Kalendarz japoński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Koinobori, flagi przypominające ryby koi, popularne ozdoby w okresie Dnia Dziecka
Mozaika na ścianie tokijskiej stacji metra dla uczczenia ósmego miesiąca, Hazuki.

Od 1 stycznia 1873 w Japonii jest używany kalendarz gregoriański, z lokalnymi nazwami miesięcy i w większości stałymi świętami. Przed 1873 w użyciu był kalendarz księżycowo-słoneczny, stanowiący adaptację kalendarza chińskiego.

Lata[edytuj | edytuj kod]

W okresie od wprowadzenia kalendarza gregoriańskiego w Japonii wykorzystywane były trzy systemy rachuby lat:

  • Zachodnie oznaczenie lat (西暦, seireki)
  • Ery japońskie (年号, nengō), oparte na rządach danego cesarza (rok 2005 to Heisei 17)
  • Rok imperialny (皇紀, kōki) oparty na mitologicznym założeniu Japonii przez cesarza Jimmu w 660 p.n.e.

Dwa pierwsze sposoby rachuby lat nadal są w użyciu. Kalendarz imperialny był w użyciu do zakończenia II wojny światowej.

Miesiące[edytuj | edytuj kod]

Współczesne japońskie nazwy miesięcy oznaczają dosłownie "pierwszy miesiąc", "drugi miesiąc" itd. Odpowiedni liczebnik jest łączony z przyrostkiem -gatsu (miesiąc):

Każdy z miesięcy ma też nazwę tradycyjną, wciąż wykorzystywaną w niektórych sytuacjach, np. w poezji. Spośród tych nazw najszerzej używane jest shiwasu. Nazwy miesięcy w tej formie są niekiedy wykorzystywane w jidaigeki (współczesne sztuki teatralne lub filmy osadzone w realiach epoki Edo lub wcześniejszych). Akapit rozpoczynający list lub pozdrowienie w przemówieniu mogą zawierać jedną z tych nazw, aby wprowadzić poczucie pory roku. Niektóre z tradycyjnych nazw miesięcy służą także jako imiona żeńskie (yayoi i satsuki).

Tradycyjne nazwy miesięcy (wymowa i dosłowne znaczenie):

  • styczeń – 睦月 (mutsuki, miesiąc uczucia)
  • luty – 如月 lub 衣更着 (kisaragi lub kinusaragi, zmiana ubrań)
  • marzec – 弥生 (yayoi, nowe życie; początek wiosny)
  • kwiecień – 卯月 (uzuki, miesiąc zająca)
  • maj – 皐月 lub 早月 lub 五月(satsuki, szybki miesiąc)
  • czerwiec – 水無月 (minatsuki lub minazuki, miesiąc wody -- znak 無 to ateji)
  • lipiec – 文月 (fumizuki, miesiąc książki)
  • sierpień – 葉月 (hazuki, miesiąc liści)
  • wrzesień – 長月 (nagatsuki, długi miesiąc)
  • październik – 神無月 (kan'nazuki lub kaminazuki, miesiąc bez bogów), 神有月 lub 神在月; (kamiarizuki, miesiąc z bogami – tylko w prefekturze Shimane, ponieważ w tym właśnie miesiącu wszyscy bogowie mieli się spotykać w Izumo Taisha w prefekturze Shimane)
  • listopad – 霜月 (shimotsuki, miesiąc szronu)
  • grudzień – 師走 (shiwasu, bieg mnicha; w tym miesiącu mnisi są bardzo zajęci odprawianiem modłów związanych z końcem roku i błogosławieństwami)

Początek roku według starego kalendarza japońskiego (przed 1873) przypadał na przełom stycznia i lutego. Z tego powodu stare i nowe nazwy miesięcy nie dotyczą dokładnie tych samych okresów w roku.

Dni miesiąca[edytuj | edytuj kod]

Każdy dzień w miesiącu ma nazwę wywodzącą się od numeru porządkowego:

1 一日 tsuitachi 17 十七日 jūshichinichi
2 二日 futsuka 18 十八日 jūhachinichi
3 三日 mikka 19 十九日 jūkunichi
4 四日 yokka 20 二十日 hatsuka (czasami nijūnichi)
5 五日 itsuka 21 二十一日 nijūichinichi
6 六日 muika 22 二十二日 nijūninichi
7 七日 nanoka 23 二十三日 nijūsannichi
8 八日 yōka 24 二十四日 nijūyokka
9 九日 kokonoka 25 二十五日 nijūgonichi
10 十日 tōka 26 二十六日 nijūrokunichi
11 十一日 jūichinichi 27 二十七日 nijūshichinichi
12 十二日 jūninichi 28 二十八日 nijūhachinichi
13 十三日 jūsannichi 29 二十九日 nijūkunichi
14 十四日 jūyokka 30 三十日 sanjūnichi
15 十五日 jūgonichi 31 三十一日 sanjūichinichi
16 十六日 jūrokunichi  

W tradycyjnym kalendarzu trzydziesty był ostatnim dniem miesiąca i jego dawna nazwa, misoka, przetrwała do dziś (mimo że sanjunichi jest bardziej popularne). Ostatni dzień roku to ōmisoka (wielki trzydziesty dzień) i to określenie nadal jest w użyciu.

Dni tygodnia[edytuj | edytuj kod]

Siedmiodniowy tydzień, z nazwami odpowiadającymi europejskim, pojawił się w Japonii około roku 800 n.e. Aż do 1873, czyli do wprowadzenia kalendarza gregoriańskiego, był używany głównie w astrologii. Wcześniej miesiące dzieliły się na trzy dekady, z których pierwsza była nazywana "górną dziesiątką" (jap. 上の十日; 上旬) kami-no tōka; jōjun?), druga – "środkową dziesiątką" (jap. 中の十日; 中旬 naka-no tōka; chūjun?), a ostatnia – "dolną dziesiątką" (jap. 下の十日; 下旬 shimo-no tōka; gejun?).

Kluczową rolę przy wprowadzaniu tego systemu grał Fukuzawa Yukichi, autor oficjalnych nazw dni tygodnia. Ich nazwy pochodzą od Słońca i Księżyca oraz pięciu widocznych gołym okiem planet, których nazwy nawiązują do yin i yang oraz wywodzą od pięciu żywiołów (drewno, ogień, ziemia, metal, woda), wszystkich wyodrębnianych w taoizmie.

Dzień tygodnia Oryginalna nazwa Wymowa "Żywioł"
niedziela 日曜日 nichiyōbi Słońce
poniedziałek 月曜日 getsuyōbi Księżyc
wtorek 火曜日 kayōbi Ogień
środa 水曜日 suiyōbi Woda
czwartek 木曜日 mokuyōbi Drewno
piątek 金曜日 kin'yōbi Metal/Złoto
sobota 土曜日 doyōbi Ziemia

Święta państwowe[edytuj | edytuj kod]

Pojedyncze dni pomiędzy dwoma świętami są wolne. Dotyczy to 4 maja, który co roku jest wolny. Jeżeli święto przypada w niedzielę, następujący po nim poniedziałek jest dniem wolnym.

Data Tłumaczenie nazwy Oryginalna nazwa Wymowa
1 stycznia Nowy Rok 元日 Ganjitsu
2. poniedziałek stycznia Dzień Dojrzałości 成人の日 Seijin no hi
11 lutego Rocznica Powstania Japonii* 建国記念の日 Kenkoku kinen no hi
20 marca lub 21 marca Wiosenne Zrównanie Dnia z Nocą 春分の日 Shunbun no hi
29 kwietnia Dzień Zieleni** みどりの日 Midori no hi
3 maja Dzień Konstytucji** 憲法記念日 Kenpō kinenbi
4 maja Dzień wolny od pracy** 国民の休日 kokumin no kyujitsu
5 maja Dzień Dziecka** こどもの日 Kodomo no hi
3. poniedziałek lipca Dzień Morza 海の日 Umi no hi
3. poniedziałek września Dzień Szacunku dla Ludzi Starszych 敬老の日 Keirō no hi
23 września lub 24 września Jesienne Zrównanie Dnia z Nocą 秋分の日 Shūbun no hi
2. poniedziałek października Dzień Zdrowia i Sportu 体育の日 Taiiku no hi
3 listopada Dzień Kultury 文化の日 Bunka no hi
23 listopada Dzień Dziękczynienia za Pracę 勤労感謝の日 Kinrō kansha no hi
23 grudnia Urodziny Cesarza 天皇誕生日 Tennō tanjōbi

* Zgodna z tradycją data założenia Japonii przez cesarza Jimmu w 660 p.n.e. Prawidłowość tej daty jest często kwestionowana.

** Część tzw. Złotego Tygodnia.

Kalendarium zmian świąt narodowych[edytuj | edytuj kod]

  • 1948 – Wprowadzono następujące święta narodowe: Nowy Rok, Dzień Dojrzałości, Dzień Konstytucji, Dzień Dziecka, Jesienne Zrównanie Dnia z Nocą, Dzień Kultury, Dzień Dziękczynienia za Pracę.
  • 1966 – Wprowadzono Dzień Zdrowia i Sportu dla upamiętnienia Igrzysk Olimpijskich w Tokio w 1964. Wprowadzono też Wiosenne Zrównanie Dnia z Nocą.
  • 1985 – Dzięki reformie świąt narodowych, 4 maja, wciśnięty między dwa święta, został oficjalnie dniem wolnym od pracy.
  • 1989 – Po śmierci cesarza Shōwa 7 stycznia, 23 grudnia zostało dniem Urodzin Cesarza, a urodziny poprzedniego cesarza uczczono ustanawiając Dzień Zieleni.
  • 2000, 2003 – Szczęśliwy poniedziałek Seido (ハッピーマンデー制度 Happī Mandē Seido) przesunął kilka świąt na poniedziałek. Od roku 2000: Dzień Dojrzałości (poprzednio 15 stycznia) i Dzień Zdrowia i Sportu (poprzednio 10 października). Od roku 2003: Dzień Morza (poprzednio 20 lipca) i Dzień Szacunku dla Ludzi Starszych (poprzednio 15 września).
  • 2005, 2007 – Zgodnie z decyzją z maja 2005, od roku 2007 Dzień Zieleni będzie przeniesiony na 4 maja, a 29 kwietnia będzie Dniem Shōwa.
  • 200922 września będzie między dwoma świętami, co będzie oznaczało dodatkowy dzień wolny.

Specjalne dni[edytuj | edytuj kod]

Niektóre dni mają szczególne nazwy, aby zaznaczyć zmiany pór roku. 24 Sekki (二十四節気 Nijūshi sekki) to dni w kalendarzu księżycowo-słonecznym dzielące rok na dwadzieścia cztery równe części. Zassetsu (雑節) to wspólna nazwa innych niż 24 Sekki dni związanych z porami roku. 72 Kō (七十二候 Shichijūni kō) to dni uzyskane z dalszego podziału 24 Sekki przez trzy. Niektóre z tych nazw są wciąż w poszechnym użyciu.

24 Sekki[edytuj | edytuj kod]

Dokładne daty mogą się różnić o ±1 dzień. Zobacz też: Jieqi.

Zassetsu[edytuj | edytuj kod]

Data Kanji Romaji Opis
17 stycznia 冬の土用 Fuyu no doyō  
3 lutego 節分 Setsubun Zgodnie z jedną z definicji, wigilia Risshun.
21 marca 春社日 Haru shanichi Znane także jako 春社 (Harusha, Shunsha).
18 marca24 marca 春彼岸 Haru higan Siedem dni wokół Shunbun.
17 kwietnia 春の土用 Haru no doyō  
2 maja 八十八夜 Hachijū hachiya Dosłownie oznacza "88 nocy" (od Risshun).
11 czerwca 入梅 Nyūbai Dosłownie oznacza rozpoczęcie tsuyu.
2 lipca 半夏生 Hangeshō Jeden z 72 Kō. W niektórych regionach rolnicy mają pięć wolnych dni.
15 lipca 中元 Chūgen Czasem jest uważane za Zassetsu.
20 lipca 夏の土用 Natsu no doyō  
1 września 二百十日 Nihyaku tōka Dosłownie oznacza "210 dni" (od Risshun).
11 września 二百二十日 Nihyaku hatsuka Dosłownie oznacza "220 dni".
20 września26 września 秋彼岸 Aki higan  
22 września 秋社日 Aki shanichi Znane także jako 秋社 (Akisha, Shūsha).
20 października 秋の土用 Aki no doyō  

Dokładne daty Haru shanichi i Aki shanichi mogą się różnić od podanych o ±5 dni. Chūgen zawsze przypada tego samego dnia. Daty wszystkich pozostałych dni mogą się różnić od podanych o ±1 dzień.

Wiele dni zassetsu może przypadać w różnych porach roku:

  • Setsubun (節分) odnosi się do dnia poprzedzającego każdą z pór roku albo wigilii Risshun, Rikka, Rishū i Rittō; w szczególności do wigilii Risshun.
  • Doyō (土用) odnosi się do 18 dni poprzedzających każdą porę roku, w szczególności jesieni (ten okres jest uważany za najcieplejszy w całym roku).
  • Higan (彼岸) to siedem dni w połowie wiosny lub jesieni, z Shunbun wypadającym w połowie wiosny i Shūbun w połowie jesieni.
  • Shanichi (社日) to dzień Tsuchinoe (戊) najbliższy Shunbun (połowa wiosny) lub Shūbun (połowa jesieni), który może wypadać do 5 dni przed do 4 dni po Shunbun/Shūbun.

Święta sezonowe[edytuj | edytuj kod]

Poniżej znajduje się lista pięciu sezonowych świąt (節句 sekku lub 五節句 go sekku). Sekku zostały oficjalnymi świętami podczas epoki Edo.

  1. 7 stycznia (1/7) – 人日 (Jinjitsu – "Dzień Ludzi") lub 七草の節句 (Nanakusa no sekku – "Uczta siedmiu ziół")
  2. 3 marca (3/3) – 上巳 (Jōshi, Jōmi), 桃の節句 (Momo no sekku – "Święto Brzoskwiń") lub 雛祭り (Hina matsuri), Dzień Dziewcząt.
  3. 5 maja (5/5) – 端午 (Tango), 端午の節句 (Tango no sekku), 菖蒲の節句 (Ayame no sekku)
    Dzień Chopców. Przypada w tym samym dniu, co narodowy Dzień Dziecka.
  4. 7 lipca (7/7) – 七夕 (Shichiseki, Tanabata) lub 星祭り (Hoshi matsuri ) – astralne święto zakochanych
  5. 9 września (9/9) – 重陽 (Chōyō), 菊の節句 (Kiku no sekku) – Festiwal Chryzantem

Do Sekku nie zalicza się następujących świąt:

Rokuyō[edytuj | edytuj kod]

Rokuyō (六曜) to sześć "rodzajów" dni, pozwalających na przewidzenie, czy będzie się danego dnia miało szczęście czy nie. Oznaczenia rokuyō wciąż są powszechnie spotykane w japońskich kalendarzach i często mają zastosowanie przy planowaniu ślubów i pogrzebów. Są znane także jako rokki (六輝). Są to, kolejno:

  • 先勝 (senshō) – Szczęście przed południem, pech po południu. Dobry dzień na rozpoczynanie (rano).
  • 友引 (tomobiki) – Złe rzeczy przytrafią się twoim przyjaciołom. Tego dnia unikać pogrzebów (tomo = przyjaciel, biki = ciągnąć, a zatem pogrzeb mógłby pociągnąć przyjaciela do grobu).
  • 先負 (senbu) – Pech przed południem, szczęście po południu.
  • 仏滅 (butsumetsu) – Dzień śmierci Buddy. Najbardziej pechowy dzień. Najlepiej unikać ślubów.
  • 大安 (taian) – Najszczęśliwszy dzień. Dobry dzień na śluby.
  • 赤口 (shakkō) – Godzina konia (11:00-13:00) jest szczęśliwa. Reszta dnia pechowa.

Dni rokuyō w łatwy sposób wylicza się z japońskiego kalendarza księżycowego. Księżycowy 1 stycznia zawsze jest senshō, po czym dni następują w wymienionym porządku do końca miesiąca. Zatem 2 stycznia to tomobiki, 3 stycznia to senbu itd. Księżycowy 1 lutego rozpoczyna tę sekwencję od tomobiki. Księżycowy 1 marca rozpoczyna się od senbu i tak postępuje się w każdym kolejnym miesiącu (1 lipca jest senshō, a 1 grudnia shakkō).

1 kwietnia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy dzień kwietnia ma w Japonii wiele znaczeń. Oznacza początek roku podatkowego dla państwa oraz dla wielu korporacji. Dodatkowo, korporacje często powstają lub łączą się tego dnia. Od tego dnia wiele osób rozpoczyna nową pracę, jest to też data wybierana na początek wynajmu nieruchomości. Rok szkolny w Japonii rozpoczyna się właśnie 1 kwietnia.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]