Kalman Segal

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kalman Segal
Data i miejsce urodzenia 29 grudnia 1917
Sanok
Data i miejsce śmierci 18 maja 1980
Jerozolima
Zawód pisarz
Narodowość  Polska

Kalman Segal (ur. 29 grudnia 1917[1] w Sanoku, zm. 18 maja 1980 w Jerozolimie) – polsko-izraelski pisarz, poeta, dziennikarz radiowy. Pisał w języku polskim i jidysz.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jego rodzicami byli: Ita Manaster i Lejba Segal, rolnik. Dom rodzinny Segalów znajdował się w Sanoku przy ulicy Królewskiej (obecnie Traugutta) pod numerem 25. Kalman Segal ukończył 7 klas Publicznej Szkoły Powszechnej im. Władysława Jagiełły w Sanoku. W latach 1931–1935 uczęszczał do klasy o profilu humanistycznym w Gimnazjum Męskim im. Królowej Zofii w Sanoku. Był tam w jednym oddziale szkolnym z innym późniejszym pisarzem, Marianem Pankowskim. Został skreślony w połowie 6 klasy z listy uczniów z powodu niepłacenia czesnego.

Po wybuchu II wojny światowej wraz z rodzicami przedostał się przez San do ZSRR, gdzie cała rodzinę zesłano do łagru na Kołymie. O doświadczeniach tych lat traktowała napisana później książka „Uchodźcy”, która jednak nie miała szans ukazania się w PRL-u.

Po powrocie do Polski po wojnie i krótkim tu pobycie, wyjechał z matką (ojciec zmarł w łagrze) do obozu dla uchodźców żydowskich w Linzu. Na emigracji po raz pierwszy opublikował swoje utwory literackie w czasopismach wydawanych w Austrii, takich jak „Ojfgang” i „Unterwegns”.

W 1947 r. wrócił do Polski. Mieszkał krótko m.in w Sosnowcu i Chorzowie, ale ostatecznie osiedlił się w Katowicach. Początkowo pracował jako nauczyciel, a od 1952 został członkiem zespołu redakcyjnego Polskiego Radia w Katowicach, gdzie pisał liczne słuchowiska radiowe i dokonywał adaptacji tekstów literackich. W tym czasie wydał debiutancki tomik wierszy w języku jidysz pt. "Lider" (1952) i został członkiem Związku Literatów Polskich. Debiut prozatorski Segala – książka "Opowiadania z zabitego miasteczka" z 1956 roku – zapoczątkował okres jego kilkunastoletniej kariery pisarskiej, która spotykała się z dobrym odbiorem zarówno krytyków, jak i czytelników. Równolegle do polskojęzycznych tomów prozy w kraju pojawiło się także kilka ich wersji napisanych w jidysz. Ponadto Segal był bardzo płodnym publicystą; jego felietony i recenzje (niektóre w ramach stałej rubryki autorskiej) regularnie zamieszczano w tytułach regionalnych (np. „Dziennik Zachodni”, „Nowiny Rzeszowskie”, „Trybuna Opolska”) i w periodykach ogólnopolskich („Perspektywy”, „Widnokrąg”, „Panorama”, „Przyjaciółka”), w tym także poświęconych życiu artystycznemu („Odra”, „Tygodnik Kulturalny”, „Życie Literackie”, „Kultura”). Drukowano go jednocześnie za granicą w wielu czasopismach żydowskich, były to m.in.: „Naje Welt” (Tel Awiw), „Jeruszalaimer Almanach” (Jerozolima), „Di naje prese” (Paryż), „Idisze Kultur” (Nowy Jork), „Ojfgang” (Linz), „Sowietisz hejmland” (Moskwa) i „YKUF” (Buenos Aires).

Przygnębiony kampanią antysemicką zainicjowaną przez Gomułkę w Marcu 1968, w listopadzie 1969 Kalman Segal roku wyemigrował na znak protestu i solidarności z Polski do Izraela. Spędził tam ostatnią dekadę swojego życia, pracując dla radia Kol Israel i pisząc recenzje do czasopism artystycznych. Wydał również kilka zbiorów wierszy i prozy w języku hebrajskim oraz jidysz.

Tematyka polskojęzycznych utworów Segala w dużej mierze wiąże się ze wspomnieniami z okresu dzieciństwa spędzonego w Sanoku: obejmują one wątki autobiograficzne i ukazują specyfikę życia na polsko-żydowsko-ukraińskim pograniczu kulturowym. Wspomnienia te opisane są zwłaszcza w tomach Kochankowie w Sodomie, Opowiadania z zabitego miasteczka, Nad dziwną rzeką Sambation, Dolina zielonej pszenicy, Kij i kadzidło, Przygoda w miasteczku i Miłość o zmierzchu. Inne tomy prozatorskie poruszają także tematykę współczesną, a ich różnorodność stylistyczna dowodzi wszechstronnego warsztatu pisarskiego Segala.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Ławeczka z tabliczką upamiętniającą Kalmana Segala na Rynku w Sanoku
Dąb szypułkowy „Kalman” przy Gimnazjum nr 2 w Sanoku

W Sanoku przed kamienicą przy ul. Rynek 14 znajduje się ławeczka pamięci Kalmana Segala[2]. Została odsłonięta w październiku 2007[3][4]. 21 czerwca 2014 na fasadzie budynku Gimnazjum nr 2 im. Królowej Zofii w Sanoku została odsłonięta tablica upamiętniająca trzem absolwentom gimnazjum, którymi byli literaci trzech narodowości: Ukrainiec Bohdan Ihor Antonycz (1909-1937), Żyd Kalman Segal (1917-1980) i Polak Marian Pankowski (1919-2011). Tablica została umieszczona przy wejściu do budynku i odsłonięta 21 czerwca 2014 podczas Światowego Zjazdu Sanoczan. Inskrypcja głosi: Pamięci wybitnych literatów, wychowanków Gimnazjum Męskiego im. Królowej Zofii w Sanoku w okresie międzywojennego dwudziestolecia reprezentujących trzy narodowości tworzące ówczesną społeczność naszego Miasta: Bohdana Ihora Antonycza 1909–1937, Kalmana Segala 1917–1980, Mariana Pankowskiego 1919–2011. Sanok, 21 czerwca 2014 – Światowy Zjazd Sanoczan. Ponadto przy budynku szkoły zostały zasadzone trzy dęby szypułkowe honorujące tych pisarzy, w tym drzewo nazwane „Kalman”.

W czerwcu 2017 roku rozpoczęto cykl wydarzeń kulturalnych i edukacyjnych upamiętniających setną rocznicę urodzin pisarza[5].


Twórczość[edytuj | edytuj kod]

po polsku[edytuj | edytuj kod]

  • Opowiadania z zabitego miasteczka (1956)
  • Ziemia jest dla wszystkich (1956)
  • Ludzie z jamy (1957)
  • Nad dziwną rzeką Sambation (1957)
  • Rzeczy ludzkie (1958)
  • Ulepiony z gliny (1959)
  • Kij i kadzidło (1961)
  • Na wyspie (1961)
  • Miłość o zmierzchu (1962)
  • Morderca musi umrzeć (1963)
  • Dolina zielonej pszenicy (1964)
  • Przygoda w miasteczku (1965)
  • Kochankowie w Sodomie (1966)
  • Śmierć archiwariusza (1967)
  • Świat pełen racji (1967)
  • Skojarzeni (1968)
  • Dziewczyna z Sorrento (1968)
  • Joanna i marynarz (1969)

w jidysz[edytuj | edytuj kod]

  • Lider (1952)
  • Cu majn najer hejm (1953)
  • Friling baj majn tir (1955)
  • Szejd-weng (1962)
  • A sztetl bajm Son (1965)
  • Der tajwl in sztetl (1967)
  • Alejnkejt (1977)
  • Gezegenung (1979)
  • Wu szmeterlingn szwebn (1981)

Przypisy

  1. Magdalena Ruta: Kalman Segal – życie i dzieło. Wprowadzenie. [dostęp 2017-10-16].
  2. Ławeczki poświęcone słynnym sanockim literatom (pol.). www.sanok.pl. [dostęp 2012-07-21].
  3. Ławeczka Segala – już na Rynku (pol.). biblioteka.sanok.pl. [dostęp 2013-09-22].
  4. Ławeczka Kalamana Segala (pol.). gazeta.pl, 2013-09-19. [dostęp 2013-09-22].
  5. Strona upamiętniająca stulecie urodzin Kalmana Segala. [dostęp 2017-10-16].

Literatura przedmiotu[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]