Kalwinizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kalwinizm
Krzyż hugenocki
Krzyż hugenocki
Klasyfikacja systematyczna wyznania
Chrześcijaństwo
 └ Protestantyzm

Kalwinizm, ewangelicyzm reformowany – jeden z czołowych nurtów protestantyzmu, obok luteranizmu. Jednocześnie doktryna teologiczna i konfesja. Powstał w toku XVI-wiecznej Reformacji. Organizacyjnie przyjmuje kształt głównie Kościołów prezbiteriańskich, Kościołów kongregacjonalnych i Kościołów ewangelicko-unijnych.

Historia[edytuj]

Kalwiński druk Krzysztofa Kraińskiego, Dziennik, to iest modlitwy wydany w Wilnie w 1605 roku.
Eucharystia w Kościele kalwińskim na miedziorycie Bernarda Picarta z 1723 roku.
Pomnik Reformacji w Genewie – założyciele kalwinizmu (od lewej prawej): Wilhelm Farel, Jan Kalwin, Teodor de Bèze i John Knox
Wnętrze kościoła reformowanego w Amsterdamie (malował Emmanuel de Witte 1660)
Wnętrze kościoła reformowanego w Vicosoprano (Szwajcaria, 2002)
Dawny kościół kalwiński w Oksie wzniesiony przez Mikołaja i Andrzeja Reyów.

Kalwinizm wywodzi się z reformacji szwajcarskiej, której działaczem był m.in. Huldrych Zwingli. Ostateczną postać nadał jej Jan Kalwin. Kalwinizm odegrał znaczną rolę w formowaniu się wielu ruchów protestanckich: purytanów, hugenotów, anabaptystów, szkockich prezbiterian. Jego poważna część ma charakter ewangelikalny.

Obecnie stanowi dominujące wyznanie w Szkocji oraz w wielu kantonach Szwajcarii. Ponadto najwięcej osób wyznaje kalwinizm w Południowej Afryce, Niemczech, USA i Namibii. Kalwini stanowią znaczny odsetek populacji na Węgrzech oraz w Siedmiogrodzie. Do lat 60. XX wieku był dominującym wyznaniem w Holandii.

W Rzeczypospolitej Obojga Narodów okresu reformacji był trzecim wyznaniem w ogóle (po katolicyzmie i prawosławiu) oraz dominującym wyznaniem protestanckim wśród szlachty polskiej i litewskiej. Popularność kalwinizmu wśród szlachty wynikała z kilku powodów: tani kościół, akceptacja wymówienia posłuszeństwa królowi oraz postrzeganie kalwinizmu jako 'wiary szwajcarskiej', w przeciwieństwie do luteranizmu jako 'wiary niemieckiej'.

Obecnie w Polsce liczy niespełna 4000 wyznawców, zrzeszonych w Kościele Ewangelicko-Reformowanym w RP, Kościele Dobrego Pasterza oraz w Konfederacji Kościołów Reformowanych.

Doktryna[edytuj]

Kalwin oparł swoją doktrynę na Biblii uznając, że tradycja podlega stałej rewizji (ecclesia reformata et semper reformanda). Jej centralnym punktem stała się, już po śmierci Kalwina, nauka o predestynacji, wedle której ludzie od chwili urodzenia są przeznaczeni przez Boga albo do zbawienia, albo do potępienia. Bóg dokonał tego wyboru przed stworzeniem świata i nie będzie on zmieniony. Spełnianie dobrych uczynków jest wyłącznie dowodem, że należymy do grona wybranych przez Boga. Teologia kalwińska inspirowała się poglądami św. Augustyna.

Kalwinizm surowo podchodził do wszelkich ozdób, zabaw, tańców, gier hazardowych. W kościołach nie umieszczano obrazów ani rzeźb. Kult koncentrował się wokół czytań biblijnych. Obowiązywała praktyka chrztu niemowląt.

Według Maksa Webera chęć udowodnienia przynależności do grupy, która zostanie zbawiona, motywowała ludzi do wytężonej pracy, czym przyczyniła się do rozwoju kapitalizmu.

Główne zasady[edytuj]

Doktrynalnie kalwinizm różni się nie tylko od katolicyzmu, lecz także od większości innych wyznań chrześcijańskich:

  • zasada ciągłego reformowania się i ewoluowania doktryny kościelnej (wedle zasady Ecclesia reformata semper reformanda – Kościół reformowany stale reformujący się) – przez to pierwotny kalwinizm ze swoimi surowymi zasadami stał się jednym z bardziej liberalnych wyznań chrześcijańskich[potrzebny przypis];
  • dwa sakramenty – chrzest i eucharystia (w nauce o eucharystii, najczęściej zwanej Wieczerzą Pańską, nie uznaje się doktryny transsubstancjacji; głosi się pogląd, iż w komunii ma miejsce rzeczywista, ale duchowa obecność Chrystusa, tak więc kalwinizm przyjmuje w tym zakresie naukę pośrednią między zwingliańską koncepcją memorializmu, a luterańską nauką o konsubstancjacji)[1];
  • zakaz umieszczania w kościele obrazów i rzeźb – w odróżnieniu od kościołów luterańskich w kalwinizmie nie stosuje się nawet krucyfiksów, czyli krzyży z figuralną postacią Chrystusa;
  • kult Biblii, zwłaszcza Ewangelii;
  • tradycja kościelna nie ma wpływu na doktryny kościelne;
  • odrzucona jest (podobnie jak w wielu innych wyznaniach protestanckich) tzw. sukcesja apostolska;
  • powszechne kapłaństwo wszystkich wiernych (księża pełnią funkcję kaznodziejów, ordynowanych z urzędu; brak rozbudowanej hierarchii);
  • zbawienie jest ograniczone, tzn. Jezus umarł nie dla zbawienia wszystkich ludzi, lecz tylko tych wybranych przez Boga;
  • doktryna predestynacji (w liberalnych gałęziach kalwinizmu przestaje być postrzegana jako pewna i bezwzględna);
  • niezależność od państwa (różnica np. z luteranizmem);
  • odrzucenie wolnej woli człowieka (łaski Boga raz danej nie można stracić, ani z własnej woli odrzucić);
  • akcentowanie wszechmocy Boga i nicości człowieka, „skażonego” przez grzech pierworodny;
  • podkreślanie roli zbawienia przez wiarę dzięki łasce Bożej („religia wiary”) w opozycji do innych wyznań (np. do katolicyzmu), uznawanych przez kalwinizm za tzw. „religie uczynków”.

Wybitni teologowie i działacze religijni[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. Wyznanie ewangelicko-reformowane, [w:] Porównanie wyznań: rzymskokatolickiego, prawosławnego, ewangelicko-augsburskiego, ewangelicko-reformowanego, wyd. III, Warszawa 2014, ISBN 978-83-929269-1-7 s. 95.