Kamienica Stary Ratusz we Wrocławiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kamienica Stary Ratusz
Obiekt zabytkowy nr rej. A/2320/489/Wm z 5.09.1992[1]
Ilustracja
Kamienica Stary Ratusz
Państwo  Polska
Miejscowość Wrocław
Adres Rynek 30
Styl architektoniczny barok
Rozpoczęcie budowy poł. XIV wiek
Ważniejsze przebudowy 1691
Zniszczono 1945
Kolejni właściciele Elias Scholze (1691)
Położenie na mapie Wrocławia
Mapa lokalizacyjna Wrocławia
Kamienica Stary Ratusz
Kamienica Stary Ratusz
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kamienica Stary Ratusz
Kamienica Stary Ratusz
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Kamienica Stary Ratusz
Kamienica Stary Ratusz
Ziemia51°06′33,28″N 17°01′59,43″E/51,109244 17,033175

Kamienica Stary Ratusz lub Pod Polskim Królem, Pod Królem Augustem (j. niem. Zum sog. alten Rathaus) – kamienica na wrocławskim rynku, na jego wschodniej pierzei, na tzw. stronie Zielonej Trzciny (niem. Grüne-Rohr-Seite) lub Zielonej Rury.

Historia i architektura kamienicy[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy budynek na posesji nr 30 wzniesiono w połowie XIV wieku; kamienica pełniła funkcje publiczne, była siedzibą władz miejskich przed przeniesieniem się rajców do zbudowanego dla nich ratusza. Fakt ten ma odniesienie do obecnej nazwy kamienicy[2].

Kamienica Rynek 30 we Wrocławiu przed przebudową w 1905 roku (kamienica po lewej stronie)
Kamienica Rynek 30 we Wrocławiu po przebudowie w 1905 roku (kamienica w środku, rok ok. 1926)

Większe przebudowy miały miejsce w 1500 oraz około roku 1691 roku za sprawą ówczesnego właściciela budynku Eliasa Scholze[3]. Fasada kamienicy otrzymała wówczas barokową formę[a]. Pomiędzy osiami okiennymi pojawiły się boniowane pasy zakończone cokołami i głowicami podobnymi do pilastrów małego porządku[4]. Same okna zostały ujęte "w uszakowe obramienia z wydatnymi zdwojonymi klińcami akcentującymi oś nadproża, wchodzącymi w strefę wieńczących okna trójkątnych i odcinkowych tympanonów"[4].

Znacząca przebudowa budynku miała miejsce w 1714 roku za sprawą kolejnego właściciela kamienicy Ernsta von Löwenstedt und Ronneburg[2]. Autorem nowego projektu był budowniczy Johann Georg Kalckbrenner. Dwutraktowa kamienica miała pięć kondygnacji i czteroosiową fasadę zakończoną wydatnym gzymsem z attyką w formie tralkowej balustrady[b] i z licowaną kamienną okładziną, zdobioną facjatą(lukarną) stanowiącą rodzaj belwederu i z przerywanym segmentowym frontonem. Całość przykrywał płaski tarasowy dach (w późniejszym okresie zamienionym na dach kalenicowy) [5][6]

Na parterze w drugiej od lewej osi znajdował się portal, znany jeszcze z przebudowy z przed 1691[6]. W kolejnej przebudowie w drugiej połowie XVIII wieku dodano drugi podobny portal w osi trzeciej. Pierwszy prowadził do wąskiej przejściowej sieni a drugi do pomieszczenia sklepowego[5][c]. W środkowej części fasady, nad parterem, znajdowała się figura jeźdźca kojarzona z litewską Pogonią stanowiącą część polskiego herbu[3] a pod nimi trofea wojenne i herb Polski. Motywy militarne występowały również nad skrajnymi filarami portalów[5].

Na początku XVIII wieku kamienica służyła jako kwatera królów polskich z dynastii saskich (m.in. Augusta II Mocnego i Augusta III), co wiąże się z innymi nazwami kamienicy[7].

Kolejną przebudowę kamienica przeszła w 1905 roku. Została wówczas rozebrana, a w jej miejsce wzniesiono trzy osiowy budynek według projektu Alvina Wedemanna, w którym mieścił się,założony w 1879 roku Breslauer Disconto-Bank[d], a następnie Bank für Handel und Industrie (Bank Handlowo-Przemysłowy)[2].

Po II wojnie światowej[edytuj | edytuj kod]

Podczas działań wojennych w 1945 roku kamienica uległa częściowemu zniszczeniu. Została odbudowana w formie barokowej, z czterema kondygnacjami i z trzyosiową fasadą oraz nakryta płaskim dachem[2]. Obecnie na jej parterze znajduje się restauracja sieci McDonald’s[9].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Większość źródeł, za niemieckim historykiem Steinem, informuje o nadaniu elewacji barokowych form podczas przebudowy w 1714 roku. Nowsze nadania Wojciecha Brzezowskiego przesuwają tę datę przed 1691 a przesłanką do tego mogła być rycina Stridbeca[4].
  2. W późniejszych latach tralkowa balustrada została zastąpiona pełnym murem
  3. Według Encyklopedii Wrocławia (autor hasła Aleksandra Bek) kamienica miała jeden portal w osi co nie jest zgodne z zachowaną ryciną kamienicy z tego okresu [2].
  4. Breslauer Disconto-Bank(Wrocławski Bank Dyskontowy) został założony w 1870 roku a swoją siedzibę miał pierwotnie w narożnej kamienicy przy ulicy Ofiar Oświęcimskich i Gepperta[8]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Harasimowicz: Encyklopedia Wrocławia. Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006. ISBN 83-7384-561-5.
  • Rafał Eysymontt, Jerzy Ilkosz, Agnieszka Tomaszewicz, Jadwiga Urbanik (red.): Leksykon architektury Wrocławia. Wrocław: Via Nova, 2011.
  • Wojciech Brzezowski: Dom mieszkalny we Wrocławiu w okresie baroku. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, 2005.
  • Krystyna Kirschke: Fasady wrocławskich obiektów komercyjnych z lat 1890-1930: struktura, kolorystyka, dekoracja. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, 2005. ISBN 83-7085-918-6.