Kamienica pod św. Anną w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kamienica pod św. Anną
Ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Adres Rynek Starego Miasta 31
Styl architektoniczny późnorenesansowy (elementy gotyckie)
Kondygnacje 4
Rozpoczęcie budowy 1462 (?)
Ukończenie budowy 1466
Pierwszy właściciel bracia Rafael i Wawrzyniec Suchopędek
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Kamienica pod św. Anną
Kamienica pod św. Anną
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kamienica pod św. Anną
Kamienica pod św. Anną
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Kamienica pod św. Anną
Kamienica pod św. Anną
Ziemia52°14′58,7″N 21°00′38,6″E/52,249639 21,010722

Kamienica pod św. Anną – kamienica mieszcząca się na rogu Rynku Starego Miasta i ul. Wąski Dunaj, znana także pod nazwami: Plumhoffowska, Rzepczyńska, Kazubowska, Pod Św. Markiem, a co najmniej od pierwszej połowy XIX wieku nazywana niesłusznie kamienicą Książąt Mazowieckich.

Mieściła się tu znana w ówczesnej Warszawie wytworna restauracja francuska Quellusa. Później dom został wykupiony przez Towarzystwo Przyjaciół Historii i poddany konserwacji. Zawieruchę wojenną przetrwały ściany szczytowe oraz ściany i sklepienia parteru, dlatego kamienica jako jedna z nielicznych na Starym Mieście zachowała duże partie oryginalne.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Figurka św. Anny Samotrzeciej
Tablica pamiątkowa widoczna od strony Wąskiego Dunaju i Nowomiejskiej
Portal wejściowy kamienicy

W 1440 wzmiankowany dom drewniany braci Rafaela Suchopędka i Wawrzyńca, kuśnierza, od 1462 ich spadkobiercy Ezechiela (Czechiela, Zachiela, Zachelisa), kuśnierza.

Kamienica wzniesiona przed 1466; wówczas jednotraktowa (obejmująca obecne dwa przednie trakty), podpiwniczona, trzykondygnacyjna z przyziemiem znacznie wyższym od obecnego i niskimi piętrami (przynajmniej drugim, może magazynowym). Z tego czasu zachowane fragmenty ścian piwnicznych i zewnętrzna ściana boczna z wnękami (od ul. Wąski Dunaj).

Od 1467 w rękach Macieja Rzepki, zapewne przez tę rodzinę rozbudowana o tylny trakt mieszczący izbę i przechód na podwórze (zachowane ściany: tylna i zewnętrzna od ul. Wąski Dunaj).

Od końca XV wieku w posiadaniu burmistrzowskiej rodziny Kazubów, przez których w początkach XVI w. kamienica została pierwszy raz gruntownie przebudowana, prawdopodobnie w kilku etapach (umieszczona niegdyś nad wejściem data 1535 mogła oznaczać zakończenie prac). Z tego okresu pochodzą ustawiona we wnęce figura św. Anny Samotrzeciej (z Matką Boską i Dzieciątkiem), dwa portale (obecnie w sieni) oraz późnogotycka blenda nad oknem w fasadzie.

Kamienica w latach 1556-1630 należała do Szałapskich (Sczalapskich), m.in. Adama, złotnika i Jana, pisarza kancelarii królewskiej, po 1581 zapewne remontowana.

W latach 1635-1637 kamienica przeszła drugą przebudowę, nadającą jej styl renesansowy. Przeprowadzona przez ówczesnego właściciela Henryka Plumhoffa (od którego pochodzi jedna z nazw kamienicy, Plumhoffowska), kupca, burmistrza; zmieniono wówczas wysokości kondygnacji (zachowane do dziś), w przyziemiu wydzielono sień, w ścianę której wmontowano oba portale, wykonano stiukową dekorację wielkiego sklepu w przyziemiu (niezachowana), elewacjom nadano nowy wystrój (portal, obramienia okien, dekoracja sgraffitowa, attyka, wykusz w elewacji bocznej).

Od 1645 własność Dawida Mintzera, serwitora królewskiego, następnie Dawida Zappio, burmistrza. Z nim zapewne wiązać można modyfikację fasady, na której umieszczono, dziś nie istniejącą, płaskorzeźbę św. Marka z lwem (od której pochodzi kolejna z nazw kamienicy – pod św. Markiem).

Od 1699 własność Winklerów. Od ok. 1732 własność Drewników (Drewnikowskich). W latach 1741-ok. 1780 należała do Jordana Kostrzewskiego, dra medycyny (w 1766 mieściła się tu restauracja francuska Quellusa). Od ok. 1784-1819 kamienica była własnością burmistrzowskiej rodziny Lobertów (Wojciecha, Jana, Karola), wówczas być może remontowana (po 1790).

W 1834 budynek został kolejny raz przebudowany przez ówczesnych (1821-1873) właścicieli: Marię i Franciszka Tietzów (Tyców): zmieniono podziały wnętrz, dobudowano przy elewacji tylnej klatkę schodową (wspólną z kamienicą tylną, ul. Piwna nr 48), przesłoniętą od Wąskiego Dunaju murem parawanowym z prześwitami, częściowo pozbawiono elewacje detalu i zlikwidowano attykę.

Od 1887 właścicielem był Franciszek Strycharzewski, od ok. 1907-1913 – Salomon Zond.

W roku 1913 kamienica została wykupiona ze składek społecznych oraz rąk prywatnych i przekazana na rzecz Towarzystwa Przyjaciół Historii. Z jego inicjatywy, po szczegółowych badaniach, konserwowana 1913-1915 przez Władysława Marconiego i Jarosława Wojciechowskiego; odsłonięto relikty gotyckie, częściowo zrekonstruowano attykę, przywrócono niektóre detale z przebudowy 1635-1637. Po zniszczeniach 1944 zachowane: piwnice, w większości fasada, elewacja boczna i sklepienia parteru. Po zabezpieczeniu 1947-1949 odbudowana 1948-1953 według projektu Jana Grudzińskiego, z zachowaniem ocalałych elementów, nowo projektowaną elewację tylną i wnętrzami, na parterze nawiązującymi do stanu sprzed 1944. W tym stanie odwiedzić można ją dziś.

W 2015 na fasadzie kamienicy została odtworzona płaskorzeźba przedstawiająca uskrzydlonego lwa, symbol Wenecji[1].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Budowla jest czterokondygnacyjna, trzytraktowa (na wyższych kondygnacjach połączona z kamienicą nr 29). Piwnice w trzech poziomach (z najniższego wejście do d. studni, zob. ul. Piwna nr 48).

Fasada późnorenesansowa z elementami gotyckimi. W przyziemiu, po lewej kamienny portal, również późnorenesansowy. Obok portalu zamurowany otwór piwniczny w kamiennym obramieniu; po prawej duże okno zamknięte odcinkowe, nad nim fragmenty ceglanych ostrołukowych blend profilowanych, z początków XVI wieku. Wyższe kondygnacje podzielone fryzami sgraffitowymi, 1635-1637 (częściowo rekonstruowanymi), przechodzącymi na elewację boczną, o motywach wici roślinnej, głów kobiecych, ptaków. W narożniku północno-wschodnim skarpa, nad którą na piętrze, w płytkiej niszy stoi późnogotycka kamienna figura św. Anny Samotrzeć z pierwszej połowy XVI wieku. Na poziomie I i częściowo II odsłonięty gotycki mur ceglany, w części wschodniej z pięcioma smukłymi oprofilowanymi wnękami ostrołukowymi ok. poł. w. XV.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ryszard Mączewski: Lwy Warszawy. Kalendarz na rok 2017. Warszawa: Fundacja „Warszawa1939.pl”, 2016.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]