Kamienica przy Rynku 1 we Wrocławiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kamienica, Rynek 1
Obiekt zabytkowy nr rej. nr rej.: A/2473/499/Wm z 25.10.1992[1]
Ilustracja
kamienica nr 1 na wrocławskim Rynku
Państwo  Polska
Miejscowość Wrocław
Adres Rynek 1
Styl architektoniczny secesja
Architekt Hermann Wahlich
Powierzchnia użytkowa 1096 m2 (1223 m2 pow. całkowita)[2]
Rozpoczęcie budowy 1906
Ukończenie budowy 1907
Kolejni właściciele Kasper Ungeraten, Hannos (Hanus) Schramme (1418-1430), Niklas i Anna Strelen (1431-1432), rodzina Chwal (1432-1446), Albrecht Scheuerlein (1447-1462), Johann Schur(1803)
Obecny właściciel Financial Invest Group
Położenie na mapie Wrocławia
Mapa lokalizacyjna Wrocławia
Kamienica, Rynek 1
Kamienica, Rynek 1
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kamienica, Rynek 1
Kamienica, Rynek 1
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Kamienica, Rynek 1
Kamienica, Rynek 1
Ziemia51°06′36,75″N 17°01′49,41″E/51,110208 17,030392

Kamienica Rynek 1kamienica na wrocławskim Rynku u wlotu ulicy Mikołaja, wybudowana w stylu secesyjnym.

Historia kamienicy[edytuj | edytuj kod]

Na narożnikowej parceli pierwszy budynek został wzniesiony już w XIV wieku. W lewej części budynku znajdowała się wówczas szeroka sień, z której przechodziło się do pomieszczenia frontowego. Pomiędzy pierwszym a drugim traktem, w prawej części przy ścianie znajdowały się schody; w tylnym trakcie znajdowało się małe pomieszczenie i wyjście na dziedziniec[3].

Odnotowane przebudowy, m.in. elewacji, miały miejsce w latach ok. 1755 oraz w 1802 roku (1804[4]), kiedy to nadano elewacji bardziej barokowo-klasycystyczny wygląd. Kamienica miała wówczas wysokość trzech kondygnacji i szerokość trzech osi okiennych. Po lewej stronie, od strony Rynku, znajdował się portal wejściowy. Nad oknami pierwszego piętra znajdowały się płaskie, półokrągłe wnęki z palmetami. Na trzecią kondygnacją przebiegał gzyms wieńczący podparty wąskimi wspornikami i połączony girlandami. Szczyt został ujęty szerokimi pilastrami. W połowie wysokości, w osi umieszczono dwa prostokątne okna a nad nimi fryz palmetowy a następnie półokrągłe okno[5].

Właściciele i postacie związane z kamienicą[edytuj | edytuj kod]

Do 1418 roku właścicielem Kamienicy był Kasper Ungeraten[6]. W latach 1418 - 1430 właścicielem kamienicy był Hannos (Hanus) Schramme. W 1430, choć zgodnie z kontraktem małżeńskim zawartym z żoną Dorotheą, kamienica została sprzedana Niklasowi i Annie Strelen (von Strelen). Z powodu zadłużenia ciążącym na budynku, kamienica w 1444 roku trafiła w ręce kupca Chwala[a], który zlikwidował obciążenie czynszowe. Chwal miał prawdopodobnie syna Chwala Lorberera, który odziedziczył posesję. Był on kupcem handlującym przyprawami; posiadał sklep na Rynku i związany był ze spółką prasko-salzburską sprzedającą do Wrocławia pieprz. 1 sierpnia 1439 roku kamienica została przepisana małżonce Chwala, Magdalenie z Pragi a następnie przypadła jej dzieciom[b], które odziedziczyły kamienicę po śmierci Chwala Lorberera w 1447 roku. W 1447 roku kamienica została zakupiona przez Albrechta Scheuerleina (Scheurla), rajcy miejskiego, witryka (ekonom) ówczesnego kościoła parafialnego św. Elżbiety i dawnego kościoła zakonnego św. Bernardyna, kupca i współwłaściciela jednej z największej spółki kupieckiej założonej w 1455 roku. W 1460 roku zakupił on Kamienicę nr 2 "Pod Gryfami"[9]. Po śmierci Albrechta kamienica nr 1 została w rękach wdowy Libste. W rękach potomków, synów i kuzynów kamienica znajdowała się do 1501 roku, kiedy to cały budynek znalazł się w posiadaniu Albrechta Schewrlein[10].

Właścicielem kamienicy w 1804 roku był wówczas kupiec Johann Schur. W budynku miało swoją siedzibę wydawnictwo Augusta Scherla, które drukowało m.in. Wrocławskie Księgi Adresowe[c] W latach trzydziestych bieżącego stulecia właścicielami kamienicy byli Bernhard i Erich Grund, konsulowie Królestwa Belgii[11].

Kamienica secesyjna[edytuj | edytuj kod]

Kamienica nr.1 - widok elewacji przedniej przed wyburzeniem w 1906 roku

W 1906 roku barokowo-klasycystyczna kamienica została rozebrana i rozpoczęto budowę nowego budynku w nowym stylu secesyjnym. Jego projektantem był wrocławski architekt Hermann Wahlich. W 1907 roku budowę zakończono otwarciem domu handlowego "Geschäftshaus Ludwig Wittemberg", firmy Ludwig Wittemberg & Co.; był to jedyny dom handlowy na pierzei zachodniej. W 1909 roku budynek został wynajęty firmie Tauer-Magazin August Brendix, która oferowała akcesoria i stroje żałobne[11]. Na parterze początkowo znajdowało się siedem sklepów z osobnymi wejściami; po kilku latach sklepy połączono tworząc jeden duży[12]. Na wyższych kondygnacjach znajdowały się pomieszczenia biurowe a od 1927 roku w budynku miała swoją siedzibę Niemiecka Narodowa Partia Ludowa[11].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Budynek zyskał pięć kondygnacji i zwieńczony został dwukondygnacyjnym dachem mansardowym. Żelbetonowa konstrukcja budynku wyeksponowana została poprzez ozdobne pilastry; między nimi, na trzech pierwszych piętrach, umieszczono duże witryny a na dwóch pozostałych trzy mniejsze okna. Od strony Rynku zastosowano innowacyjną dwuplanową fasadę, mającą na celu odsłonięcie widoku kościoła św. Elżbiety od strony Rynku: na pierwszym planie, na równi z pozostałą zabudową umieszczono pięciokondygnacyjny jednoosiowy ryzalit zwieńczony szczytem ze zgeometryzowanymi wolutami a na drugim główny budynek zakończony na całej szerokości podobnym szczytem. Na wolutach umieszczono datę powstania budynku oraz inicjały właściciela Ludwiga S. Wittemberga[12]. Od strony ulicy Mikołaja na długiej, siedmioosiowej elewacji, znajduje się wejście główne do budynku przez klatkę schodową a nad nią znajduje się pięciokondygnacyjny wykusz zwieńczony kopulastym hełmem. Z obu stron wykuszu umieszczono, wykutą w piaskowcu, dekorację kwiatową. Elewacja zakończona jest daleko wysuniętym okapem a następnie dwukondygnacyjnym dachem[11].

Lata powojenne[edytuj | edytuj kod]

Od 1945 roku kamienica została zaadaptowana na potrzeby Krawieckiej Spółdzielni Pracy POLMODA: na parterze znajdowały się sklepy a na piętrach szwalnie. W latach 70-tych XX wieku na parterze był sklep z konfekcją "Otex"; w latach 1996–1997 budynek został przystosowany do potrzeb oddziału Hypo-Banku Polska SA. W latach 1997–2002 w budynku znajdowała się siedziba Radia Kolor[11][12]. Od 1996 roku właścicielem kamienicy jest spółka Financial Invest Group[11].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Inne zapisy tego nazwisk: Kwal, Cwal, Qwal i Chwal[7]
  2. Hannos Reichel i żona Katharina, Cristuff Michelsdorff i żona Elizabed, Andres Popplaw i żona Hedwing, Prockusch Qual i siostra Hedwig[8]
  3. Pierwsze wydanie Wrocławskich Ksiąg Adresowych miało miejsce w 1832 roku za sprawą Friedricha Mehwalda, ostatnie ukazało się w 1943

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Rafał Eysymontt, Jerzy Ilkosz, Agnieszka Tomaszewicz, Jadwiga Urbanik (red.): Leksykon architektury Wrocławia. Wrocław: Via Nova, 2011.
  • Edmund Małachowicz: Stare miasto we Wrocławiu. Wrocław: PWN, 1985. ISBN 83-01-03996-5.
  • Olgierd Czerner: Rynek wrocławski. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1976.
  • Mateusz Goliński: Przy wrocławskim Rynku. Rekonstrukcja dziejów własności posesji (cz2: 1421-1500). Wrocław: Chronicon, 2015.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]