Kamienica przy Rynku 60 we Wrocławiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kamienica przy Rynku 60
Obiekt zabytkowy nr rej. A/2910/153 z 15.02.1962[1]
Ilustracja
Kamienica przy Rynku 60
Państwo  Polska
Miejscowość Wrocław
Adres Rynek 60
Typ budynku kamienica
Kondygnacje pięć
Powierzchnia użytkowa 2079,9 m²
Położenie na mapie Wrocławia
Mapa lokalizacyjna Wrocławia
Kamienica przy Rynku 60
Kamienica przy Rynku 60
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kamienica przy Rynku 60
Kamienica przy Rynku 60
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Kamienica przy Rynku 60
Kamienica przy Rynku 60
Ziemia51°06′39,70″N 17°01′52,84″E/51,111028 17,031344

Kamienica przy Rynku 60kamienica na wrocławskim rynku, na północnej pierzei rynku, zwanej Targiem Łakoci.

Historia kamienicy i jej architektura[edytuj | edytuj kod]

Wygląd kamienicy nr 60 w przed przebudową w 1897 roku (z prawej strony)
Wygląd kamienicy jeszcze w 1947 roku

Budynek na posesji przy numerze 60 został wzniesiony w średniowieczu, w XIII wieku[2]. Pierwotnie była to trzykondygnacyjna kamienica narożnikowa o układzie kalenicowym i pięciu osiach okiennych. W świetle wnętrza na poziomie pierwszej kondygnacji miała 17 metrów długości i 6,2 m szerokości w części wschodniej, w części zachodniej 7,2 m. Od strony Rynku znajdowały się wówczas dwa wejścia przewężone węgarami o szerokości 1,6-1,8 m i wysokości 2,5-2,67 m nakryte łękami odcinkowymi oraz okno przewężone węgarami i dwie wnęki. Parter miał wysokość 3,1 metra[2]. Między drugą połową XIV wieku a drugą dekadą wieku XV budynek został przebudowany i powstała trójskrzydłowa kamienica. Od strony zachodniej (ulicy Odrzańskiej) powstały piwnice wymurowane z eratyków oraz z cegieł w wątku jednowózkowym. Oba skrzydła miały odpowiednio 9,5 metra długości (od strony zachodniej) i 8,6 metrów od strony wschodniej. Na przedłużeniu skrzydła zachodniego postawiono w tym samym okresie oficynę[2]. Na przełomie wieku XV i XVI kamienica została powiększona o dwa pełne trakty, zabudowując dziedziniec znajdujący się między skrzydłami oraz podzielono trakt frontowy. Piwnica, prócz piwnic frontowych, została nakryta kolebami. Z tego okresu, na parterze kamienicy i w jej skrzydłach zachodnich znajdują się trzy gotyckie portale ostrołuczne. Na jednym z nich znajduje się ozdobny ornament przedstawiający scenę Zmartwychwstania, Orła Śląskiego i Czeskiego Lwa[3].

W XVI wieku fasada była zwieńczona trzema renesansowymi szczycikami. Około 1700 roku fasad budynku przeszła gruntowną zmianę: dodano wówczas barokowy portal zwieńczony trójkątnym tympanonem oraz pilastrami wielkiego porządku w części pięter; w części dachu umieszczono trzy obudowane lukarny w formie edykuły ujęte w wolutowe spływy[4]. W 1791 hrabia Carl Gottieb von Sandretzky, w celu utworzenia nowej rodowego majoratu, dokonał przebudowy budynku: kamienica zyskała czwartą kondygnację pokrytą dachem namiotowym. Na portalu wejściowym , w tympanonie umieszczono herb właściciela. W takim stanie budynek przetrwał do 1897 roku. Wówczas kamienica otrzymała kolejną, piątą kondygnację, na pierwszym piętrze zmieniono kształt okna, z prostokątnych na łukowe a fasada została wykonana w stylu eklektycznym z zachowaniem barokowego portalu[4]. W latach dwudziestych na drugim piętrze mieścił się sklep z tkaninami "Hinke & Co."

Właściciele i postacie związane z kamienicą[edytuj | edytuj kod]

XIV wieczny boczny portal prowadzący na dziedziniec w kamienicy nr 60 (więcej zdjęć na commos)

Przed rokiem 1414 kamienica należała do Alexiusa Sachse a następnie do jego spadkobierców: żony Eliabeth i dzieci Anny, Hansa (Hannusa) i Marty. W 1428 roku Hans wykupił udziały sióstr i jako samodzielny właściciel zarządzał dobrami niemal do swojej śmierci w 1446 roku. Dwa lata wcześniej właścicielem kamienicy został jego szwagier Peter Falkenhaen, mąż Marty a po jej śmierci Hedwig. Pochodził on z rodu szlacheckiego, był posiadaczem ziemskim, który w 1442 nabył prawa miejskie[5]. W 1455 roku sprzedał posesję a sam zamieszkał przy ulicy Św. Wojciecha. Nowym właścicielem, został kupiec Niklas von Brige[6]. Był właścicielem kilku nieruchomości, m.in. przy ulicy |Ruskiej, posiadał komorę w sukiennicach oraz renty w całym mieście. Zmarł w 1466 roku a kamienica została sprzedana Niklasowi Grantke (Grancke). W jego rękach posesja pozostawała aż do jego śmierci w 1493 roku; rok później jego żona Judith sprzedała kamienicę Konradowi Sauermannowi, górnoniemieckiemu kupcowi[7]. Sauermann utrzymywał kontakty handlowe od Wenecji po Poznań, w 1490 roku nabył obywatelstwo Wrocławia a od 1492 otrzymał przywilej herbowy. W katach 1499 i 1502 był wybierany na funkcję starszego gildii. Od 1501 był właścicielem komory w sukiennicach a w kolejnych latach osiągał sukcesy w interesach w branży górniczej i mennictwie; był posiadaczem ziemskim oraz właścicielem zamku w Jelczu (od 1508 roku)[8].

W latach trzydziestych XVII wieku w kamienicy nr 60 rezydował cesarski pułkownik (nieznane jest jego nazwisko), który podczas tumultu w 1636 roku udzielił schronienia cesarskim werbownikom[a]. W 1671 dom był własnością spadkobierców Christopha Goschkego[10]. W 1726 roku właścicielem kamienicy został Johann von Tschimau a w 1791 hrabia Carl Gottieb von Sandretzky[4].

Po 1945 roku[edytuj | edytuj kod]

Działania wojenne w 1945 roku nie uszkodziły znacząco kamienicy; została ona szybko odrestaurowana a około 1950 z niewyjaśnionych powodów przebudowana. Oknom na pierwszym piętrze nadano prostokątny kształt, a fasadzie bezstylową formę, usuwając również barokowy portal[4].

W latach 1950–2006 w kamienicy znajdowała się księgarnia im. Stefana Żeromskiego założona przez Dom Książki[11]. W 2008 budynek przeszedł generalny remont; w 2011 jego wartość została oszacowana na 43 346 500 zł[12].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Uczestnicy buntu, żołnierze zostali skazani na śmierć[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Harasimowicz: Encyklopedia Wrocławia. Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006. ISBN 83-7384-561-5.
  • Rafał Eysymontt, Jerzy Ilkosz, Agnieszka Tomaszewicz, Jadwiga Urbanik (red.): Leksykon architektury Wrocławia. Wrocław: Via Nova, 2011.
  • Zdzisław Wiśniewski: Rynek wrocławski w świetle badań archeologicznych cz.II. Wrocław: Uniwersytet Wrocławski, 2002.
  • Mateusz Goliński: Przy wrocławskim Rynku. Rekonstrukcja dziejów własności posesji (cz2: 1421-1500). Wrocław: Chronicon, 2015.
  • Wojciech Brzezowski: Dom mieszkalny we Wrocławiu w okresie baroku. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, 2005.