Kamienna Góra

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta w woj. dolnośląskim. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Kamienna Góra
Herb Flaga
Herb Kamiennej Góry Flaga Kamiennej Góry
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat kamiennogórski
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie 1292
Burmistrz Krzysztof Świątek
Powierzchnia 18,04 km²
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

20 734 [1]
1133,3 os./km²
Strefa numeracyjna
75
Kod pocztowy 58-400
Tablice rejestracyjne DKA
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Kamienna Góra
Kamienna Góra
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kamienna Góra
Kamienna Góra
Ziemia 50°49′N 16°03′E/50,816667 16,050000Na mapach: 50°49′N 16°03′E/50,816667 16,050000
TERC
(TERYT)
5020107011
Urząd miejski
pl. Grunwaldzki 1
58-400 Kamienna Góra
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Kamienna Góra w Wikisłowniku
Strona internetowa
Plac Wolności w Kamiennej Górze
Panorama Kamiennej Góry

Kamienna Góra (tuż po wojnie Kamienogóra[2] bądź Kamieniogóra[3], niem. Landeshut[4][5], czes. Kamenná Hora) – miasto i gmina w województwie dolnośląskim, w powiecie kamiennogórskim, w Kotlinie Kamiennogórskiej, u podnóża Gór Kruczych będących częścią Gór Kamiennych w Sudetach Środkowych.

Miasto jest gminą miejską oraz siedzibą władz powiatu kamiennogórskiego i gminy wiejskiej Kamienna Góra i wchodzi w skład aglomeracji wałbrzyskiej.

Według danych GUS z 31 marca 2011, miasto liczyło 20 734 mieszkańców.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Kamienna Góra położona jest w województwie dolnośląskim w powiecie kamiennogórskim. Jest położona centralnie w Kotlinie Kamiennogórskiej, będącej częścią Bramy Lubawskiej oraz częściowo na stokach Czarnego Lasu i Gór Kruczych w Sudetach Środkowych, nad rzeką Bóbr, u ujścia jego prawego dopływu Zadrnej. Kamienna Góra jest ośrodkiem przemysłowym, handlowym i kulturalnym dla całego powiatu.

Miasto Kamienna Góra leży na Dolnym Śląsku. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa jeleniogórskiego.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Drogi[edytuj | edytuj kod]

Dzięki dogodnemu położeniu komunikacyjnemu łatwo stąd się dostać do większych miejscowości nie tylko województwa, ale i kraju. W mieście krzyżują się drogi:

Miasto dzielą niewielkie odległości z Wrocławiem (ok. 100 km) oraz ze stolicą Czech – Pragą (ok. 130 km). Do miasta można dojechać autobusami PKSu i prywatnymi busami, które jeżdżą z Wałbrzycha do Kamiennej Góry.

Koleje[edytuj | edytuj kod]

  • 29 grudnia 1869 otwarto 1-torową linię kolejową (dł. 5,4 km) Kamienna Góra-Sędzisław, zelektryfikowaną w sierpniu 1921. Drugi tor zbudowano w pierwszej dekadzie XX w. w ramach ówczesnej modernizacji sieci kolejowej Dolnego Śląska.
  • 29 grudnia 1869 otwarto 1-torową linię kolejową (dł. 12,5 km) Kamienna Góra-Lubawka i dalej do Královca, zelektryfikowaną w sierpniu 1921.
  • 2 października 1899 otwarto 1-torową linię kolejową (dł. 21,6 km) Kamienna Góra-Okrzeszyn i eksploatowaną w ruchu pasażerskim do stycznia 1954 (częściowo rozebrana w styczniu 1992).
  • W 1914 oddano do użytku odcinek łączący Marciszów z Dębrznikiem, zelektryfikowany 1 stycznia 1939.

Do 1945 przez przejście Lubawka-Královec kursowały pociągi pasażerskie i towarowe. Później pociągi pasażerskie dojeżdżały od strony polskiej jedynie do Lubawki i kursowały w relacjach Lubawka-Wałbrzych oraz Lubawka-Marciszów (Jelenia Góra). W 2001 zamknięto dla ruchu towarowego przejście Lubawka-Královec oraz łącznicę Krużyn (Dębrznik)-Marciszów Górny. Od tej pory pociągi pasażerskie musiały kursować przez Sędzisław. 3 maja 2004 z Kamiennej Góry odjechał ostatni pociąg pasażerski relacji Lubawka-Jelenia Góra obsługiwany szynobusem SA102-001[6].

W 2008 uruchomiono weekendowe połączenie Lwówek Śląski-Trutnov przez Kamienną Górę. Wówczas pociągi kursowały w weekendy od lipca do września. W 2009 kursy pociągów transgranicznych realizowano w soboty i niedziele w okresie czerwiec-wrzesień, ale już w skróconej relacji Jelenia Góra-Trutnov hl.n. Obsługę trakcyjną zapewniały spalinowe zespoły trakcyjne serii SA134[7][8],.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Dokładny czas powstania pierwszej osady będącej zalążkiem dzisiejszej Kamiennej Góry nie jest znany. Początki miasta łączy się z osobą księcia Henryka I Brodatego, który miał zbudować w początkach XIII w. budowlę obronną na Górze Zamkowej, u podnóża której rozwinęło się podgrodzie – zalążek przyszłego miasta.

Pierwsze przekazy odnotowują nazwę miasta w jęz. polskim i niemieckim: Landeshut 1232, Landishute 1249, Camena Gora 1249[5]. W średniowieczu miescił się tu nadgraniczny gród obronny i stąd niemiecka nazwa nawiązuje do strażnicy[9].

W 1249 r. książę Bolesław Rogatka zezwolił wówczas benedyktynom z Krzeszowa lokować na prawie niemieckim osadę targową Landishute. Zakonnicy jednak z nadanego im prawa nie skorzystali i przez kolejne lata osada w dotychczasowym kształcie prawdopodobnie powoli się rozwijała.

W 1289 Bolko I Surowy odkupił od benedyktynów osadę, a w 1292 nadał jej ponownie prawa miejskie. W 1334 miasto zyskało przywilej warzenia piwa i handlu solą[10]. Kamienna Góra była wielokrotnie obiektem walk, a w 1426 została zniszczona[10]. Z czasem zyskała znaczenie jako ośrodek produkcji włókienniczej[10]. 23 czerwca 1760, w czasie wojny siedmioletniej, odbyła się bitwa pod Kamienną Górą (tzw. "Pruskie Termopile")[10].

W 1813, w czasie wojen napoleońskich, w pobliżu Kamiennej Góry miała miejsce koncentracja wojsk prusko-rosyjskich. Wówczas to car Rosji Aleksander I i król Prus Fryderyk Wilhelm III byli gośćmi w kamiennogórskim zamku Grodztwo (niem. Kreppelhof) i 10 sierpnia 1813 odbierają paradę wojsk na polach w okolicy Antonówki[11].

W XIX wieku używano nazwy Kamieniogóra[9] i spolszczonej nazwy niemieckiej Łańcut (por. Łańcut); znana także była postać Kamienna Góra[5]. W II poł. XIX wieku podejmowano próby eksploatacji węgla kamiennego[10]. W tym okresie miasto zyskało instalację gazową (w 1860) i oświetlenie elektryczne (w 1883)[10].

W lipcu 1944 utworzona zostaje w mieście filia obozu koncentracyjnego Gross Rosen. 9 maja 1945 miasto zostało zajęte przez jednostki 21 Armii 1 Frontu Ukraińskiego. 28 maja przybywają oddziały 29 Pułku Piechoty 2 Armii Wojska Polskiego[12]. Po 1945 Komisja URM ustaliła obecną nazwę miasta jako obowiązującą[5].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Kamienna Góra jest znaczącym ośrodkiem przemysłowym z przemysłem włókienniczym, spożywczym i maszynowym. Do większych zakładów na terenie miasta należą:

  • Dolnośląska Fabryka Maszyn Włókienniczych Dofama S.A.,
  • Spółdzielnia Mleczarska KaMos w Kamiennej Górze,
  • Kowary-Dywan sp. z o.o., tkalnia dywanów w Kamiennej Górze,
  • bo-wa-de, producent mebli.

Ponadto w mieście istnieje Kamiennogórska Specjalna Strefa Ekonomiczna Małej Przedsiębiorczości S.A. która dysponuje terenami o powierzchni 240,8 ha w miejscowościach:

Strefa będzie działać do 2017. Inwestorzy którzy tam zainwestują mogą korzystać z pomocy publicznej do wysokości 65% poniesionych nakładów. W KSSEMP S.A. funkcjonuje 27 inwestorów którzy reprezentują branże metalową, tekstylną, produkcję wyrobów dekoracyjnych, podzespołów do samochodów i wiele innych. Kapitał pochodzi z krajów takich jak Japonia, USA, Niemcy, Włochy, Holandia, Francja. Do większych firm należą:

  • Takata Petri Parts sp. z o.o.,
  • SOPP Polska sp. z o.o.,
  • Ceramika Marconi sp. z o.o.,
  • CM3-Polska sp. z o.o.,
  • BDN sp. z o.o. Sp. Komandytowa (Grupa Wydawnicza Bauer)
  • Lubatex sp. z o.o.,
  • Autocam Poland sp. z o.o.,
  • Palgetrans Handel-Transport sp. z o.o.,
  • WEBER-Hydraulika sp. z o.o.,
  • Dr.Schneider Automotive Polska sp. z o.o..

Kamienna Góra jest centrum usługowo-handlowym dla powiatu kamiennogórskiego. W mieście istnieją firmy usługowo-handlowe, siedziby banków, towarzystw ubezpieczeniowych, istnieją stacje benzynowe, dwa szpitale (szpital powiatowy oraz Dolnośląskie Centrum Rehabilitacji), market Intermarché, Bricomarché, Lidl, Biedronka, Aldi, Dino oraz sklepy sieci: Powszechna Spółdzielnia Spożywców „Społem”, Żabka, Neonet, Avans, Media Expert.

Ulica na starym mieście
Dolnośląskie Centrum Rehabilitacji

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty[13]:

Kościół pod wezwaniem Matki Bożej Różańcowej w Kamiennej Górze
  • plebania
  • cmentarz żydowski, ul. Katowicka, zabytkowa nekropolia założona w I poł. XIX w.
  • zespół zamkowy, z XVI-XIX w.:
  • mury miejskie, z XV w.
  • ratusz, pl. Wolności, z drugiej poł. XIX w. zbudowany w stylu neorenesansowym; zaprojektowany przez wrocławskich architektów (Richard Gaze i Alfred Böttcher); w 1905 r. zakończono jego budowę.
Ratusz
Zabytkowe kamieniczki w centrum miasta
Kościół pw. śś Piotra i Pawła
  • zespół szpitalny im. dr J. Korczaka, ul. Korczaka 1, z pocz. XX w.:
    • pawilon I i II
    • budynek I d (żłobek)
    • willa
    • willa nr 1 i nr 2
  • dom, ul. Miarki 17, z XVIII w., XX w.
  • dom, ul. Miarki 27, z 1695 r., 1933 r.
  • dom, ul. Miarki 30, z XVIII w., XIX w.
  • dom, ul. Mickiewicza 2, z k. XIX w.
  • sąd, ul. Odrodzonego Wojska Polskiego 36, z 1880 r.
  • resursa, ul. Okrzei 14, z 1805 r.
  • budynek biurowy, ul. Waryńskiego 13, z l. 1882-1884
  • dom, pl. Wolności 1 2 5, 6, 7, 8, 9, 10, 12, 13, 15 16 18 24 27 30 z XVII-XX w.
  • dom, ul. Żeromskiego 6, z drugiej poł. XVIII w., XIX w.

inne zabytki:

  • rynek otoczony kamieniczkami w stylu barokowym z XVIIXVIII w.
  • zabytkowe podziemia i sztolnia – trasa turystyczna "Projekt Arado. Zaginione laboratorium Hitlera"
  • mauzoleum ku czci zamordowanych więźniów i jeńców wojennych w filii obozu koncentracyjnego Gross-Rosen oraz w obozach jenieckich na Górze Kościelnej (Parkowej)
  • kamienny obelisk ustawiony na wzgórzu po prawej stronie drogi biegnącej do osiedla Antonówka. Obelisk ustawiony został w 1880 r. na pamiątkę parady wojsk koalicji antynapoleońskiej, która miała miejsce 10 sierpnia 1813 r.

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 2007[14] Kamienna Góra ma obszar 18,04 km² (317. lokata w kraju), w tym:

  • użytki rolne: 54%
  • użytki leśne: 16%

Miasto stanowi 4,54% powierzchni powiatu.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

W Kamiennej Górze działa Centrum Kultury, które jest organizatorem imprez kulturalno-rozrywkowych. W jego ramach prowadzone są zajęcia dla mieszkańców miasta[15].

Oprócz tego w mieście działa:

  • Biblioteka Pedagogiczna (w ramach Powiatowego Centrum Edukacji w Kamiennej Górze),
  • Klub Seniora,
  • Miejska Biblioteka Publiczna wraz z dwoma filiami,
  • Muzeum Tkactwa przy placu Wolności 11 w barokowej kamieniczce którego stałą ofertą są wystawy:
    • "Z dziejów tkactwa ludowego",
    • "Rozwój tkactwa i przemysłu włókienniczego w Kamiennej Górze",
    • "Dawna wieś dolnośląska",

Oprócz tego Muzeum organizuje także kilka wystaw czasowych o różnorodnej tematyce. Rokrocznie jesienią prezentuje wystawę "Sztuka włókna", będącą wynikiem plenerów artystów europejskich. Muzeum organizuje także lekcje muzealne oraz zajęcia plastyczne i konkursy.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta znajdują się placówki oświatowe prowadzone przez gminę miejską Kamienna Góra:

  • Przedszkole Publiczne Nr 1 z Grupami Żłobkowymi ulokowane przy ul. Spacerowej,
  • Przedszkole Publiczne Nr 2 znajdujące się przy ul. Tadeusza Kościuszki,
  • Przedszkole Publiczne Nr 3 mieszczące się przy ul. Papieża Jana Pawła II,
  • Szkoła Podstawowa nr 1 w Kamiennej Górze im. ks. Jana Twardowskiego zlokalizowana przy pl. Kościelnym,
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Tkaczy Śląskich ulokowana przy ul. Jeleniogórskiej,
  • Zespół Szkół zlokalizowany przy ul. Lubawskiej, w którego skład wchodzi Gimnazjum nr 1 i Gimnazjum dla Dorosłych.

W mieście znajdują się także placówki oświatowe oraz placówki związane z oświatą prowadzone przez powiat kamiennogórski:

  • Zespół Szkół Ogólnokształcących mieszczący się przy ul. Marii Skłodowskiej-Curie, który składa się z: Gimnazjum nr 2, Liceum Ogólnokształcącego, Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych,
Zespół Szkół Ogólnokształcących w Kamiennej Górze
  • Zespół Szkół Specjalnych znajdujący się przy ul. Małgorzaty Fornalskiej,
  • Zespół Szkół Zawodowych i Ogólnokształcących im. 29 Pułku Piechoty 2 Armii Wojska Polskiego zlokalizowany przy ul. Traugutta,
  • Powiatowego Centrum Edukacji znajdujące się przy ul. Papieża Jana Pawła II, które składa się z: Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej, Biblioteki Pedagogicznej, Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli,
  • Dziecięca Świetlica Środowiskowa zlokalizowana przy ul. Papieża Jana Pawła II.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące wspólnoty religijne:

Kościół pw. Naświętszego Serca Pana Jezusa

Sport[edytuj | edytuj kod]

Honorowi obywatele miasta[edytuj | edytuj kod]

  • Józef Cyrankiewicz (ur. 1911 – zm.1989) – 16 listopada 1947
  • ks.Stanisław Książek (ur. 2.06.1931) – 13 września 1997
  • Tomasz Duda (ur. 1.12.1913 – zm. 26.11.1997) – 14 listopada 1997
  • ks. Wolfgang Gottstein – 26 maja 1999
  • Stanisław Sadowski (ur. 22.10.1919 – zm. 14.11.2007) – 26 maja 1999
  • Tadeusz Niemas – (23.08.1923) - 26 października 2006
  • Feliks Kaczmarski – (ur. 18.09.1925 – zm. 29.06.2009) – 26 października 2006
  • Józef Poprawa – (ur. 1.03.1913 – zm. 30.07.2010) – 28 listopada 2007
  • Kazimiera Ciosmak – (ur. 1.01.1947) - 25 marca 2009
  • biskup Stanisław Dowlaszewicz (sufragan Santa Cruz w Boliwiifranciszkanin, misjonarz) – (ur. 20.09.1957) - 4 czerwca 2009
  • Franciszek Kuszel (ur. 10.05.1926) – 6 października 2009
  • Roman Jakóbczyk - (ur. 4.07.1936) - 5 czerwca 2013
  • Bolesław Grzyb - (ur. 2.04.1932) - 5 czerwca 2013
  • Leon Święcicki - (ur. 15.04.1924) - 5 czerwca 2013

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2007[17]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 21 093 100 11 121 52,7 9 972 47,3
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
1 169,2 616,5 552,7

Znani, urodzeni w Kamiennej Górze[edytuj | edytuj kod]

Związani z Kamienną Górą[edytuj | edytuj kod]

  • Heinrich Förster (1789-1881) – biskup wrocławski w latach 1853 -1881, proboszcz parafii rzymsko-katolickiej w Kamiennej Górze w latach 1828 – 1837.
  • Edmund Balasiński (1923-1988) – wieloletni proboszcz parafii pw. św. Piotra i Pawła, dziekan dekanatu Kamiennogórskiego kościoła rzymsko-katolickiego.
  • Johann Christian Günther (1695 – 1723) – poeta niemiecki, w latach 1721-1723 mieszkał i tworzył w Kamiennej Górze, co upamiętnia tablica wmurowana w fasadę kamienicy przy pl. Wolności 15.

Współpraca zagraniczna[19][edytuj | edytuj kod]

Miasto prowadzi współpracę zagraniczną z:[20]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 III 2011.
  2. Pierwsza powojenna mapa Polski wydana przez WIG Sztabu Generalnego w roku 1945
  3. Dz.U. 1945 nr 33 poz. 196
  4. niem., Landeshut 1232, Landishute 1249, Camena Gora 1249 prof. Maria Malec. Słownik nazw geograficznych Polski. 2003. WN PWN. 2007. ISBN 83-01-13857-2 (zob. Łańcut
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Stanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Ossolineum. Wrocław. 1984. ISBN 83-04-01090-9
  6. Analiza wygaszania popytu na linii Marciszów/Sędzisław-Kamienna Góra-Lubawka (pol.).
  7. Ostatnie dzieje na polsko-czeskim pograniczu czyli przewozy pasażerskie na odcinku Sędzisław-Kamienna Góra-Královec (pol.).
  8. Rozkład jazdy
  9. 9,0 9,1 K. Rymut, Nazwy miast Polski, Ossolineum 1987, ISBN 83-04-02436-5, s. 99
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 Janusz Czerwiński: Sudety. Przewodnik. Warszawa: Sport i Turystyka, 1996, s. 89-90. ISBN 83-7079-677-X.
  11. Jan Lubieniecki, Z Dziejów Ziemi Kamiennogórskiej, Jelenia Góra 1996
  12. Kamienna Góra (pol.). [dostęp 26 stycznia 2009].
  13. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 8.9.2012]. s. 57-58.
  14. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  15. Oficjalna strona Centrum Kultury. Formy działalności. (pol.).
  16. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.
  17. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  18. The New York Times: Viktor Hamburger, 100, Dies; Embryologist Revealed Architecture of Nervous System (ang.)
  19. Oficjalna strona miasta Kamienna Góra. Współpraca z zagranicą (pol.).
  20. Oficjalna strona miasta Kamienna Góra. Współpraca z zagranicą (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kamienna Góra, 2001, E. Oleksiak, R. Plata, B. Pecio, M. Karasińska, M. Dańczak, M. Zdanowicz, wyd. Eureka, ISBN 83-88599-65-8
  • Dolny Śląsk na weekend, 2005, C. Skała, W. Brygier, wyd. Pascal, ISBN 83-7304-420-5
  • Dolny Śląsk, 2004, C. Skała, wyd. Pascal, ISBN 83-7304-523-6
  • Z Dziejów Ziemi Kamiennogórskiej, 1996, J. Lubieniecki, wyd. Karkonoskie Towarzystwo Naukowe, ISSN 0238-9940
  • Kamienna Góra. Fakty z przeszłości miasta do końca 1945 roku, 2002, J. Sarnecki, wyd. Muzeum Tkactwa Dolnośląskiego

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]