Kamienna Góra

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta w woj. dolnośląskim. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Kamienna Góra
miasto i gmina
Ilustracja
Panorama miasta
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat kamiennogórski
Prawa miejskie 1292
Burmistrz Janusz Chodasewicz
Powierzchnia 18[1] km²
Populacja (31.12.2020)
• liczba ludności
• gęstość

18 585[2]
1046,7 os./km²
Strefa numeracyjna 75
Kod pocztowy 58-400
Tablice rejestracyjne DKA
Położenie na mapie powiatu kamiennogórskiego
Mapa konturowa powiatu kamiennogórskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Kamienna Góra”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Kamienna Góra”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Kamienna Góra”
Ziemia50°47′03″N 16°02′08″E/50,784167 16,035556
TERC (TERYT) 0207011
SIMC 0936026
Urząd miejski
pl. Grunwaldzki 1
58-400 Kamienna Góra
Strona internetowa
BIP

Kamienna Góra (niem. Landeshut, cz. Kamenná Hora) – miasto w Polsce, województwie dolnośląskim, siedziba powiatu kamiennogórskiego i gminy wiejskiej Kamienna Góra, wchodzi w skład aglomeracji wałbrzyskiej, w Kotlinie Kamiennogórskiej, u podnóża Gór Kruczych będących częścią Gór Kamiennych w Sudetach Środkowych.

Według danych GUS z 31 grudnia 2020 r. miasto miało 18 585 mieszkańców[2].


Położenie[edytuj | edytuj kod]

Kamienna Góra jest położona w województwie dolnośląskim w powiecie kamiennogórskim. Jest położona centralnie w Kotlinie Kamiennogórskiej, będącej częścią Bramy Lubawskiej oraz częściowo na stokach Czarnego Lasu i Gór Kruczych w Sudetach Środkowych, nad rzeką Bóbr, u ujścia jego prawego dopływu Zadrny. Kamienna Góra jest ośrodkiem przemysłowym, handlowym i kulturalnym dla całego powiatu.

Miasto Kamienna Góra leży na Dolnym Śląsku.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa jeleniogórskiego.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Ulica na Starym Mieście

Drogi[edytuj | edytuj kod]

Dzięki dogodnemu położeniu komunikacyjnemu łatwo stąd się dostać do większych miejscowości nie tylko województwa, ale i kraju. W mieście krzyżują się drogi:

Miasto dzielą niewielkie odległości z Wrocławiem (ok. 100 km) oraz ze stolicą Czech – Pragą (ok. 130 km). Do miasta można dojechać autobusami PKS-u i prywatnymi busami, które jeżdżą z Wałbrzycha do Kamiennej Góry.

Koleje[edytuj | edytuj kod]

  • 29 grudnia 1869 otwarto 1-torową linię kolejową (dł. 5,4 km) Kamienna Góra – Sędzisław, wraz ze stacją kolejową w Kamiennej Górze. Linia została zelektryfikowana w sierpniu 1921, natomiast drugi tor zbudowano w pierwszej dekadzie XX w. w ramach ówczesnej modernizacji sieci kolejowej Dolnego Śląska.
  • 29 grudnia 1869 otwarto 1-torową linię kolejową (dł. 12,5 km) Kamienna Góra – Lubawka i dalej do Královca, zelektryfikowaną w sierpniu 1921.
  • 2 października 1899 otwarto 1-torową linię kolejową (dł. 21,6 km) Kamienna Góra – Okrzeszyn i eksploatowaną w ruchu pasażerskim do stycznia 1954 (częściowo rozebrana w styczniu 1992). Na tej linii funkcjonował w latach 1899–1954 przystanek kolejowy Czadrówek, położony na obszarze Kamiennej Góry.
  • W 1914 oddano do użytku odcinek łączący Marciszów z Dębrznikiem, zelektryfikowany 1 stycznia 1939.

Do 1945 przez przejście Lubawka – Královec kursowały pociągi pasażerskie i towarowe. Później pociągi pasażerskie dojeżdżały od strony polskiej jedynie do Lubawki i kursowały w relacjach Lubawka – Wałbrzych oraz Lubawka – Marciszów (Jelenia Góra). W 2001 zamknięto dla ruchu towarowego przejście Lubawka – Královec oraz łącznicę Krużyn (Dębrznik) – Marciszów Górny. Od tej pory pociągi pasażerskie musiały kursować przez Sędzisław. 3 maja 2004 z Kamiennej Góry odjechał ostatni pociąg pasażerski relacji Lubawka – Jelenia Góra obsługiwany szynobusem SA102-001[3].

W 2018 uruchomiono stałe połączenie Sędzisław przez Kamienną Górę do Lubawki, obsługiwane przez czeskie koleje motorakiem 810.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Mury obronne przy ulicy Spacerowej

Dokładny czas powstania pierwszej osady będącej zalążkiem dzisiejszej Kamiennej Góry nie jest znany. Początki miasta łączy się z osobą księcia Henryka I Brodatego, który miał zbudować w początkach XIII wieku budowlę obronną na Górze Zamkowej, u podnóża której, przy szlaku handlowym wiodącym przez Bramę Lubawską rozwinęło się podgrodzie – zalążek przyszłego miasta.

Pierwsze przekazy odnotowują nazwę miasta w języku niemieckim w formach Landeshut w 1232 roku i Landishute w 1249 roku. Miejscowość wzmiankowana jest również w łacińskim dokumencie z 1249 roku wydanym przez księcia Bolesława gdzie zanotowana została jako Landishute forensis auch Camena Gora[4][5]. W średniowieczu mieścił się tu nadgraniczny gród obronny i stąd niemiecka nazwa nawiązuje do strażnicy (niem. Land ‘kraj’ i Hut ‘straż’)[6][5][7]. Wówczas książę Bolesław Rogatka nadał benedyktynom z Krzeszowa prawo przekształcenia osady targowej w miasto na prawie niemieckim (magdeburskim). Zakonnicy jednak z nadanego im prawa nie skorzystali i przez kolejne lata osada w dotychczasowym kształcie prawdopodobnie powoli się rozwijała[8]. Około 1286 w kronikach wymieniany jest zamek kamienny, który podczas walk polsko-czeskich pełnił strategiczną rolę broniąc kresów księstwa świdnicko-jaworskiego[9].

W 1289 roku Bolko I Surowy odkupił od benedyktynów osadę, a w 1292 roku nadał jej ponownie prawa miejskie. W 1334 roku miasto książę Bolko II nadał przywilej warzenia piwa i handlu solą, od XIV w. rozwinęło się sukiennictwo, przed 1360 powstała w mieście komora celna[10]. Kamienna Góra była wielokrotnie obiektem walk, a w 1426 roku została zniszczona[10]. Ponownie miasto zostało zniszczone wraz z zamkiem podczas wojny husyckiej w 1446. Od XVI w. rozwinęło się tkactwo lnu oraz produkcja mezolami (wełna z domieszką lnu), a także handel płótnem na dużą skalę. Kamienna Góra słynęła wówczas z czterech dorocznych jarmarków i cotygodniowego targu płócien[9].

Znaczne zniszczenia przyniosła miastu wojna trzydziestoletnia, po której miasto zostało odbudowane w stylu barokowym. Kolejne zniszczenia przyniosły wojny śląskie. 23 czerwca 1760 roku, w czasie wojny siedmioletniej, odbyła się bitwa pod Kamienną Górą (tzw. „Pruskie Termopile”)[10]. W 1793 wybuchł pierwszy bunt tkaczy[9].

W 1813 roku, w czasie wojen napoleońskich, w pobliżu Kamiennej Góry miała miejsce koncentracja wojsk prusko-rosyjskich. Wówczas to car Rosji Aleksander I i król Prus Fryderyk Wilhelm III byli gośćmi w kamiennogórskim zamku Grodztwo (niem. Kreppelhof) i 10 sierpnia 1813 odbierają paradę wojsk na polach w okolicy Antonówki[11].

Plan Kamiennej Góry, 1934 rok

W XIX wieku używano w języku polskim nazwy Kamieniogóra[7] i spolszczonej nazwy niemieckiej Łańcut (por. Łańcut); znana także była postać Kamienna Góra[5]. Złe warunki bytowe i rozwój przemysłu kapitalistycznego wywoływał w I połowie XIX w. kolejne bunty tkaczy. W 1841 powstała pierwsza mechaniczna przędzalnia, w 1852 pierwsza tkalnia, a w 1874 fabryka obuwia[9]. W II połowie XIX wieku podejmowano próby eksploatacji węgla kamiennego[10]. W tym okresie miasto zyskało instalację gazową (w 1860) i oświetlenie elektryczne (w 1883)[10]. W połowie XIX w. rozebrano większość murów miejskich z bramami Dolną i Górną, a w 1873 renesansowy ratusz z 1564 stojący na środku rynku. W 1867 uruchomiono połączenie kolejowe z Sędzisławiem i Lubawką, w 1905 z Jelenią Górą i w 1914 z Marciszowem[9].

W czasie II wojny światowej do Kamiennej Góry przeniesiono część produkcji łożysk kulkowych z bombardowanej przez aliantów fabryki łożysk kulkowych w Schweinfurcie[12]. W lipcu 1944 utworzona zostaje w mieście filia obozu koncentracyjnego Groß-Rosen[13]. 9 maja 1945 miasto zostało zajęte przez jednostki 21 Armii 1 Frontu Ukraińskiego. 28 maja przybywają oddziały 29 Pułku Piechoty 2 Armii Wojska Polskiego[14].

Po zakończeniu II wojny światowej polska administracja używała początkowo nazwy Kamieniogóra[15]. Nazwa w formie Kamienna Góra została zatwierdzona 7 maja 1946 roku[16].

W czasach Polski Ludowej w mieście funkcjonowały Zakłady Przemysłu Lniarskiego „Len”, Zakłady Przemysłu Odzieżowego „Polgar”, zakłady skórzano-garbarskie „Karkonosze”, zakłady jedwabnicze, Fabryka Maszyn Włókienniczych „Dofama” oraz kamieniołomy kruszywa drogowego. Powstało duże sanatorium leczące gruźlicę kostno-stawową, miasto było ośrodkiem handlowym, usługowym, kulturalnym oraz administracyjnym dla regionu rolniczo-hodowlanego[9].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Dawny budynek administracyjny „Kamodexu” (przedwojenne zakłady tekstylne F. V. Grundeflda), ul. Waryńskiego 13

Kamienna Góra jest znaczącym ośrodkiem przemysłowym z przemysłem włókienniczym, spożywczym i maszynowym. Do większych zakładów na terenie miasta należą:

  • Dofama THIES sp. z o.o. w Kamiennej Górze[17],
  • Spółdzielnia Mleczarska KaMos w Kamiennej Górze[18],
  • Kowary Carpets sp. z o.o., tkalnia dywanów w Kamiennej Górze
  • Świat Lnu sp.z o.o. Producent tkanin lnianych w Kamiennej Górze[19]
  • Effect-System S.A. Druk wieloformatowy, produkcja tkanin[20]
  • SOPP Packaging Sp. z o.o.

Ponadto w mieście istnieje Kamiennogórska Specjalna Strefa Ekonomiczna Małej Przedsiębiorczości S.A., które miasto jest udziałowcem. Dysponuje ona terenami o powierzchni 240,8 ha w miejscowościach:

Strefa będzie działać do 31 grudnia 2026. Inwestorzy którzy tam zainwestują mogą korzystać z pomocy publicznej do wysokości 65% poniesionych nakładów. W KSSEMP S.A. funkcjonuje 27 inwestorów którzy reprezentują branże metalową, tekstylną, produkcję wyrobów dekoracyjnych, podzespołów do samochodów i wiele innych. Kapitał pochodzi z krajów takich jak Japonia, USA, Niemcy, Włochy, Holandia, Francja. Do większych firm należą:

  • Joyson Safety Systems Poland sp. z o.o.,
  • SOPP Polska sp. z o.o.,
  • Ceramika Marconi sp. z o.o.,
  • CM3-Polska sp. z o.o.,
  • BDN sp. z o.o. Sp. Komandytowa (Grupa Wydawnicza Bauer)
  • Lubatex sp. z o.o.,
  • Autocam Poland sp. z o.o.,
  • Kalibra sp. z o.o.,
  • Palgetrans Handel-Transport sp. z o.o.,
  • WEBER-Hydraulika sp. z o.o.,
  • Dr.Schneider Automotive Polska sp. z o.o..

Kamienna Góra jest centrum usługowo-handlowym dla powiatu kamiennogórskiego. W mieście istnieją firmy usługowo-handlowe, siedziby banków, towarzystw ubezpieczeniowych, istnieją stacje benzynowe, dwa szpitale (szpital powiatowy oraz Dolnośląskie Centrum Rehabilitacji), market Kaufland, Intermarché, Bricomarché, Lidl, Biedronka, Aldi, Dino oraz sklepy sieci: Powszechna Spółdzielnia Spożywców „Społem”, Żabka, Neonet, Avans, Media Expert, Bodzio, Jysk.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół pw. śś Piotra i Pawła
Macewy na cmentarzu żydowskim w Kamiennej Górze
Sąd Rejonowy
Zabytkowe kamieniczki w centrum miasta
Plac Wolności w Kamiennej Górze

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty[21]:

inne zabytki:

  • rynek otoczony kamieniczkami w stylu barokowym z XVIIXVIII w.
  • zabytkowe podziemia i sztolnia – trasa turystyczna „Projekt Arado. Zaginione laboratorium Hitlera”[22].
  • mauzoleum ku czci zamordowanych więźniów i jeńców wojennych w filii obozu koncentracyjnego Gross-Rosen oraz w obozach jenieckich na Górze Kościelnej (Parkowej)
  • kamienny obelisk ustawiony na wzgórzu po prawej stronie drogi biegnącej do osiedla Antonówka. Obelisk ustawiony został w 1880 r. na pamiątkę parady wojsk koalicji antynapoleońskiej, która miała miejsce 10 sierpnia 1813 r.[23]

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 2007[24] Kamienna Góra ma obszar 18,04 km² (317. lokata w kraju), w tym:

  • użytki rolne: 54%
  • użytki leśne: 16%

Miasto stanowi 4,54% powierzchni powiatu.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Kamienica, ob. Muzeum Tkactwa

W Kamiennej Górze działa Centrum Kultury, które jest organizatorem imprez kulturalno-rozrywkowych. W jego ramach prowadzone są zajęcia dla mieszkańców miasta[25].

Oprócz tego w mieście działa:

  • Biblioteka Pedagogiczna (w ramach Powiatowego Centrum Edukacji[26] w Kamiennej Górze),
  • Klub Seniora,
  • Miejska Biblioteka Publiczna wraz z dwoma filiami[27],
  • Muzeum Tkactwa przy placu Wolności 11 w barokowej kamieniczce, którego stałą ofertą są wystawy:
    • „Z dziejów tkactwa ludowego”,
    • „Z dziejów Kamiennej Góry”
    • „Rozwój tkactwa i przemysłu włókienniczego w Kamiennej Górze”,
    • „Dawna wieś dolnośląska”,

Oprócz tego Muzeum organizuje także kilka wystaw czasowych o różnorodnej tematyce. Rokrocznie jesienią prezentuje wystawę „Sztuka włókna”, będącą wynikiem plenerów artystów europejskich. Muzeum organizuje także lekcje muzealne oraz zajęcia plastyczne i konkursy.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Zespół Szkół Ogólnokształcących w Kamiennej Górze

Na terenie miasta znajdują się placówki oświatowe prowadzone przez gminę miejską Kamienna Góra:

  • Przedszkole Publiczne Nr 1 z Grupami Żłobkowymi ulokowane przy ul. Spacerowej,
  • Przedszkole Publiczne Nr 2 znajdujące się przy ul. Tadeusza Kościuszki,
  • Przedszkole Publiczne Nr 3 mieszczące się przy ul. Papieża Jana Pawła II,
  • Szkoła Podstawowa nr 1 w Kamiennej Górze im. ks. Jana Twardowskiego zlokalizowana przy pl. Kościelnym[28],
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Tkaczy Śląskich ulokowana przy ul. Jeleniogórskiej[29],

W mieście znajdują się także placówki oświatowe oraz placówki związane z oświatą prowadzone przez powiat kamiennogórski:

  • Zespół Szkół Ogólnokształcących mieszczący się przy ul. Marii Skłodowskiej-Curie, który składa się z: Liceum Ogólnokształcącego i Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych,
  • Zespół Szkół Specjalnych[30] znajdujący się przy ul. Stanisława Staszica,
  • Zespół Szkół Zawodowych i Ogólnokształcących im. 29 Pułku Piechoty 2 Armii Wojska Polskiego zlokalizowany przy ul. Traugutta[31],
  • Powiatowego Centrum Edukacji znajdujące się przy ul. Papieża Jana Pawła II, które składa się z: Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej, Biblioteki Pedagogicznej, Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli,
  • Dziecięca Świetlica Środowiskowa zlokalizowana przy ul. Papieża Jana Pawła II.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół pw. Matki Bożej Różańcowej

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:

Sport[edytuj | edytuj kod]

Honorowi obywatele miasta[edytuj | edytuj kod]

  • Józef Cyrankiewicz (1911–1989) – 16 listopada 1947
  • ks. Stanisław Książek (1931–2015) – 13 września 1997
  • Tomasz Duda (1913–1997) – 14 listopada 1997
  • ks. Wolfgang Gottstein (1934-2019[36])– 26 maja 1999
  • Stanisław Sadowski (1919–2007) – 26 maja 1999
  • Tadeusz Niemas (1923–2015)– 26 października 2006
  • Feliks Kaczmarski (1925–2009) – 26 października 2006
  • Józef Poprawa (1913–2010) – 28 listopada 2007
  • Kazimiera Ciosmak (ur. 1947) – 25 marca 2009
  • bp Stanisław Dowlaszewicz (ur. 1957) – 4 czerwca 2009
  • Franciszek Kuszel (ur. 1926) – 6 października 2009
  • Roman Jakóbczyk (1936-2021[37]) – 5 czerwca 2013
  • Bolesław Grzyb (ur. 1932) – 5 czerwca 2013
  • Leon Święcicki (1924–2016[38]) – 5 czerwca 2013
  • Stefan Hałubek – (1931) – 6 czerwca 2019.[39]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

 Główny artykuł: Ludność Kamiennej Góry.

Dane z 30 czerwca 2015[40]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób % osób % osób %
Populacja 19 711 100 10 246 52 9 465 48
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
1 095,6 569,2 526,4

Wykres demograficzny wykonany na podstawie strony http://www.polskawliczbach.pl/

Piramida wieku mieszkańców Kamiennej Góry w 2014 roku.
Piramida wieku Kamienna Gora.png

Burmistrzowie od 1990 r.[edytuj | edytuj kod]

Lp. Imię i nazwisko Lata
1. Bolesław Grzyb 26 VI 1990 – 29 VIII 1994
2. Artur Zieliński 29 VIII 1994 – 25 XI 1998
3. Tadeusz Rycharski 25 XI 1998 – 28 III 2002
4. Henryk Różański 10 IV 2002 – 2 VI 2002
5. Andrzej Mankiewicz 3 VI 2002 – 29 VIII 2003
6. Artur Zieliński 29 VIII 2003 – 20 VI 2006
7. Artur Mazur (zarząd komisaryczny do czasu wyboru nowego burmistrza) 12 VII 2006 – 30 XI 2006
8. Krzysztof Świątek 30 XI 2006 – 20 XI 2010
9. Krzysztof Świątek 21 XI 2010 – 30 XI 2014
10. Krzysztof Świątek 1 XII 2014 – 23 XI 2018
11. Janusz Chodasewicz 23 XI 2018 –

Współpraca zagraniczna[edytuj | edytuj kod]

Miasto prowadzi współpracę zagraniczną z[41]:

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • 15.09.1590 r. odnotowano w Kamiennej Górze silne trzęsienie ziemi, tak mocne, że zawaliło się wiele kominów[44]

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Kamienna Góra (gmina wiejska), Czarny Bór

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2016 r.. W: Główny Urząd Statystyczny [on-line]. 2016. s. 59. [dostęp 2016-07-26].
  2. a b Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2021-05-15].
  3. Analiza wygaszania popytu na linii Marciszów/Sędzisław-Kamienna Góra-Lubawka (pol.).
  4. Colmar Grünhagen 1866 ↓, s. 266.
  5. a b c Stanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Ossolineum. Wrocław. 1984. ​ISBN 83-04-01090-9.
  6. Maria Malec. Słownik nazw geograficznych Polski. 2003. WN PWN. 2007. ​ISBN 83-01-13857-2​.
  7. a b Kazimierz Rymut, Nazwy miast Polski, Wrocław [etc.]: Ossolineum, 1987, s. 99, ISBN 83-04-02436-5, OCLC 834818343.
  8. Karl August Müller 1837 ↓, s. 528.
  9. a b c d e f Janusz Czerwiński, Ryszard Chanas, Dolny Śląsk - przewodnik, Warszawa: Wyd. Sport i Turystyka, 1977, s. 258–261.
  10. a b c d e Janusz Czerwiński: Sudety. Przewodnik. Warszawa: Sport i Turystyka, 1996, s. 89–90. ISBN 83-7079-677-X.
  11. Jan Lubieniecki, Z Dziejów Ziemi Kamiennogórskiej, Jelenia Góra 1996.
  12. Zapomniane fabryki zbrojeniowe Hitlera.
  13. Abraham Kajzer, Za drutami śmierci, Wałbrzych: Muzeum Gross-Rosen, 2013, ISBN 978-83-89824-09-7.
  14. Kamienna Góra (pol.). [dostęp 26 stycznia 2009].
  15. Dz.U. 1945 nr 33, poz. 196.
  16. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. nr 44, poz. 85).
  17. Dofama THIES sp. z o.o..
  18. Spółdzielnia Mleczarska KaMos.
  19. Świat Lnu Sp. z o.o..
  20. Effect-System S.A.
  21. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 58–59. [dostęp 2018-06-30].
  22. ProjektArado.Zaginione laboratorium Hitlera.
  23. Obelisk na polach Antonówki.
  24. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  25. Oficjalna strona Centrum Kultury. Formy działalności. (pol.).
  26. Powiatowe Centrum Edukacji.
  27. Miejska Biblioteka Publiczna w Kamiennej Górze.
  28. Szkoła Podstawowa nr1 im. ks. Jana Twardowskiego w Kamiennej Górze.
  29. Szkoła Podstawowa nr 2 im. Tkaczy Śląskich w Kamiennej Górze.
  30. Zespół Szkół Specjalnych.
  31. Zespół Szkół Zawodowych i Ogólnokształcących im. 29 Pułku Piechoty 2 Armii Wojska Polskiego.
  32. Kamienna Góra | Parafia E-A w Wałbrzychu, walbrzych.luteranie.pl [dostęp 2019-08-21] (pol.).
  33. Zbór KZ „Jeruzalem” w Kamiennej Górze.
  34. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-14].
  35. Klub Sportowy Relax.
  36. 17 grudnia 2019 r. zmarł Honorowy Obywatel Kamiennej Góryhttp://powiatowa.info/.
  37. Zmarł przewodnik, honorowy obywatelhttp://powiatowa.info/
  38. Nie żyje Leon Święcickihttp://www.kamiennagora.pl/.
  39. Stefan Hałubek Honorowym Obywatelem Miasta Kamienna Górahttps://czadrow24.pl.
  40. Główny Urząd Statystyczny – Kamienna Góra w liczbach..
  41. Oficjalna strona miasta Kamienna Góra. Współpraca z zagranicą (pol.).
  42. Umowa podpisana.
  43. Rada Miasta podjęła uchwałę o współpracy partnerskiej.
  44. Stanisław Michalkiewicz (red.), Kamienna Góra. Monografia geograficzno-historyczna miasta i okolic, Wrocław 1985, s. 53.
  45. Mapa turystyczna. [dostęp 2020-08-22].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Colmar Grünhagen: Regesten zur Schleisischen Geschichte. Breslau: Josef Max & COMP., 1866.
  • Karl August Müller: Vaterländische Bilder, in einer Geschichte und Beschreibung der alten Burgfesten und Ritterschlösser Preussens: ¬Die Burgfesten und Ritterschlösser Schlesiens (beider Antheile), so wie der Grafschaft Glatz, Tom 1. Glogau: Flemming, 1837.
  • Kamienna Góra, 2001, E. Oleksiak, R. Plata, B. Pecio, M. Karasińska, M. Dańczak, M. Zdanowicz, wyd. Eureka, ​ISBN 83-88599-65-8​.
  • Dolny Śląsk na weekend, 2005, C. Skała, W. Brygier, wyd. Pascal, ​ISBN 83-7304-420-5​.
  • Dolny Śląsk, 2004, C. Skała, wyd. Pascal, ​ISBN 83-7304-523-6​.
  • Kamienna Góra, Monografia geograficzno-historyczna miasta i okolic, praca zbiorowa pod red. Stanisława Michalkiewicza, Ossolineum 1985 ​ISBN 83-04-01818-7​.
  • Z Dziejów Ziemi Kamiennogórskiej, 1996, J. Lubieniecki, wyd. Karkonoskie Towarzystwo Naukowe, ISSN 0238-9940.
  • Kamienna Góra. Fakty z przeszłości miasta do końca 1945 roku, 2002, J. Sarnecki, wyd. Muzeum Tkactwa Dolnośląskiego
  • Barbara Skoczylas – Stadnik, Ratusz w Kamiennej Górze. Legnica 2013

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]