Kanał Żerański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kanał Żerański
Kanał Żerański
Kanał Żerański koło Kobiałki, widok w stronę Nieporętu
Kontynent Europa
Państwo  Polska
Województwo mazowieckie
Początek Żerań
Koniec Nieporęt
Rok budowy 1935-1938, 1951-1953
Długość 17,3 km
Głębokość
• maksymalna
• średnia

3 m
2,5 m
Szerokość
• maksymalna
• średnia

41,4 m
25 m
Udostępniony dla żeglugi tak
Śluzy 1 - Żerań (Śluza im. inż. Tadeusza Tillingera)
Jazy 1 - Nieporęt
Kanały wodne Polski
Commons-logo.svg Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Śluza im. inż. Tadeusza Tillingera w Warszawie

Kanał Żerański (obowiązująca nazwa urzędowa)[1][2], kanał Żerań-Zegrze (nazwa używana w planie zagospodarowania przestrzennego województwa mazowieckiego)[3]kanał wodny o długości 17,3 km[4] łączący Wisłę i Jezioro Zegrzyńskie[5] pomiędzy warszawskim Żeraniem a Nieporętem.

Historia[edytuj kod]

Pierwotnie w XVII wieku w miejscu północnego odcinka dzisiejszego Kanału Żerańskiego, powstał Kanał Królewski z polecenia króla Zygmunta III Wazy. Zadaniem tego kanału było "ściągnąć wody z puszczy" (Puszczy Słupeckiej), czyli uregulowanie rzeki Długiej na odcinku od Kobiałki do Narwi, która zagrażała wylewami dworowi myśliwskiemu Wazów w Nieporęcie. Kanał Królewski, na odcinku od Aleksandrowa do Nieporętu, został wykorzystany przy budowie Kanału Żerańskiego.[6] Na południe od rzeki Czarnej, Kanał Królewski przebiega po zachodniej stronie ul. Granicznej w Stanisławowie Pierwszym, a na terenie Warszawy pomiędzy ulicami Ruskowy Bród a Olesin.[7]

Kanał Żerański koło Kobiałki, widok w stronę Nieporętu
Kanał Żerański, widok od strony ulicy Krzyżówki
Kanał Żerański (czerwona linia) na tle konturu Warszawy

Kanał Żerański jest kontynuacją robót prowadzonych już w I poł. XIX w. Wobec odcięcia od Bałtyku przez Prusy powstał plan, aby otworzyć drogę na Bałtyk przez Narew i Niemen, które należało połączyć spławnymi kanałami. Między Narwią a Niemnem przeprowadzono Kanał Augustowski, a między Bugiem a Dnieprem kanał znany jako Kanał Królewski.

Koncepcja budowy kanału pomiędzy Bugiem a Wisłą powstałą już w 1910 r. - Carskie Ministerstwo Komunikacji opracowało projekt drogi wodnej Wisła-Dniepr. Skanalizowany miał być Bug od Brześcia do Małkini i dalej od Małkini do Warszawy miał biec kanał długości 90 km. Projekt po przeróbkach zaakceptowano w formie kanału Żerań-Zegrze, który miał skrócić drogę wodną Bug-Wisła z 61 do 20 km. Zadaniem tego kanału miało być też odwodnienie doliny Bródnowsko-Nieporęckiej oraz zlewni rzeki Długiej i Kanału Bródnowskiego.

Pierwsze prace ruszyły dopiero w 1919 r., ale szybko zostały przerwane. Kolejne prace podjęte w latach 1935-1938 zaowocowały budową wąskiego kanału na Żeraniu o długości ok. 2,5 km, który służył odprowadzaniu wody z Kanału Bródnowskiego.

Do pomysłu powrócono w 1950 r. i już w 1951 r. na początku współczesnego Kanału Żerańskiego wybudowano port oraz śluzę. Dwustronna śluza im. inż. Tadeusza Tillingera[8] pomiędzy portem Żerańskim a Wisłą ma komorę o wymiarach 85x12 oraz długość 104 m i do niedawna była drugą na świecie co do wielkości i typu, po śluzie pod Asuanem na Nilu w Egipcie. Prace nad budową Kanału poprzedziły badania prowadzone przez prof. Czesława Zakaszewskiego, który opracował raport pt: "Wpływ kanału żeglugi Żerań-Zegrze na stosunki wodne tarasu praskiego".[9]

W nocy z 29 na 30 maja 2008 r. pomiędzy 3 a 6 nad ranem został podniesiony most kolejowy na modernizowanej do większych prędkości pociągów linii kolejowej nr 9 nad Kanałem Żerańskim o masie 150 ton i przeniesiony przez największy w Polsce dźwig gąsienicowy. Most został postawiony na podporach na nabrzeżu kanału i przejazd pociągów nastąpił po sąsiednim moście, który został poddany remontowi we wrześniu 2009 r.[10]

Charakterystyka[edytuj kod]

Kanał Żerański przebiega w przybliżeniu z północy na południe. Około połowa długości kanału znajduje się w granicach administracyjnych Warszawy. Z Jeziorem Zegrzyńskim kanał łączy się w skrajnie południowym punkcie, z Wisłą na terenie Żerania, na południu dzielnicy Białołęka. Śluzy kanału znajdują się w Warszawie, przy samej Wiśle. Nad kanałem jest 10 mostów drogowych i 3 kolejowe.

Kanał ma też duże znaczenie lokalne. W miejscu połączenia z Wisłą jest druga co do wielkości warszawska elektrociepłownia - Elektrociepłownia Żerań. Zakład ten używa kanału jako zbiornika wody technologicznej. Przy śluzie jest też port o stałym poziomie lustra wody służący m.in. jako magazyn dla barek transportowych. Kanał jest też jednym z najbardziej cenionych terenów wędkarskich w Warszawie, regularnie odbywają się tam zawody wędkarskie.[11] Z powodu zrzutu wody technologicznej z elektrociepłowni do portu woda w kanale jest zdecydowanie cieplejsza niż np. w Wiśle, co wpływa na liczebność ryb.

Ze względu na swoją charakterystykę, tereny nad Kanałem Żerańskim są wykorzystywane do rekreacji, zarówno jeżeli chodzi o sporty wodne,[12] jak również turystykę pieszo-rowerową.[13] Wzdłuż Kanału biegnie jedna z najpopularniejszych tras rowerowych w stolicy, łącząca ją z Zegrzem i Nieporętem.[14] Kanał Żerański stanowi również arenę zmagań podczas zawodów łodzi smoczych,[15], a także regat długodystansowych stanowiących trening dla polskiej kadry wioślarskiej.[16] W okolicy zlokalizowano także przystanek statku "Zefir" pływającego do Serocka, w ramach jednej z linii turystycznych ZTM Warszawa.[17]

Ścieżka rowerowa nad Kanałem Żerańskim, prowadząca do Nieporętu

Gazociąg wysokiego ciśnienia[edytuj kod]

Tereny zielone nad Kanałem Żerańskim

W związku z planowaną modernizacją Elektrociepłowni Żerań, spółka PGNiG Termika planuje budowę gazociągu wysokiego ciśnienia wzdłuż Kanału Żerańskiego, na odcinku Żerań-Rembelszczyzna. Ze względu na znaczącą ingerencję w środowisko (m.in. konieczność wycinki od 1400[18] do 3000 drzew[19]), inwestycja spotkała się z krytyką części mieszkańców Białołęki[20]. W wyniku rozmów w grudniu 2015 r. powołano Radę Konsultacyjną złożoną z przedstawicieli mieszkańców,[21] a spółka PGNiG Termika zobowiązała się do wykonania nasadzeń zastępczych i zagospodarowania terenu po realizacji inwestycji, m.in. poprzez budowę traktu pieszo-rowerowego wzdłuż całej trasy gazociągu[22].

Powołując się na aspekty prawne, w listopadzie 2015 r. spółka PGNiG Termika wraz z inwestorem, spółką Gaz-System, zdecydowały się na realizację gazociągu w trybie specustawy[23]. Poskutkowało to zmianą w wydawaniu decyzji administracyjnych, bowiem za procedowanie inwestycji odpowiada od tej pory wojewoda mazowiecki. W toku rozmów Wiceprezydent Warszawy Michał Olszewski zobowiązał się do stworzenia spójnej koncepcji zagospodarowania terenu po budowie inwestycji, która zostanie wyłoniona podczas warsztatów konsultacyjnych z mieszkańcami[24][25].

Przypisy

  1. Nazwa ustalona Zarządzeniem Nr 2 Prezesa Rady Ministrów z dnia 8 stycznia 1969 r. w sprawie zmiany i ustalenia nazw niektórych miejscowości i obiektów fizjograficznych, M.P. z 1969 r. Nr 2, poz. 10.
  2. Komisja Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych: Hydronimy. Izabella Krauze-Tomczyk, Jerzy Ostrowski (oprac. red). T. 1. Cz. 1: Wody płynące. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2006. ISBN 83-239-9607-5.
  3. Plan zagospodarowania przestrzennego województwa mazowieckiego. 2004-06-07. [dostęp 2013-08-29].
  4. Kanał Żerański, [dostęp 21.12.2015]
  5. Jezioro Zegrzyńskie – Zegrze znane i nieznane, [dostęp 21.05.2016]
  6. Włodzimierz Bławdziewicz - "Żerański czy Królewski", [dostęp 21.12.2015]
  7. Kanał Królewski, [dostęp 21.12.2015]
  8. Śluza Żerań, [dostęp 21.05.2016]
  9. Kanał Żerański, [dostęp 21.12.2015]
  10. Grzegorz Lisicki, Herkules dźwignął 145-tonowy most na Żeraniu, Gazeta Stołeczna 2008-05-30, [dostęp 1.06.2008]
  11. Kanał Żerański, [dostęp 21.12.2015]
  12. Kajakiem przez malowniczy Kanał Żerański [dostęp 21.12.2015]
  13. Białołęka na rowery: wycieczki z przewodnikiem, ciekawostki, piknik, [dostęp 21.05.2016]
  14. Wycieczka rowerem nad Zegrze wzdłuż Kanału Żerańskiego, [dostęp 21.12.2015]
  15. Chińskie kolosy na Kanale Żerańskim, [dostęp 21.12.2015]
  16. Wioślarska kadra inauguruje sezon na Kanale Żerańskim, [dostęp 21.12.2015]
  17. statek do Serocka, [dostęp 21.05.2016]
  18. 1400 drzew do wycięcia nad Kanałem Żerańskim, [dostęp 21.05.2016]
  19. Już wycinają drzewa nad Kanałem Żerańskim. Wyrąbią nawet trzy tysiące?, [dostęp 21.05.2016]
  20. Kanał Żerański ogołocą z drzew i krzewów. "Przez rurę z gazem", [dostęp 21.12.2015]
  21. Wytną tysiące drzew pod budowę gazociągu? "Wszystko zależy od dobrej woli inwestora", [dostęp 21.12.2015]
  22. Co dalej z gazociągiem wzdłuż Kanału Żerańskiego?, [dostęp 21.12.2015]
  23. Gorąco w sprawie gazociągu. Specustawa zamiast konsultacji?, [dostęp 21.05.2016]
  24. Budowa gazociągu: zagrożenie czy szansa dla Kanału Żerańskiego – relacja ze spotkania mieszkańców z Zastępcą Prezydenta Warszawy Michałem Olszewskim w sprawie inwestycji, [dostęp 21.05.2016]
  25. Mniej betonu, więcej zieleni. "Nie" dla bulwaru nad Kanałem Żerańskim, [dostęp 21.05.2016]

Zobacz też[edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj kod]