Kanał Kopernika

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kanał Kopernika we Fromborku po rewitalizacji w 2015, w tle wieża wodna
Kanał Kopernika przed rewitalizacją

Kanał Kopernika (niem. Kleine Baude, polska powojenna nazwa to Strużyna) – jest to sztuczny przekop o długości ok. 6 km wykonany przed 1427 r. łączy rzekę Baudę z pobliskim miastem Frombork. Jego celem miało być dostarczenie energii dla fromborskiego młyna i wody pitnej dla mieszkańców rozrastającego się miasta, gdyż po spaleniu w 1275 katedry w Braniewie przeniesiono tu siedzibę kapituły warmińskiej[1]. Kanał Kopernika został w 1968 wpisany do rejestru zabytków (decyzja z dnia 27 czerwca 1968 roku, poz. nr 1305). Kanał ciągnie się od tamy spiętrzającej rzekę Baudę, wzdłuż zbocza naturalnej wyżyny. Trasa Kanału – użytkowanego do 1944 roku – została zaplanowana w ten sposób, aby wykorzystać naturalny spadek terenu, który obniża się w swej drodze od Wysoczyzny Elbląskiej do Zalewu Wiślanego[2].

Istnienie kanału spowodowało, że Frombork stał się na pewien czas przodującym w Europie miastem w dziedzinie techniki wodociągowej. W roku 1571 w mieście wybudowano nowoczesny wodociąg ciśnieniowy. Stało się to wcześniej niż np. w Londynie, gdzie tego typu instalacja pojawiła się w roku 1582. Przed Fromborkiem w Europie był tylko niemiecki Augsburg, gdzie nowoczesny wodociąg ciśnieniowy zbudowano w roku 1548.

Twórcą nowoczesnego jak na tamte czasy dźwigu wodnego (zwanego również paternoster), napędzanego kołem wodnym i podnoszącego wodę na wysokość ponad 20 m – był Walenty Hendell, rurmistrz z Wrocławia[3]. Znajdowało się ono w istniejącej do dziś wieży wodnej. Był to zespół czerpaków przymocowanych do łańcucha, poruszanych prądem wody płynącej w kanale, który podawał wodę na szczyt wieży do rury, z której płynęła ona do zbiornika położonego na wzgórzu miejskim i rozchodziła się do odbiorców oraz zasilała studnię wewnątrz murów Wzgórza Katedralnego. Wieżę wodną wybudowano naprędce i niezbyt starannie, na istniejącej już budowli, prawdopodobnie dawnego młyna.

Kanał po 1945 r. został zdewastowany, a urządzenia na kanale – jaz, śluzy, stawidła zostały zniszczone w latach 50.i 60. XX w.

Dodatkowo w latach 70. – w czasie przygotowań do obchodów kopernikowskich – mimo protestów ze strony miłośników miasta zasypana została część kanału biegnąca przez miasto[4]. Częściowej rewitalizacji Kanał Kopernika doczekał się w 2015 roku[5].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Historia » Archidiecezja Warmińska, archwarmia.pl [dostęp 2015-12-27].
  2. Kanał Kopernika we Fromborku i jego odbudowa / O.S. Centrum Rozwoju Ekonomicznego Warmii, www.warmia-info.pl [dostęp 2015-12-27].
  3. Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie [dostęp 2017-03-25] (pol.).
  4. Frombork: to nie Kanał Kopernika, mojemazury.pl [dostęp 2017-03-25].
  5. Frombork - Urząd Miasta i Gminy ZREWITALIZOWANY FROMBORSKI RYNEK I KANAŁ KOPERNIKA, www.frombork.pl [dostęp 2015-12-27].