Kango

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kango (jap. 漢語 dosł. słowa Hanów, chińskie) – część słownictwa i wyrażeń w języku japońskim pochodzenia chińskiego[1].

Słowa te zapisywane są chińskimi znakami (kanji) i czytane po sinojapońsku (on’yomi). Pewna jej grupa została utworzona z elementów sinojapońskich niezależnie w Japonii. Nazywają się one wasei-kango (和製漢語).

Użyciu tego słownictwa towarzyszą wzory gramatyczne i zdaniowe, traktowane także jako sinojapońskie. Kango stanowią jedną z trzech kategorii, na które można podzielić słownictwo japońskie. Pozostałe dwa to: słownictwo czysto japońskie, zwane yamato-kotoba (大和言葉) lub wago (和語) oraz słownictwo pochodzące z języków zachodnich, zwane gairaigo (外来語). Około 60% słów używanych we współczesnym języku japońskim, to kango.

Rola wyrazów kango[edytuj | edytuj kod]

Samodzielny wyraz kango, składający się przeważnie z dwóch znaków i tworzący tzw. złożenie, jest w reguły rzeczownikiem lub po dodaniu stosownych sufiksów - przymiotnikiem. Staje się także czasownikiem po dodaniu suru (する) lub przysłówkiem po dodaniu ni (に).

Ze względu na swoją strukturę kango bezpośrednio nie może być czasownikiem czy też przymiotnikiem właściwym.

Struktura gramatyczna wyrazów kango[edytuj | edytuj kod]

Wyraz kango może mieć dwa rodzaje struktury: część pierwsza określa część drugą albo cały wyraz jest połączeniem znaczeń obu części.

Popularne morfemy określane[edytuj | edytuj kod]

語 (ご go)[edytuj | edytuj kod]

Oznacza język. Np.:

Znaczenie Kraj Język
Japonia / język japoński 日本 (にほん nihon) 日本語 (にほんご nihongo)
Chiny / język chiński 中国 (ちゅうごく chūgoku) 中国語 (ちゅうごくご chūgokugo)
Polska / język polski ポーランド pōrando ポーランド語 (ポーランドご pōrandogo)

人 (じん jin)[edytuj | edytuj kod]

Oznacza osobę. W szczególności jako końcówka oznacza mieszkańca danego kraju. Np.:

Znaczenie Kraj Mieszkaniec
Japonia / Japończyk 日本 (にほん nihon) 日本人 (にほんじん nihonjin)
Chiny / Chińczyk 中国 (ちゅうごく chūgoku) 中国人 (ちゅうごくじん chūgokujin)
Polska / Polak ポーランド pōrando ポーランド人 (ポーランドじん pōrandojin)

者 (しゃ sha)[edytuj | edytuj kod]

Również oznacza osobę, stosowane raczej do zawodów. Np.:

  • 医者 (いしゃ isha) - medycyna → lekarz
  • 学者 (がくしゃ gakusha) - nauka → naukowiec
  • 筆者 (ひっしゃ hissha) - piórko do pisania → pisarz
  • Wymowa kun’yomi: もの mono

気 (き ki)[edytuj | edytuj kod]

Oznacza dosłownie duszę. Jest używane do pewnej klasy rzeczowników abstrakcyjnych.

  • 天気 (てんき tenki) - niebo → pogoda
  • 電気 (でんき denki) - elektryczny → elektryczność
  • 病気 (びょうき byōki) - chory → choroba

車 (しゃ sha)[edytuj | edytuj kod]

Oznacza pojazd.

  • 自転車 (じてんしゃ jitensha) - samemu + toczyć się → rower
  • 自動車 (じどうしゃ jidōsha) - samemu + poruszać się → samochód
  • 汽車 (きしゃ kisha) - para (wodna) → pociąg parowy
  • 電車 (でんしゃ densha) - elektryczność → pociąg elektryczny
  • Wymowa kun’yomi: くるま kuruma

数 (すう )[edytuj | edytuj kod]

Oznacza liczbę, np.:

  • 小数 (しょうすう shōsū) - mały → ułamek
  • 指数 (しすう shisū) - wskazywać → indeks
  • 点数 (てんすう tensū) - kropka, punkt → ilość punktów, punktacja

学 (がく gaku)[edytuj | edytuj kod]

Oznacza naukę, np.:

  • 語学 (ごがく gogaku) - język → lingwistyka
  • 数学 (すうがく sūgaku) - liczba → matematyka
  • 生物学 (せいぶつがく seibutsugaku) - organizm żywy → biologia

Popularne morfemy określające[edytuj | edytuj kod]

全 (ぜん zen)[edytuj | edytuj kod]

Oznacza cały, np.:

  • 全部 (ぜんぶ zenbu) - część → całość
  • 全国 (ぜんこく zenkoku) - kraj → ogólnokrajowe

Uwaga: nie jest to ten sam znak co dotyczący buddyzmu Zen.

最 (さい sai)[edytuj | edytuj kod]

Oznacza najbardziej, np.:

  • 最高 (さいこう saikō) - wysoki → najwyższy (np. Sąd Najwyższy)
  • 最近 (さいきん saikin) - bliski → najbliższy, ostatni (do tej pory)
  • 最初 (さいしょ saisho) - początek → początkowy

無 (む mu)[edytuj | edytuj kod]

Oznacza brak czegoś, np.:

  • 無用 (むよう muyō) - używać → bezużyteczny
  • 無料 (むりょう muryō) - opłata → darmowy
  • 無言 (むごん mugon) - mówić → cisza

不 (ふ fu)[edytuj | edytuj kod]

Oznacza przeciwieństwo, np.:

  • 不便 (ふべん fuben) - wygoda → niewygodne
  • 不足 (ふそく fusoku) - wystarczać → niewystarczające
  • 不安 (ふあん fuan) - spokój → niepokój

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary. Tokyo: Kenkyusha Limited, 1991, s. 711. ISBN 4-7674-2015-6.