Kaplica Trójcy Świętej w Lublinie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kaplica Trójcy Świętej
Obiekt zabytkowy nr rej. A/161 z 24.05.1956, 21.06.1961 i z 25.01.1967
Ilustracja
Kaplica Trójcy świętej podczas Nocy Kultury 2008
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Miejscowość Lublin
Typ budynku Kaplica
Styl architektoniczny Gotyk i renesans lubelski
Rozpoczęcie budowy połowa XIV wieku
Ważniejsze przebudowy 1407
Położenie na mapie Lublina
Mapa lokalizacyjna Lublina
Kaplica Trójcy Świętej
Kaplica Trójcy Świętej
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Kaplica Trójcy Świętej
Kaplica Trójcy Świętej
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kaplica Trójcy Świętej
Kaplica Trójcy Świętej
Ziemia51°15′01,14″N 22°34′23,20″E/51,250317 22,573111

Kaplica Trójcy Świętej w Lublinie (pot. Kaplica Zamkowa) – kaplica znajdująca się na dziedzińcu zamkowym w Lublinie, połączona z częścią muzealną zamku. Kaplica stanowi integralną część obiektu.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Plan kaplicy

Kaplica została zbudowana pomiędzy latami 1341 a 1370[1] w czasach panowania Kazimierza Wielkiego. Mury całej kaplicy - nawy i prezbiterium, w obu ich poziomach - powstały wg jednej koncepcji[1]. Posiadała nawę oraz wielokątne prezbiterium, do którego, przypuszczalnie krótko po rozpoczęciu budowy, dostawiono z obu stron zamkowe mury obwodowe[1]. Z inicjatywy Władysława Jagiełły kaplica została przed 1418 rokiem ozdobiona malowidłami bizantyjskimi[2][3]. W bryle kościoła dominowały dwa strome, schodkowe szczyty, które przetrwały do lat pięćdziesiątych XVII wieku. Dolną kondygnację przeznaczono na kryptę dla zmarłych kapelanów i miejscowych dostojników, zaś górną dla potrzeb religijnych. Wieloboczne prezbiterium oraz kwadratowa nawa sklepione były żebrowo. Sklepienie nawy podtrzymywał centralnie osadzony filar. Ten element konstrukcyjny był typowy dla architektury sakralnej i świeckiej w okresie panowania Kazimierza Wielkiego. W okresie renesansu kościół miał nadal charakter gotycki, chociaż wejście umieszczono na poziomie pierwszego piętra i ujęto je w nowy renesansowy portal, wykonany w warsztacie kamieniarskim Komasków. Dopiero w XVII wieku fasada świątyni była już zwieńczona szczytem w stylu renesansu lubelskiego.

W drugim dziesięcioleciu XV wieku podjęte zostały prace malarskie we wnętrzu kościoła. Wykonał je anonimowy zespół malarzy ruskich pod kierownictwem mistrza Andrzeja. Ściany i sklepienie pokryte zostały polichromią w stylu rusko-bizantyńskim. Malowidła ukończono w 1418 roku, co zostało utrwalone cyrylicą na tablicy fundacyjnej w łuku tęczowym kościoła. Poza scenami religijnymi zdobiącymi wnętrze kościoła znajdują się tu dwa portrety Władysława Jagiełły. Polichromię wykonano różnymi technikami: na suchym i na mokrym tynku, farbami temperowymi.

Podczas prac nad nową budowlą więzienną, w latach 1823–1826, kościół został połączony z zabudowaniami neogotyckimi i stał się kaplicą więzienną. Z zewnątrz i od wewnątrz otynkowano go, przez co zniszczono bezcenne malowidła. W końcu XIX wieku kaplica więzienna uległa niewielkim przeobrażeniom: zdemontowano zewnętrzne schody, a portal przekształcono w okno. W 1897 roku Józef Smoliński odkrył fragmenty XV-wiecznej polichromii. W latach 1917–1918 odsłonięto dalsze partie malowideł.

Renowacja i prace zabezpieczające[edytuj | edytuj kod]

Kaplica widziana z zewnątrz
Widok sprzed renowacji
Widok obecny, Noc Kultury 2008

W latach 50. XX wieku, po przeznaczeniu zamku na cele kultury, rozpoczęto gruntowną renowację kościoła. Około 1970 roku usunięto z dachu kaplicy dachówkę ceramiczną i położono w to miejsce blachę. Zdjęto zewnętrzne tynki oraz zrekonstruowano zabytkowe freski. Renowacja malowideł zakończona została w latach dziewięćdziesiątych.

W sierpniu 2007 trwały prace mające na celu zalepienie pęknięć ścian prezbiterium. Pod fundamenty kaplicy zostały podłożone masywne podpory betonowe. Pęknięcia, mające nawet do 1 cm szerokości, spowodowała deszczówka, która wypłukiwała grunt spod fundamentów. Możliwe, że uszkodzenia powstały ponad sto lat wcześniej. Wstrzykiwano w nie ponad 2 tysiące litrów substancji klejącej, mieszaniny białego cementu i ciasta wapiennego. Na sklepieniu prezbiterium ułożono wzmacniającą siatkę z włókna węglowego zatapianej w matrycy mineralnej. Nad sklepieniem zainstalowano stalową opaskę, utrzymująca całą konstrukcję. Na wiosnę 2008 odbyła się ostatnia faza prac: usunięto ślady pęknięć i przykryto je zrekonstruowanymi freskami.

Freski[edytuj | edytuj kod]

Wśród fresków bizantyjsko-ruskich, zamówionych przez króla Władysława Jagiełłę, znajdują się sceny z życia Chrystusa i Maryi, figury aniołów i proroków a także dwa portrety króla-fundatora. Jeden z nich ukazuje Jagiełłę podtrzymywanego przez świętego Mikołaja. Król klęczy przed Matką Bożą, na której kolanach spoczywa Zbawiciel. Drugi, umieszczony w górnej części arkady tęczowej, prezentuje konny wizerunek monarchy, któremu anioł nakłada koronę oraz wręcza włócznię zakończoną krzyżem. Freski ukończone zostały już w roku 1418 pod kierunkiem mistrza Andrzeja. Drugi portret króla stworzył prawdopodobnie uczeń mistrza Andrzeja-Juszka (Juraszka).[4]

Wnętrze kaplicy
Sklepienie kaplicy w chórze
Fresk na południowej ścianie prezbiterium
Freski na sklepieniu nawy
Fresk na północnej ścianie nawy
Nawa
Wnętrze po renowacji
 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Maria Brykowska, Architektura królewskiej kaplicy św. Trójcy na zamku w Lublinie, [w:] Sztuka około 1400. Materiały sesji SHS, Poznań, XI 1995, red. - Teresa Hrankowska, Warszawa 1996, „Arx Regia” - Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego w Warszawie, t. 1, s. 127-145
  2. A.Różycka-Bryzek, Uwagi o referacie T. M. Trajdosa pt. „Treści ideowe wizerunków Jagiełły w kaplicy św. Trójcy na zamku lubelskim”,„Biuletyn Historii Sztuki” 1980, t. 42, s. 438
  3. A. Różycka-Bryzek, Freski bizantyńsko-ruskie fundacji Jagiełły w kaplicy zamku lubelskiego, Lublin 2000, s. 17
  4. Andrzej Nowak, Dzieje Polski. Tom III. "Królestwo zwycięskiego orła", str.354, 2017.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Michał Walicki, Polichromia kościoła św. Trójcy na zamku w Lublinie, "Ochrona Zabytków", 7 (1954), nr 3 (26), s. 183-188 [1].
  • Tomasz Stawecki, Cudowne ocalenie, Kurier Lubelski, nr 198 (13 324), s. 5.
  • Anna Różycka-Bryzek, Freski. Bizantyńsko-ruskie fundacji Jagiełły w kaplicy Zamku Lubelskiego, Lublin 2000. ​ISBN 83-227-1592-7
  • Kaplica Trójcy Świętej na Zamku Lubelskim. Historia, teologia, sztuka, konserwacja, Barbara Paprocka (red.), Jan Andrzej Sil (red.), Lublin: Muzeum Lubelskie, 1999, ISBN 83-901842-7-3, OCLC 830299686.
  • Maria Brykowska, Architektura królewskiej kaplicy św. Trójcy na zamku w Lublinie, [w:] Sztuka około 1400. Materiały sesji SHS, Poznań, XI 1995, red. - Teresa Hrankowska, Warszawa 1996, „Arx Regia” - Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego w Warszawie, t. 1, s. 127-145

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]