Karłowice (Wrocław)

From Wikipedia
Jump to: navigation, search
Zobacz też: inne znaczenia słowa Karłowice.

Karłowice (niem. Carlowitz, Karlowitz) – część (zwyczajowo nazywana osiedlem) Wrocławia, na osiedlu Karłowice-Różanka, za północnym brzegiem Starej Odry. W latach 1952-1990 (do czasu zniesienia podziału Wrocławia na dzielnice) wchodził w skład dzielnicy Psie Pole. Na zachodzie graniczy z Polanowicami, a na północy z Sołtysowicami. Na osiedlu mieszka około 20 tysięcy osób.

Kościół św. Antoniego
Dawny szpital dziecięcy im. Janusza Korczaka, dawniej klasztor urszulanek
Plac Piłsudskiego na Karłowicach

Opis[edit]

Główną arterią osiedla jest biegnąca w przybliżeniu równoleżnikowo aleja Kasprowicza. Znajduje się przy niej większość najważniejszych obiektów osiedla z przełomu XIX i XX wieku (kościół św. Antoniego z klasztorem franciszkanów, szpital dziecięcy – dawny klasztor urszulanek, wieża ciśnień) i najbardziej reprezentacyjne wille. W sąsiadujących mniejszych uliczkach rozlokowane są domy jednorodzinne; we wschodniej części osiedla przy kilku ulicach, w latach dwudziestych i trzydziestych, wybudowano dwu- i trzykondygnacyjne domy wielorodzinne. Na Karłowicach, przy ul. Czajkowskiego, znajdują się także koszary Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych im. Tadeusza Kościuszki. Przy ulicy Koszarowej, w kwartale między Sportową, Sołtysowicką, a linią kolejową znajdowały się za czasów PRL koszary wojsk radzieckich, a ulica Koszarowa od Przybyszewskiego do Sołtysowickiej była zamknięta dla ruchu. W początkach lat 90. XX wieku, po wyjściu ostatnich obcych wojsk, obiekty które te wojska wcześniej zajmowały, przekazane zostały władzom cywilnym, a w przebudowanych budynkach powstał wkrótce szpital zakaźny, a część budynków przekazana została Uniwersytetowi Wrocławskiemu (później w kolejnych obiektach znalazł miejsce dolnośląski oddział IPN). Trzeci szpital, uruchomiony kilkanaście lat wcześniej (15 czerwca 1984 jako szpital "Czterdziestolecia PRL") mieści się w północnej części osiedla, przy ul. Kamieńskiego.

Karłowice zaliczane są do jednostki administracyjnej Karłowice-Różanka, której teren obejmuje oprócz Karłowic i Różanki także część terenów osiedli sąsiednich (Mirowiec, Kowale, Poświętne i Lipa Piotrowska).

Nazwa[edit]

Nazwa należy do grupy nazw patronomicznych i pochodzi od imienia założyciela miejscowości Karola[1]. Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia jako najstarszą zanotowaną nazwę miejscowości Karlowice podając jej znaczenie "Dorf des Karl" czyli po polsku "Wieś Karola"[1].

Topograficzny słownik Prus z 1835 roku notuje miejscowość pod polską nazwą Carlowice, a także niemiecką Carlowitz[2].

Historia[edit]

Osada została założona przez opata klasztoru św. Wincentego Carla Kellera około roku 1699, jednak w dokumentach została odnotowana po raz pierwszy dopiero w roku 1736 pod nazwa Carlwitz (od imienia założyciela osady). Kilka lat później wieś pojawia się w dokumentach już pod nazwą Carlowitz. Do roku 1810 osada należała do klasztoru, po czym przeszła w ręce prywatne. Jeszcze w XIX w. dominowała we wsi ludność polska, a ostatnim wójtem mówiącym po polsku był ok. 1850 r. Antoni Szulc (pradziadek Jana Edmunda Osmańczyka)[3]. W latach 1894-1901 trwała budowa neogotyckiego kościoła i utrzymanego w podobnym stylu klasztoru franciszkanów. W 1911 roku niemiecki architekt Paul Schmitthenner rozpoczął realizację Gartenstadt Carlowitz ("miasto-ogród Karłowice"), w 1913 powstał karłowicki rynek (obecnie plac Piłsudskiego), a w 1915 widoczna z daleka wieża ciśnień na dzisiejszym pl. Daniłowskiego. Rok 1928 to data włączenia osiedla w skład Wrocławia. W latach 1933-1935 pomiędzy obecnymi ulicami Przybyszewskiego i Przesmyckiego wybudowano nowe seminarium duchowne archidiecezji wrocławskiej (obecnie budynek należy do Uniwersytetu Wrocławskiego). Podczas II wojny światowej osiedle praktycznie nie ucierpiało i wciąż nazywane bywa - jak na początku XX wieku - "miastem-ogrodem" albo "osiedlem-ogrodem". Obok czysto rekreacyjno-mieszkalnego charakteru, osiedle ma także instytucje podnoszące prestiż osiedla, jak szkoły (podstawowe, gimnazjum, do 1993 także liceum), uczelnie (niektóre wydziały uniwersytetu i szkoła oficerska) oraz szpitale.

Ciekawostki[edit]

Urzędy i instytucje[edit]

  • Urząd pocztowy Wrocław 8
  • Komisariat Policji Wrocław Psie Pole
  • Szkoła podstawowa nr 83 im. Jana Kasprowicza
  • Szkoła Podstawowa nr 20
  • Gimnazjum nr 24 im. Janusza Korczaka
  • Rzymskokatolicka Parafia pw. św. Antoniego (Franciszkanie)
  • Dolnośląskie Centrum Pediatryczne im. Janusza Korczaka (obecnie część Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego przy ul. Koszarowej)
  • Wojewódzki Szpital Specjalistyczny przy ul. Kamieńskiego
  • Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. J. Gromkowskiego przy ul. Koszarowej
  • Uniwersytet Wrocławski - wydział Nauk Społecznych (ul. Koszarowa) oraz częściowo wydziały Nauk Biologicznych, Biotechnologii oraz Nauk o Ziemi i Kształtowania Środowiska (ul. Przybyszewskiego)
  • Wyższa Szkoła Oficerska Wojsk Lądowych im. Generała Tadeusza Kościuszki
  • Dolnośląski Oddział IPN
  • Muzułmańskie Centrum Kulturalno Oświatowe

Komunikacja miejska[edit]

Linie tramwajowe[edit]

  • 1 (Biskupin – Poświętne)
  • 6 (Kowale – Krzyki)
  • 7 (Poświętne – Krzyki)
  • 8 (Tarnogaj – Karłowice)
  • 11 (Kromera – Grabiszyńska (cmentarz))
  • 15 (Park Południowy – Poświętne)
  • 23 (Kromera – Wrocławski Park Przemysłowy)

Linie autobusowe[edit]

  • A (Koszarowa (szpital) – Racławicka (pętla))
  • K (Kamieńskiego (pętla) – Gaj-pętla)
  • N (Dworzec Główny PKP – Litewska)
  • 105 (Kromera – Świniary)
  • 108 (Dworzec Nadodrze – Pracze Widawskie)
  • 116 (Plac Grunwaldzki – Sołtysowice)
  • 118 (Rędzin – Sępolno)
  • 119 (Blacharska – Sołtysowice)
  • 128 (Pilczyce – Zakrzów)
  • 129 (Jerzmanowska (cmentarz I) – Poświęcka (ośrodek zdrowia))
  • 130 (Pawłowice – Polanowice)
  • 132 (Muchobór Wielki (Roślinna) – Kromera)
  • 142 (Nowy Dwór (pętla) – Karłowice)
  • 144 (Kamieńskiego (pętla) – Wojszycka)
  • 319 (FAT – Bałtycka)
  • 904 (Galeria Dominikańska – Łozina)
  • 908 (Dw. Nadodrze – Psary/Szymanów)
  • 914 (Galeria Dominikańska – Domaszczyn)
  • 914 A (Galeria Domminikańska – Kamień Jantarowa)
  • 930 (Kromera – Krzyżanowice)
  • 246 (Kozanów – Świniary/Sołtysowice; linia nocna)
  • 247 (Giełdowa (centrum hurtu) – Polanowice/Poświęcka (ośrodek zdrowia); linia nocna)
  • 251 (Litewska – Krzyki; linia nocna)
  • 257 (FAT - Osobowice/Rędzin; linia nocna)

Przypisy

  1. a b Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 18.
  2. J.G. Muller 1835 ↓, s. 532.
  3. Jan Edmund Osmańczyk, Wisła i Kraków to Rodło, Warszawa 1985, s. 16-17

Bibliografia[edit]

  1. J.C. Muller: Bollständiges geographisch-statistisch-topographisches Wörterbuch des preußischen Staates Erster band A-E. Erfurt: J.E. Muller Buchhandlung, 1835.

Linki zewnętrzne[edit]

Zobacz też[edit]