Kara śmierci w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wieszanie prawomocnie skazanych przywódców konfederacji targowickiej w Warszawie 9 maja 1794

Kara śmierci w Polsce - najwyższy wymiar kary stosowany nieprzerwanie w Polsce od początków powstania państwa polskiego, w okresie zaborów przez trzy państwa zaborcze (z wyjątkiem Rosji od rewolucji lutowej do październikowej w 1917), aż do końca lat 80. XX wieku. Zniesiona w prawie karnym w 1998 roku, ostatecznie zaś, we wszystkich okolicznościach - w tym w okresie wojny - w 2013 roku.

Średniowiecze i okres do 1918[edytuj | edytuj kod]

W czasach średniowiecza kara śmierci była częścią prawa zwyczajowego. Śmiercią karane były zabójstwa, gwałty, rabunki, podpalenia, zdrada władcy bądź państwa, również fałszowanie monet. Karano poprzez łamanie kołem, ścięcie głowy, ukrzyżowanie[potrzebne źródło], ukamienowanie, ćwiartowanie, spalenie na stosie, nabicie na pal bądź powieszenie.

Statuty Kazimierza Wielkiego zasądzały karę śmierci również za wyłudzanie nienależnych świadczeń z żup królewskich, zagarnięcie podatków bądź obracanie obcą monetą. Późniejsza „konstytucja” (uchwała sejmowa) z 1586 przewidywała karę śmierci za czyny przeciwko moralności i dobrym obyczajom (sodomia, homoseksualizm), czyny przeciwko porządkowi publicznemu (gwałtowne najście na dom, napad na drodze), spiski przeciwko władzom miejskim, porwanie oraz za zabójstwo umyślne.

II Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

Karę śmierci przez rozstrzelanie przewidywały dwie kolejne ustawy z lat 1920 i 1921 o odpowiedzialności urzędników za przestępstwa popełnione z chęci zysku[1]. Kara śmierci przewidziana była również w kodeksie karnym Makarewicza (w 5 artykułach) i kodeksie karnym wojskowym z 1932. Stosowana była (alternatywnie z kara więzienia z wyjątkiem kilku przestępstw wojskowych) za najcięższe przestępstwa, tj. morderstwo, zdradę stanu, służbę obywatela polskiego w armii nieprzyjacielskiej jeżeli sprawca bierze udział w działaniach wojennych przeciw Państwu Polskiemu, oraz (przejściowo 1920 - 23 w obu wymienionych ustawach) za korupcję popełnioną przez urzędników państwowych, jak i wobec osób korumpujących urzędnika. Groziła też za ujawnienie tajemnicy państwowej obcemu rządowi o ile spowodowało wielką szkodę dla bezpieczeństwa Państwa, albo popełnione zostało w czasie wojny[2] i za sabotaż przedmiotów lub urządzeń, służących celom obronności lub Sił Zbrojnych, gdy spowodował wielką szkodę dla wojskowej obrony Państwa albo popełniony został w czasie wojny[3] Rozszerzenie listy przestępstw zagrożonych tą karą było możliwe w postępowaniu doraźnym[4].

PRL[edytuj | edytuj kod]

Kara śmierci była przewidziana w Kodeksie Karnym Wojska Polskiego z 1944 roku, w małym kodeksie karnym oraz kodeksie karnym PRL z 1969. Środkiem pozbawienia życia było powieszenie, w wypadku żołnierzy – rozstrzelanie.

W okresie stalinowskim 1944-1956 kara śmierci stosowana była masowo. W tym czasie w stu więzieniach stracono blisko trzy i pół tysiąca osób[5], zdecydowanie częściej przeciwników politycznych niż przestępców kryminalnych (w liczbach bezwzględnych). W ten sposób zamordowano wielu bojowników o wolność i niepodległość Polski z organizacji niepodległościowych, w tym w ramach szeroko stosowanych do połowy 1946 roku egzekucji publicznych. W taki oto sposób zginęli m.in. żołnierze podziemia niepodległościowego: szer. Władysław Skwarc, szer. Władysław Kudlik i chor. Henryk Książek (Trzech straconych). Prócz egzekucji publicznych karę śmierci orzekały sądy wojskowe i powszechne wobec żołnierzy podziemia; egzekucje dokonywane w więzieniach zyskały miano mordów sądowych. Mord sądowy popełniono m.in. na generale Auguście Emilu Fieldorfie czy rotmistrzu Witoldzie Pileckim. Karę śmierci orzeczono także dla trzech skazanych w 1953 r. w tzw. procesie księży kurii krakowskiej, sfingowanym procesie pokazowym w ramach represji wobec Kościoła Katolickiego.

Ostatnia publiczna egzekucja w Polsce miała miejsce 21 lipca 1946 w Poznaniu, gdzie na stokach cytadeli powieszono nazistowskiego zbrodniarza, Reichstatthaltera Kraju Warty Arthura Greisera.

Po okresie stalinowskim w PRL karę śmierci zasądzono i wykonano w przypadku gospodarczej afery mięsnej na Stanisławie Wawrzeckim; w przypadku afery skórzanej kara została zasądzona, ale nie została wykonana[6].

Szereg wydanych zaocznie wyroków śmierci w stanie wojennym został później uchylony[7].

W Polsce kary śmierci nie wykonuje się od 1988 (ostatni wyrok wykonano 21 kwietnia 1988 w krakowskim więzieniu przy ul. Montelupich na Stanisławie Czabańskim skazanym za gwałt i zabójstwo, ostatni wyrok przez rozstrzelanie za zabójstwo na tle seksualnym wykonano w Forcie Rembertowskim w Warszawie 7 marca 1979[8]).

Łącznie w latach 1956-1988 w PRL stracono 321 osób[5].

7 grudnia 1989 Sejm PRL ogłosił amnestię, która m.in. osobom skazanym na karę śmierci zamieniała wyroki na 25 lat pozbawienia wolności.

III RP[edytuj | edytuj kod]

Od 1995 obowiązywało moratorium na wykonywanie kary śmierci. 1 września 1998 została zniesiona nowo wprowadzonym kodeksem karnym z 1997 i zastąpiona przez dożywotnie pozbawienie wolności. Protokół nr 13 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka znoszący karę śmierci we wszystkich okolicznościach został ratyfikowany przez prezydenta Bronisława Komorowskiego 27 sierpnia 2013[9][10]. Rónocześnie Drugi Protokół Fakultatywny do Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych dopuszczający stosowanie tej kary w czasie wojny (o ile zastrzeżono to przy ratyfikacji) został ratyfikowany bez zastrzeżeń[11].

Postulat przywrócenia kary śmierci podnoszony jest przez niektóre partie polityczne. Konsekwentnie od początku istnienia postulat utrzymania i – później – przywrócenia kary śmierci podnosi Unia Polityki Realnej[12] i Kongres Nowej Prawicy[13]. W październiku 2004 Prawo i Sprawiedliwość zgłosiło projekt nowelizacji kodeksu karnego, przewidujący m.in. przywrócenie kary śmierci; projekt został odrzucony przez Sejm większością głosów. Wprowadzenie kary śmierci wiązałoby się z koniecznością wypowiedzenia Europejskiej Konwencji Praw Człowieka wraz z protokołem szóstym (zakazującym stosowania kary śmierci w okresie pokoju)[14].

W 2004 odsetek popierających ten rodzaj kary wynosił w polskim społeczeństwie 77%[15]. Według badań CBOS poparcie dla kary śmierci w Polsce w maju 2011 roku wynosiło 61%. Jej przeciwnicy stanowili 34% ankietowanych (źródło: Raport z badania CBOS BS/60/2011). W marcu 2007 poparcie wynosiło 63%, dezaprobatę dla tej idei wyraziło 31% badanych[16].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Antykoropcja. Ustawa z dnia 30 stycznia 1920 r. w przedmiocie odpowiedzialności urzędników za przestępstwa popełnione z chęci zysku. (Dz.U. nr 11 poz. 60). Następnie Ustawa z dnia 18 marca 1921 r. o zwalczaniu przestępstw z chęci zysku, popełnionych przez urzędników. (Dz.U. nr 30 poz. 177) uchylona przez ustawę z 1 czerwca 1923 r. (Dz.U. nr 60 poz. 435)
  2. Art. 10 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 o niektórych przestępstwach przeciwko bezpieczeństwu Państwa (Dz. U. Nr 94, poz. 851)
  3. Art. 1 Dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 listopada 1938 o ochronie niektórych interesów Państwa (Dz. U. Nr 91, poz. 623)
  4. Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 19 marca 1928 r. o postępowaniu doraźnem (Dz.U. nr 33 poz. 315), Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 września 1939 r. o wprowadzeniu postępowania doraźnego przed sądami powszechnymi w sprawach o niektóre przestępstwa. (Dz.U. nr 87 poz. 554)
  5. 5,0 5,1 Stryczek i kula. Wyborcza.pl. [dostęp 2013-04-06].
  6. SN uchylił wyrok w „aferze skórzanej” z lat PRL. Gazeta Prawna, 2009-08-11. [dostęp 2011-03-25].
  7. 13 Grudnia - zapomniane kary śmierci
  8. Ostatnia egzekucja w Polsce.
  9. Polska definitywnie pożegnała karę śmierci. Już nigdy nie będzie można jej stosować
  10. Informacje zawarte na stronie MSZ RP
  11. Prezydent podpisał ustawy o zniesieniu kary śmierci. Ostateczny koniec kary śmierci w Polsce
  12. Witryna Kary Śmierci – serwis internetowy UPR.
  13. Program Kongresu Nowej Prawicy – serwis internetowy KNP.
  14. Milena Tabor: Czy przywrócenie kary śmierci jest możliwe?
  15. 77% Polaków akceptuje karę śmierci.
  16. Spadło poparcie dla kary śmierci.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Grześkowiak Alicja. Kara śmierci w polskim prawie karnym. „Rozprawy”, 1982. Uniwersytet Mikołaja Kopernika.