Karabin Arisaka Meiji 30-Shiki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Meiji Sen Rein-Shiki Kanju
Arisaka Type 30.jpg
Meiji Sen Rein-Shiki Kanju
Dane podstawowe
Państwo  Japonia
Producent Arsenał Koishikawa w Tokio
Rodzaj karabin powtarzalny
Historia
Prototypy 1896
Produkcja seryjna 1897-1906
Wyprodukowano 554000 karabinów[1]
45000 karabinków[1]
Dane techniczne
Kaliber 6,5 mm
Nabój 6,5 x 50 mm SR[1]
Magazynek stały, 5-nab.
Wymiary
Długość 1275 mm (karabin)
970 mm (karabinek)
Długość lufy 798 mm (karabin)
490 mm (karabinek)

Arisaka Meiji 30-Shiki (jap. 三十年式歩兵銃 Sanjū-nen-shiki hohei-jū?) – japoński karabin powtarzalny, standardowy karabin japońskiej piechoty od 1897 (30. roku ery Meiji – stąd nazwa) do 1905, gdy zastąpił go karabin wz. 38 Arisaka[2]. Tą samą nazwą określano również serię ok. 45 tysięcy karabinków wyprodukowanych z myślą o japońskiej kawalerii[1]. Pięciostrzałowy karabin strzelał nabojami 6,5 × 50 mm SR i stanowił podstawowe wyposażenie japońskiej piechoty podczas wojny rosyjsko-japońskiej[1].

Konflikt wykazał, że karabin ma dwie poważne wady: jest trudny w utrzymaniu w czystości, a jego zamek ma zbyt skomplikowaną konstrukcję by dało się go łatwo rozłożyć do czyszczenia w warunkach polowych.

Zaprojektowany przez płk. Nariakiego Arisakę karabin był pierwszym z długiej serii karabinów i karabinków opartych na jego pomysłach[1]. W zachodnich źródłach często spotyka się określenie "Arisaka" jako nazwę całej rodziny karabinów, jednak jest to nazwa nieoficjalna[1].

Opis[edytuj]

Arisaka Meiji 30-Shiki był bronią powtarzalną, z zamkiem czterotaktowym. Zamek wyposażony w dwa rygle. Karabin wyposażony był w bezpiecznik blokujący zamek i iglicę. Bezpiecznik miał postać haka znajdującego się w tylnej części zamka. Zasilanie ze stałego, pięcionabojowego magazynka. 30-Shiki był wyposażony w łoże i kolbę drewniane, z integralnym chwytem pistoletowym. 30-Shiki był wyposażony w mechaniczne przyrządy celownicze składające się z z regulowanego celownika (z trójkątną szczerbiną) i muszki.

Karabiny używane przez Japonię pod koniec XIX[edytuj]

Podczas wojny chińsko-japońskiej (1894-95) armia japońska była wyposażona w karabiny jednostrzałowe 13 i 18-Shiki, oraz powtarzalne 22-Shiki. Wszystkie trzy używane przez Japończyków typy karabinów strzelały amunicją elaborowaną prochem czarnym. Mimo wygrania wojny przez Japonię broń okazała się awaryjna i wrażliwa na zanieczyszczenia. Niska jakość karabinów była powodem licznych przypadków wybuchu karabinu podczas jego stosowania. Zdecydowanie lepiej spisywały się używane przez Chińczyków karabiny Komissionsgewehr.

W połowie lat 90. XIX wieku w Japonii uruchomiono produkcję prochu bezdymnego. Karabinów 22-Shiki, nie można było dostosować do strzelania nowym amunicji wobec czego zdecydowano się opracować nowy model karabinu.

W 1894 rozpoczęła działalność komisja mająca opracować wytyczne i wyłonić nowy karabin dla Armii Cesarskiej. Jej przewodniczącym został komendant tokijskiego arsenału Koishikawa płk Nariaki Arisaka. Doświadczenia wojny chińsko-japońskiej spowodowały że prototyp nowej broni miał konstrukcję wzorowaną na Mauserze M1888. Testy rozpoczęto w 1896 roku. W 1897 roku nowy karabin został przyjęty do uzbrojenia jako Meiji Sen Rein-Shiki Kanju (karabin 30. roku ery Meiji).

Historia karabinów 30-Shiki i 35-Shiki[edytuj]

Karabin 30-Shiki strzelał nowym nabojem 6,5 x 50 mm SR, elaborowanym prochem bezdymnym. Kaliber 6,5 mm był pod koniec lat 90. XIX wieku uważany za optymalny dla naboju karabinowego. Dla Japończyków dużą zaletą nabojów tego kalibru był niewielki odrzut broni, łatwy do opanowania przez stosunkowo słabo zbudowanych Japończyków (ówczesny japoński żołnierz miał średnio wzrost 158 cm i wagę rzadko dochodzącą do 60 kg).

Doświadczenia z eksploatacji nowego karabinu wykazały, że nie jest to konstrukcja zbyt udana. Szczególnie groźne były częste wypadki rozerwania łuski (efekt słabego opanowania technologii produkcji prochu bezdymnego). Karabin posiadał w zamku trzy kanały odprowadzające w takim przypadku nadmiar gazów prochowych z komory nabojowej (dwa w przedniej części komory zamkowej, trzeci w trzonie zamkowym), ale konstrukcja zamka sprawiała, że duża część gazów wydostawała się szczelinami w tylnej części zamka, powodując poparzenie twarzy strzelca. Trudne było także posługiwanie się bezpiecznikiem i przeładowywanie broni, a karabin, podobnie jak model 22-Shiki okazał się wrażliwy na zanieczyszczenia. Zbyt słaba sprężyna uderzeniowa w połączeniu z lekkim zespołem iglicy powodował częste niewypały. Zdarzały się także zacięcia powodowane kłopotami z dosyłaniem naboi i ekstrakcją łusek. Konstrukcja karabinu okazała się zbyt skomplikowana, a duża ilość części, z których składał się zamek utrudniała utrzymywanie karabinu w czystości[1]. Często dochodziło także do zgubienia dna magazynka (było ono osobnym elementem odłączanym przez naciśnięcie przycisku w przedniej części kabłąka spustowego).

Kłopoty z karabinem 30-Shiki spowodowały że w 1902 roku przyjęto do uzbrojenia zmodernizowany karabin Meiji Sen Go-Shiki Kanju (35-Shiki). Uproszczono w nim konstrukcję zamka. Zastąpiono w nim kończącą iglicę dwuczęściową nakrętkę wkręcaną w specjalna obsadę, jednoczęściową nakręcaną na iglicę. Nowe zakończenie iglicy poza prostszą konstrukcją miało większą masę co zmniejszyło liczbę niewypałów. Dzięki nadaniu mu kształtu tarczy i powiększeniu otworu w trzonie zamkowym lepiej zabezpieczono twarz strzelca przed gazami z rozerwanych łusek. Zmniejszono hak bezpiecznika dzięki czemu rzadsze stały się przypadki zaczepiania tym elementem broni o oporządzenie. Przeładowywanie broni miała ułatwić nowa rączka zamkowa. Przekonstruowano także przednią część zamka co miało zapobiec kłopotom z dosyłaniem nabojów i ekstrakcją łusek. Zamek osłonięto blaszaną osłoną mającą zmniejszyć wrażliwość broni na zapiaszczenie. Kłopotom z wypinaniem dna magazynka miało zapobiec wyposażenie zatrzasku tej części w bezpiecznik.

Mimo wprowadzenia zmian konstrukcyjnych karabin 35-Shiki okazał się konstrukcją jeszcze gorszą od modelu 30-Shiki. Kłopoty ze zbyt mocno spasowaną osłoną zamka, która musiała być ręcznie otwierana przy przeładowaniu spowodowały że wyprodukowane karabiny 35-Shiki zostały przekazane marynarce wojennej.

Karabiny 30-Shiki stanowiły podstawowe uzbrojenie japońskiej piechoty w czasie wojny wojny rosyjsko-japońskiej (1904-05)[1].

Następcą karabinu 30-Shiki był karabin 38-Shiki z nowym, skonstruowanym przez Kiichiro Nambu zamkiem[1]. Pomimo rozpoczęcia produkcji nowego karabinu w 1906 roku, karabiny 30-Shiki były używane jeszcze podczas II wojny światowej (głównie przez oddziały tyłowe)[1].

Po wojnie rosyjsko-japońskiej 1904-1905 prawie całkowicie sprzedany Rosji i używany przez ten kraj w okresie I wojny światowej. Niektóre jednostki wykorzystywały karabin w wojnie polsko-bolszewickiej w latach 1919-1920[3].

Użytkownicy[edytuj]

Poza armią japońską, największym użytkownikiem była Armia Rosyjska, która podczas I wojny światowej nabyła bądź otrzymała w ramach pomocy wojskowej od Wielkiej Brytanii i bezpośrednio od Japonii około 600 000 sztuk karabinów Arisaka, z których ponad połowę stanowiły karabiny typu 30[4]. Podczas wojny domowej w Rosji broń ta trafiła m.in. na wyposażenie Legionu Czechosłowackiego[5].

Przypisy[edytuj]

  1. a b c d e f g h i j k Ursacki 2008 ↓, § 1.
  2. Honeycutt Anthony ↓, s. 28.
  3. OttonO. Laskowski OttonO., Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy (Poland), Warsaw Towarzystwo WiedzyW. T. W. Wojskowej Warsaw Towarzystwo WiedzyW. T. W., Encyklopedia wojskowa; t.1, Warszawa: Zakł. graf. "Polska Zjednoczona", 1931, s. 120 (pol.).
  4. Allan i in. 2006 ↓, s. 90.
  5. Allan i in. 2006 ↓, s. 90–95.

Bibliografia[edytuj]

  • Leszek Erenfeicht, Arisaka, karabin cesarskiej armii, Strzał 11/05. ISSN 1644-4906
  • Fred LF. L Honeycutt Fred LF. L, F. PattF. P. Anthony F. PattF. P., Military rifles of Japan, Palm Beach Gardens, Fla.: Julin Books, 2008, ISBN 0962320870 (ang.).
  • Francis CF. C Allan Francis CF. C, Doss HD. H White Doss HD. H, StanleyS. Zielinski StanleyS., Joseph PJ. P Koss Joseph PJ. P i inni, The early Arisakas: a study of the Japanese type 30 rifles & carbines, naval type 35 rifles, substitute type 02/45 rifles and their variations, Palm Coast, FL: AK Enterprises, 2006, ISBN 0961481455, OCLC 423164004 (ang.).
  • Laskowski O. i inni, Encyklopedia Wojskowa, Warszawa 1931, t. 1.
  • TeriT. Ursacki TeriT., Type 30 Arisaka Rifles, [w:] Nambu World [online], members.shaw.ca, 27 czerwca 2008 [dostęp 2016-09-29] (ang.).