Karaluch

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Karaluch
Blatta orientalis
Linnaeus, 1758
Samiec (z lewej) i samica
Samiec (z lewej) i samica
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada owady
Podgromada uskrzydlone
Rząd karaczany
Rodzina karaczanowate
Podrodzina Blattinae
Rodzaj Blatta
Gatunek karaczan wschodni
Synonimy
  • Blatta badia Saussure, 1863
  • Blatta castanea Blanchard, 1851
  • Blatta culinaris De Geer, 1773
  • Blatta europaea Bartsch, 1846
  • Blatta ferruginea Thunberg, 1810
  • Blatta gracilis (Adelung, 1910)
  • Blatta hemialata Gistel, 1856
  • Blatta imperator (Westwood, 1858)
  • Blatta lucifuga Poda, 1761
  • Blatta pallipes (Philippi, 1863)
  • Blatta platystetho (Philippi, 1863)
  • Blatta secunda Schaeffer, 1769
  • Blatta spontanea (Semenov-Tian-Shansky, 1909)
  • Blatta tertia Schaeffer, 1769

Karaluch, karaczan wschodni (Blatta orientalis) – gatunek owada z rzędu karaczanów i rodziny karaczanowatych. Owad kosmopolityczny, w większości zasięgu synantropijny.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Dorosłe samce osiągają od 17,5 do 28,7 mm, a samice od 20 do 27 mm długości ciała[1]. Ubarwienie ciała błyszczące, od rudawego po czarne, u dorosłych zwykle brunatnoczarne[1][2][3]. Przedplecze jest jednobarwne, w zarysie okrągławo-trapezowate, u dorosłych długości od 5 do 7,2 mm[2]. U samic skrzydła są zredukowane do formy łusek o długości od 4,6 do 6,8 mm. Obie płcie nielotne. Samce mają skrzydła skrócone, dochodzące do ¾ długości odwłoka. Pierwsza ich para jest skórzasta, o zredukowanym użyłkowaniu, zmodyfikowana w pokrywy o długości od 12 do 16,7 mm[1][2]. Druga para jest błoniasta i wachlarzowato złożona pod pierwszą[3]. Stosunkowo długie odnóża uzbrojone są w silne kolce na udach i goleniach[2]. Stopy samic i niedorosłych samców mają zredukowane przylgi (arolia) co utrudnia im wspinaczkę po gładkich powierzchniach, natomiast u dorosłych samców przylgi mogą być wykształcone w różnym stopniu[1].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Owad kosmopolityczny, najczęstszy w strefie umiarkowanej półkuli północnej. Jego naturalne populacje występują w rejonie Morza Kaspijskiego i Czarnego, w tym na Krymie. Owady te zasiedlają tam ściółkę i szczątki roślinne. W innych rejonach świata jest to gatunek synantropijny. Zamieszkuje ludzkie siedziby, magazyny, piwnice, podziemne rury i kanały ściekowe oraz wysypiska śmieci[1]. W Polsce stosunkowo pospolity[2].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

a – samica, b – samiec, c – samica z boku, d – larwa

Gatunek wszystkożerny. Preferuje miejsca wilgotne oraz temperaturę 20–29°C. Samice nie wytwarzają jaj poniżej 15°C, a te zamierają poniżej 0°C[1].

Rozród i rozwój[edytuj | edytuj kod]

W trakcie dobierania się w parę samiec wędruje wokół samicy, po czym ustawia się przodem do niej. Następnie samica unosi głowę, a samiec wsuwa się pod nią tyłem, jednocześnie rozkładając skrzydła, tak że samica dotyka aparatem gębowym tergitów jego odwłoka. W tym czasie samiec wydłuża odwłok, aż do połączenia się genitaliów obu owadów. Po połączeniu samiec odwraca się tak, że para ustawiona jest głowami w przeciwnych kierunkach. Po kopulacji samica formuje zawierającą 16–18 jaj ootekę[1], którą przez 12 godzin do 7 dni nosi ze sobą, po czym pozostawia w osłoniętym miejscu[1][3]. Ooteka ma kształt prawie walcowaty, barwę czarniawobrązową i mierzy od 10 do 12 mm. Jedna samica produkuje w ciągu życia 6–8 ootek w odstępach 1–2 tygodni[1].

W temperaturze 21°C larwy lęgną się po 81 dniach, a w 29,5°C po 42 dniach. Pierwsze ich stadium ma jasnobrązową barwę i około 6 mm długości. W zależności od warunków larwy linieją 7–10 razy przed osiągnięciem dorosłości. W temperaturze 22°C rozwój samców trwa 515 dni, a samic 542 dni. W 30°C skraca się do 164 dni u samców i 282 dni u samic. Dorosłe samice dożywają 190, a samce 180 dni. Obok rozmnażania płciowego zdarza się także partenogeneza[1].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Karaczany Polski

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j William H. Robinson: Urban Insects and Arachnids: A Handbook of Urban Entomology. Cambridge University Press, 2005, s. 51-52.
  2. a b c d e Władysław Bazyluk: Klucze do oznaczania owadów Polski cz. IX-X Karaczany – Blattodea, Modliszki – Mantodea. Warszawa: PWN, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1956, s. 17-19.
  3. a b c Kim McCanless: Oriental cockroach. University of Florida, 2000. [dostęp 2018-06-11].