Karbeny (rodniki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bis(2,4,6-tribromofenylo)karben: karben trypletowy o dużej trwałości[1]

Karbenyorganiczne związki chemiczne, pochodne karbenu (metylenu, CH
2
), o wzorze ogólnym :CR1
R2
, zawierające atom węgla związany z dwiema grupami jednowartościowymi lub jedną grupą dwuwartościową[2]. Są cząsteczkami obojętnymi elektrycznie i zawierają atom węgla z sześcioma elektronami walencyjnymi. Zwykle są nietrwałe i nie można wyodrębnić ich ze środowiska reakcji[3]. Ich istnienie i budowę potwierdzono w 1959 roku metodami spektroskopowymi[4].

Struktura[edytuj | edytuj kod]

Karbeny mogą występować w dwóch stanach elektronowych: singletowym i trypletowym. Stan singletowy ma hybrydyzację sp² z nieobsadzonym orbitalem p niezawierającym się w płaszczyźnie wyznaczonej przez podstawniki R1
, R2
i niewiążącą parę elektronową. Karben w stanie trypletowym jest dwurodnikiem: ma hybrydyzację sp, a dwa niewiążące elektrony są niesparowane[4].

Metylen[edytuj | edytuj kod]

Niepodstawiony karben (metylen) w stanie singletowym i trypletowym

Niepodstawiony karben, czyli metylen[a], CH
2
, powstaje w wyniku naświetlania promieniowaniem UV np. diazometanu (CH
2
N
2
) lub ketenu (CH
2
=C=O
). Pierwotnym produktem reakcji jest metylen singletowy (:CH
2
) ze sparowanymi wolnymi elektronami, który szybko przechodzi w stabilniejszy metylen trypletowy (
CH
2

), w którym wolne elektrony nie są sparowane. Wyższa stabilność formy trypletowej nie jest regułą, np. dichlorokarben (:CCl
2
) występuje wyłącznie w stanie singletowym[4].

Stabilne karbeny[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy stabilny karben, [bis(diizopropyloamino)fosfino]trimetylosililokarben {[(CH
3
)
2
CH]
2
N}
2
CSi(CH
3
)
3
, został wyizolowany w 1989 roku. Jest to karben singletowy. Od tego czasu uzyskano wiele stabilnych związków tego typu. W zależności od charakteru podstawników dzielą się one na trzy grupy[3]:

  • DCW, z dwoma heteroatomami, jednym tworzącym podstawnik D, donujący elektrony π, a drugim tworzącym podstawnik W, wyciągający elektrony π
  • DCC, z dwoma heteroatomami tworzącymi podstawniki D, np. R
    2
    NCNR
    2
  • DCW, z jednym heteroatomem tworzącym podstawnik D i grupą węglową W, np. R
    2
    PCCF
    3

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wolnego metylenu (CH
    2
    ) nie należy mylić z grupą metylenową (CH
    2
    ), także nazywanej metylenem.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Witold Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa: Wydawnictwo Adamantan, 2008, ISBN 978-83-7350-105-8.[potrzebny numer strony]
  2. Carbene, [w:] A.D. McNaught, A. Wilkinson, Compendium of Chemical Terminology (Gold Book), S.J. Chalk (akt.), International Union of Pure and Applied Chemistry, wyd. 2, Oxford: Blackwell Scientific Publications, 1997, DOI10.1351/goldbook.C00806, ISBN 0-9678550-9-8 (ang.).
  3. a b Guy Bertrand, Stable Singlet Carbenes. Introduction, [w:] Reactive Intermediate Chemistry, Robert A. Moss (red.), Matthew Platz (red.), Jones Maitland (red.), Hoboken: John Wiley & Sons, 2003, s. 329–373, DOI10.1002/0471721492.ch8, ISBN 978-0-471-72149-9, OCLC 666967111 (ang.).
  4. a b c Robert T. Morrison, Robert N. Boyd, Chemia organiczna, t. 1, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985, s. 370–374, ISBN 83-01-04166-8.