Karboksyhemoglobina
Karboksyhemoglobina (HbCO) – związek kompleksowy hemoglobiny i tlenku węgla[1]. W sposób samoistny powstaje w niewielkich ilościach w krwi podczas oddychania, natomiast w większych ilościach przy zatruciach, na przykład czadem. Zasadniczym efektem jej obecności jest hamowanie transportu tlenu do tkanek[2].
Połączenie hemoglobiny z tlenkiem węgla (w normalnych warunkach jego okres półtrwania wynosi 320 minut[3]) jest wielokrotnie trwalsze niż z tlenem, a szybkość reakcji jest około 200-250 razy szybsza; skutkuje to tym, że nawet przy niewielkim stężeniu tlenku węgla we wdychanym powietrzu większość hemoglobiny w krwiobiegu jest przekształcana w karboksyhemoglobinę i w efekcie tego tylko niewielka część cząsteczek hemoglobiny może połączyć się z tlenem[1]. Już przy około 0,16% zawartości tlenku węgla w powietrzu ilość ta jest niewystarczająca dla ludzkiego organizmu[4]. Nadmiar karboksyhemoglobiny powoduje niedotlenienie organizmu, a w najgorszym przypadku nawet śmierć przez uduszenie[5].
Toksyczność CO jest wprost proporcjonalna do stężenia tego gazu w powietrzu i czasu jego działania. Stężenie HbCO u osób zdrowych nie przekracza 2,5-4,0% (w przypadku osób niepalących[5][3]) lub 10% (w przypadku palaczy[3]) całkowitej zawartości hemoglobiny. Wzrost jej stężenia do 20% daje objawy poważnego zatrucia[3], a za stężenie krytyczne mogące spowodować zgon uznaje się stężenie powyżej 60-70%[6].
HbCO zmniejsza swoją toksyczność wskutek eliminacji tlenku węgla pod wpływem podwyższonego ciśnienia O2[3].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Jan Ciećkiewicz: Stany nagłe i pilne. Zatrucie tlenkiem węgla - Urazy - Ratownictwo - Medycyna Praktyczna. mp.pl, 2017-02-17. [dostęp 2025-11-05]. (pol.).
- ↑ karboksyhemoglobina, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-11-05].
- ↑ a b c d e Kathleen McMahon, Marjorie V. Launico: Carbon Monoxide Toxicity. nlm.nih.gov, 2025-04-19. [dostęp 2025-11-05]. (ang.).
- ↑ Informacja dotycząca zapobiegania zatruciom tlenkiem węgla. Państwowa Straż Pożarna. [dostęp 2025-11-05]. (pol.).
- ↑ a b Ewa Gomółka, Tomasz Gawlikowski. Ocena częstości zatruć tlenkiem węgla na podstawie wyników oznaczeń karboksyhemoglobiny przeprowadzonych w Pracowni Toksykologii w Krakowie w latach 2002-2010. „Przegląd Lekarski”. 2011/68/8, s. 413-416, 2011. Kraków: Uniwersytet Jagielloński. ISSN 0033-2240. [dostęp 2025-11-05]. (pol.).
- ↑ Trwa okres grzewczy. Wraz z nim wzrasta zagrożenie zatrucia TLENKIEM WĘGLA - Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej w Płocku - Portal Gov.pl. gov.pl. [dostęp 2025-11-05]. (pol.).
