Karlik (nietoperze)
| Pipistrellus | |||
| Kaup, 1829[1] | |||
 Karlik większy (P. nathusii) | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Nadrodzina | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Plemię | |||
| Rodzaj |
karlik | ||
| Typ nomenklatoryczny | |||
|
Vespertilio Pipistrellus von Schreber, 1774 | |||
| Synonimy | |||
|
| |||
| Podrodzaje i gatunki | |||
| |||
Karlik[8] (Pipistrellus) – rodzaj ssaków z podrodziny mroczków (Vespertilioninae) w obrębie rodziny mroczkowatych (Vespertilionidae).
Rozmieszczenie geograficzne
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Afryce i Eurazji[9][10][11].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Długość ciała (bez ogona) 35–55 mm, długość ogona 19–45 mm, długość ucha 7–16 mm, długość tylnej stopy 4–10 mm, długość przedramienia 24–38 mm; masa ciała 2–15,5 g[10][12].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj zdefiniował w 1829 roku niemiecki paleontolog i przyrodnik Johann Jakob Kaup w publikacji swojego autorstwa zatytułowanej Zarys historii rozwoju i systemu naturalnego europejskiego świata zwierząt: Część pierwsza obejmuje ssaki i ptaki wraz ze wskazaniem pochodzenia tych ostatnich od płazów[1]. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) karlik malutki (P. pipistrellus).
Etymologia
[edytuj | edytuj kod]- Pipistrellus (Pipistrella): wł. pipistrello, vispitrello (zdrobnienie od vespertilio) ‘nietoperz’[13].
- Romicia (Romicius): etymologia niejasna, Gray nie wyjaśnił znaczenia etymologii nazwy rodzajowej, Palmer sugerował, że jest to wymyślona nazwa[14]; Monadjem i współpracownicy sugerują, że nazwa pochodzi od gr. ρoμιξα romixa ‘rodzaj włóczni’[15]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Romicia calcarata J.E. Gray, 1838 (= Vespertilio kuhlii Kuhl, 1817).
- Nannugo: gr. ναννος nannos ‘karzeł’; końcówka –ugo (analogicznie do ''Vesperugo)[16]. Gatunek typowy: Kolenati wymienił trzy gatunki – Vesperugo nathusii Keyserling & J.H. Blasius, 1839, Vespertilio Pipistrellus von Schreber, 1774 i Vespertilio kuhlii Kuhl, 1817 – z których typem nomenklatorycznym jest Vesperugo nathusii Keyserling & J.H. Blasius, 1839.
- Euvesperugo: gr. ευ eu ‘dobry, typowy’; rodzaj Vesperugo Keyserling & Blasius 1830 (mroczak)[6]. Gatunek typowy: Acloque wymienił kilka gatunków – Vespertilio maurus J.H. Blasius, 1853 (= Vespertilio savii Bonaparte, 1837), Vespertilio leisleri Kuhl, 1817, Vespertilio noctula von Schreber, 1774 Vespertilio abramus Temminck, 1840, Vespertilio pipistrellus von Schreber, 1774 i Vesperugo kuhli Acloque, 1900 (= Vespertilio kuhlii Kuhl, 1817) – nie wskazując gatunku typowego; gatunek typowy (późniejsze oznaczenie): Vespertilio pipistrellus von Schreber, 1774[17].
- Eptesicops: rodzaj Eptesicus Rafinesque, 1820 (mroczek); gr. ωψ ōps, ωπος ōpos ‘wygląd, oblicze’[7][18]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Scotophilus rusticus Tomes, 1861.
Podział systematyczny
[edytuj | edytuj kod]Pipistrellus obejmujący tzw. klady zachodnie i wschodnie był taksonem parafiletycznym[9]. Klad zachodni obejmował wszystkie gatunki europejskie i afrykańskie, natomiast do kladu wschodniego należały wszystkie gatunki azjatyckie, chociaż jest to dość szeroka definicja, ponieważ nie wszystkie obecnie rozpoznawane gatunki są sekwencjonowane[9]. Klad wschodni wydaje się blisko spokrewniony z Glischropus, natomiast klad zachodni jest bliższy Nyctalus z Vansonia (wcześniej zaliczany do Pipistrellus), taksonem siostrzanym całego kladu[9]. W 2025 zespół zoologów umieścił gatunki kladu wschodniego w opisanym w 2018 roku rodzaju Alionoctula[19].
W takim ujęciu do rodzaju należą następujące występujące współczesne gatunki[20][12][9][15][8]:
| Podrodzaj | Grafika | Gatunek | Autor i rok opisu | Nazwa zwyczajowa[8] | Podgatunki[10][9][12][21] | Rozmieszczenie geograficzne[10][9][12][21] | Podstawowe wymiary[10][12][21][c] | Status IUCN[22] |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Pipistrellus Kaup, 1829 |
.jpg) |
Pipistrellus pipistrellus | (von Schreber, 1774) | karlik malutki | 2 podgatunki | większość Europy (na wschód do Rosji), Azja Zachodnia, Środkowa, Południowa i Wschodnia (wraz z Tajwanem) oraz Afryka Północna (góry Maroka, Algierii, Tunezji i Libii); zakres wysokości: 0–2000 m n.p.m. | DC: 3,5–5,2 cm DO: 2,3–3,6 cm DP: 2,7–3,4 cm MC: 3–8,5 g |
LC |
 |
Pipistrellus pygmaeus | (Leach, 1825) | karlik drobny | 2 podgatunki | Europa na wschód do Rosji i Kaukazu, główne wyspy śródziemnomorskie | DC: 3,6–5,1 cm DO: 2,3–3,6 cm DP: 2,7–3,3 cm MC: 4–7,5 g |
LC | |
| Pipistrellus creticus | Benda, 2009 | gatunek monotypowy | endemit Grecji: Kreta; zakres wysokości: 0–940 m n.p.m. | DC: 3,7–4,3 cm DO: 3,4–3,7 cm DP: 2,9–3 cm MC: 3,3–3,9 g |
NE | |||
| Pipistrellus hanaki | Hulva & Benda, 2004 | karlik libijski | gatunek monotypowy | endemit Libii: północna część obszaru Cyrenajki; zakres wysokości: 0–500 m n.p.m. | DC: 4,1–4,9 cm DO: 3,2–3,9 cm DP: 3,1–3,3 cm MC: 3,8–5,6 g |
VU | ||
| Pipistrellus maderensis | (Dobson, 1878) | karlik maderski | gatunek monotypowy | Madera (Madera i Porto Santo) i zachodnie Wyspy Kanaryjskie (La Palma, La Gomera, El Hierro i Teneryfa); zakres wysokości: 0–2150 m n.p.m. | DC: 3,9–4,7 cm DO: 3–3,6 cm DP: 2,9–3,5 cm MC: 5–9 g |
EN | ||
 |
Pipistrellus kuhlii | (Kuhl, 1817) | karlik średni | 4 podgatunki | środkowa i południowa Europa na wschód do zachoniej Rosji i zachodniego Kazachstanu, Azja Zachodnia, Uzbekistan, Turkmenistan, Afganistan, Pakistan i Indie oraz Afryka Północna (od Maroka na wschód do Egiptu); zakres wysokości: 0–2000 m n.p.m. | DC: 4–5,5 cm DO: 3–4,5 cm DP: 3–3,7 cm MC: 5–10 g |
LC | |
| Pipistrellus hesperidus | (Temminck, 1840) | karlik ciemny | 3 podgatunki | większość Czarnej Afryki, Wyspy Kanaryjskie i Wyspy Zielonego Przylądka oraz Madagaskar; zakres wysokości: 0–3000 m n.p.m. | DC: 4,3–5,5 cm DO: 2–4,1 cm DP: 2,7–3,8 cm MC: 3,5–9 g |
LC | ||
| Pipistrellus etula | Torrent, Juste, Garin, Aihartza, D. L. Dalton, M. Mamba, Tanshi, L.L. Powell, Padidar, Garcia Mudarra, L. Richards & Monadjem, 2025 | gatunek monotypowy | endemit Gwinei Równikowej: wyspa Bioko; zakres wysokości: 2007–3011 m n.p.m. | DC: 4,2–4,5 cm DO: 3,7–4 cm DP: 3,4–3,7 cm MC: 6–9,5 g |
NE | |||
| Pipistrellus rusticus | (Tomes, 1861) | karlik rdzawy | 2 podgatunki | od Senegalu do wschodniej Etiopii, północnej Ugandy i zachodnio-środkowej Kenii, wschodnia Tanzania oraz Afryka Południowa (południowo-wschodnia Angola, Zambia, północno-wschodnia Namibia, północna Botswana, Zimbabwe i północno-wschodnia Południowa Afryka); być może Malawi | DC: 4,4–4,6 cm DO: 1,9–3,2 cm DP: 2,4–3,1 cm MC: 3,4–5,1 g |
LC | ||
| Pipistrellus simandouensis | Monadjem, L.R. Richards, Decher & Hutterer, 2020 | gatunek monotypowy | znany z północnej Liberii (góra Nimba) i południowo-wschodniej Gwinei (góry Simandou); zakres wysokości: 450–1200 m n.p.m. | DC: 4,7–6 cm DO: 2,6–3,3 cm DP: 3,2–3,4 cm MC: 5–8 g |
NE | |||
| Pipistrellus nanulus | O. Thomas, 1904 | karlik malusieńki | gatunek monotypowy | Afryka Zachodnia, Środkowa i Wschodnia od Senegalu i Gambii na wschód do zachodniej Etiopii oraz zachodniej i południowej Kenii, wyspa Bioko) ; zakres wysokości: 0–1835 m n.p.m. | DC: 3,8–4,7 cm DO: 2,1–3,2 cm DP: 2,4–3,1 cm MC: 2–7 g |
LC | ||
| Pipistrellus raceyi | P.J.J. Bates, F.H. Ratrimomanarivo, D.L. Harrison & S.M. Goodman, 2006 | karlik malgaski | gatunek monotypowy | endemit Madagaskaru: niziny na zachodnim i wschodnim wybrzeżu; zakres wysokości: 100–300 m n.p.m. | DC: 4,6–5,2 cm DO: 2,3–3,4 cm DP: 2,7–3,3 cm MC: 3,8–5,8 g |
DD | ||
| Nannugo Kolenati, 1856 |
 |
Pipistrellus nathusii | (von Keyserling & J.H. Blasius, 1839) | karlik większy | gatunek monotypowy | większość Europy na wschód do Rosji i zachodniego Kazachstanu, Turcja, Kaukaz, Kreta i Majorka; zakres wysokości: 0–2200 m n.p.m. | DC: 4,4–5,4 cm DO: 3–4 cm DP: 3,2–3,7 cm MC: 6–15,5 g |
LC |
| Incertae sedis | Pipistrellus inexspectatus | Aellen, 1959 | karlik nieoczekiwany | gatunek monotypowy | Afryka Zachodnia (północne Sierra Leone, południowo-zachodnie Burkina Faso, środkowa Ghana, północne Dżibuti, północno-zachodnia Nigeria i północno-środkowy Kamerun); być może wschodni Sudan i Uganda | DC: około 4,7 cm DO: 3–3,7 cm DP: 3,1–3,3 cm MC: 3–5,5 g |
DD | |
| Pipistrellus aero | E. Heller, 1912 | karlik stokowy | gatunek monotypowy | Etiopua (rzeki Beko i Yamboshi oraz góry Chercher), zachodnia Kenia (jezioro Marsabit, góra Gargues, Ngong); zakres wysokości: 1200–2700 m n.p.m. | DC: 4–4,9 cm DO: 3,2–3,4 cm DP: 3,1–3,4 cm MC: 4–5 g |
DD | ||
| Pipistrellus permixtus | Aellen, 1957 | karlik samotny | gatunek monotypowy | endemit Tanzanii: znany tylko z miejsca typowego w Dar es Salaam | DC: około 4,2 cm DO: około 3,3 cm DP: około 3,3 cm MC: brak danych |
DD |
Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski, VU – gatunek narażony, EN – gatunek zagrożony, DD – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; NE – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.
Opisano również dwa wymarłe gatunki z miocenu:
- Pipistrellus rouresi Crespo, Sevilla García, Mansino, Montoya & Ruiz-Sánchez, 2018[23] (Hiszpania)
- Pipistrellus semenovi Rosina & Sinitsa, 2014[24] (Ukraina)
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b J.J. Kaup: Skizzirte Entwickelungs-Geschichte und natürliches System der europäischen Thierwelt: Erster Theil welcher die Vogelsäugethiere und Vögel nebst Andeutung der Entstehung der letzteren aus Amphibien enthält. Cz. 1. Darmstadt: In commission bei Carl Wilhelm Leske, 1829, s. 98. (niem.).
- ↑ J.E. Gray. A Revision of the Genera of Bats (Vespertilionidæ), and the Description of some new Genera and Species. „Magazine of Zoology and Botany”. 2 (12), s. 495, 1838. (ang.).
- ↑ E. Blyth: Mammalia. W: G. Cuvier: Cuvier’s Animal kingdom: arranged according to its organization, forming the basis for a natural history of animals, and an introduction to comparative anatomy: illustrated by three hundred engravings on wood. London: W.S. Orr and Co., 1840, s. 75. (ang.).
- ↑ F.A. Kolenati. Europa’s Chiropteren. „Allgemeine deutsche naturhistorische Zeitung”. Neue Folge. 2, s. 169, 1856. (niem.).
- ↑ V. Loche: Catalogue des mammifères et des oiseaux observés en Algérie. Paris: Bertrand, 1858, s. 16. (fr.).
- ↑ a b A.N.Ch. Acloque: Faune de France: contenant la description des espèces indigènes disposées en tableaux analytiques; et illustrée de figures représentant les types caractéristiques des genres. Paris: Librairie J.-B. Baillière et Fils, 19 rue Hautefeuille, près du boulevard Saint-Germain, 1900, s. 35. (fr.).
- ↑ a b A. Roberts. Some new S. African mammals and some changes in nomenclature. „Annals of the Transvaal Museum”. 11 (4), s. 245, 1926. (ang.).
- ↑ a b c Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 120–121. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ a b c d e f g C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 216–218. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
- ↑ a b c d e R. Moratelli, C. Burgin, V. Cláudio, R. Novaes, A. López-Baucells & R. Haslauer: Family Vespertilionidae (Vesper Bats). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 9: Bats. Barcelona: Lynx Edicions, 2019, s. 771–777. ISBN 978-84-16728-19-0. (ang.).
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Pipistrellus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-02-28]. (ang.).
- ↑ a b c d e Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 529–530. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 538.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 612.
- ↑ a b A. Monadjem, L.R. Richards, J. Decher, R. Hutterer, M.L. Mamba, J. Guyton, P. Naskrecki, W. Markotter, B. Wipfler, A.S. Kropff & D.L. Dalton. A phylogeny for African Pipistrellus species with the description of a new species from West Africa (Mammalia: Chiroptera). „Zoological Journal of the Linnean Society”. 191 (2), s. 559, 2021. DOI: 10.1093/zoolinnean/zlaa068. (ang.).
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 447.
- ↑ S.M. Jackson & C.P. Groves: Taxonomy of Australian Mammals. Clayton South: CSIRO Publishing, 2015, s. 275. ISBN 978-1-486-30012-9. (ang.).
- ↑ Edmund C. Jaeger, Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 175, OCLC 11069271 (ang.).
- ↑ S.S. Zhukova, A.P. Yuzefovich, V.S. Lebedev & S.V. Kruskop. Reassessment of the Taxonomic Borders Within Pipistrellus (Chiroptera, Vespertilionidae, Pipistrellini). „Diversity”. 17 (5), s. 317, 2025. DOI: 10.3390/d17050317. (ang.).
- ↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.3) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-10-29]. (ang.).
- ↑ a b c L. Torrent, J. Juste, I. Garin, J. Aihartza, D.L. Dalton, M. Mamba, I. Tanshi, L.L. Powell, S. Padidar, J.L. Garcia Mudarra, L. Richards & A. Monadjem. Taxonomic revision of African pipistrelle-like bats with a new species from the West Congolean rainforest. „Zoological Journal of the Linnean Society”. 204 (2), s. zlaf020, 2025. DOI: 10.1093/zoolinnean/zlaf020. (ang.).
- ↑ Taxonomy: Pipistrellus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-06-21]. (ang.).
- ↑ V.D. Crespo, P. Sevilla García, S. Mansino, P. Montoya & F.J. Ruiz-Sánchez. Bats from the classical site of Venta del Moro (Late Miocene, Eastern Spain). „Historical Biology”. 30 (3), s. 321, 2017. DOI: 10.1080/08912963.2016.1277995. (ang.).
- ↑ V.V. Rosina & M.V. Sinitsa. Bats (Chiroptera, Mammalia) from the Turolian of the Ukraine: phylogenetic and biostratigraphic considerations. „Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie”. Abhandlungen 272 (2), s. 150, 2014. DOI: 10.1127/0077-7749/2014/0403. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).