Karlik malutki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Karlik malutki
Pipistrellus pipistrellus[1]
(Schreber, 1774)
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

łożyskowce

Rząd

nietoperze

Podrząd

mroczkokształtne

Nadrodzina

Vespertilionoidea

Rodzina

mroczkowate

Podrodzina

mroczki

Plemię

karliki

Rodzaj

karlik

Gatunek

karlik malutki

Podgatunki
  • P. p. pipistrellus (Schreber, 1774)
  • P. p. aladdin O. Thomas, 1905
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[18]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Karlik malutki[19] (Pipistrellus pipistrellus) – gatunek ssaka z podrodziny mroczków (Vespertilioninae) w obrębie rodziny mroczkowatych (Vespertilionidae).

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1774 roku niemiecki przyrodnik Johann Christian Daniel von Schreber nadając mu nazwę Vespertilio pipistrellus[2]. Holotyp pochodził z Francji[20]. Podgatunek aladdin po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1905 roku angielski zoolog Oldfield Thomas nadając mu nazwę Pipistrellus aladdin[16]. Okaz typowy pochodził z Derbend, 50 mi (80 km) na zachód od Isfahan, na wysokości 6500 ft (1981 m), w Iranie[21].

Wszystkie zapisy i analizy filogenetyczne potwierdzają hipotezę, że P. pipistrellus rozprzestrzenił się na Europę z obszaru Morza Śródziemnego podczas holocenu[22]. Wydaje się, że istnieją trzy główne linie genetyczne P. pipistrellus, które mogą reprezentować od dwóch do trzech różnych gatunków: jeden w Europie i Azji, jeden w północnej Afryce oraz jeden na Korsyce i Sycylii, który jest taksonem siostrzanym północnoafrykańskiej populacji[22]. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World rozpoznają dwa podgatunki[22].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Pipistrellus: wł. pipistrello, vispitrello (zdrobnienie od vespertilio) „nietoperz”[23].
  • aladdin: w opowieści Księgi tysiąca i jednej nocy, Aladyn to właściciel zaczarowanej lampy, zamieszkiwanej przez potężnego, spełniającego życzenia dżinna[16].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Karlik malutki występuje w Eurazji i Afryce zamieszkując w zależności od podgatunku[22]:

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała (bez ogona) 35–52 mm, długość ogona 23–36 mm, długość ucha 8–13 mm, długość tylnej stopy 6–7 mm, długość przedramienia 27–34,5 mm; rozpiętość skrzydeł 180–250 mm; masa ciała 3–8,5 g[24]. Wzór zębowy: I C P M = 34[24]. Kariotyp wynosi 2n = 42–44, FNa = 48–50 oraz FN = 52–54[24].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Często lata już o zmierzchu; chętnie żyje w pobliżu osiedli ludzkich; typowo szczelinowy gatunek; samice tworzą kolonie letnie liczące do 50-500 osobników pod okapami, w szczelinach murów, lub belek nośnych, w pustych drzewach lub pod korą; zimują w zakamarkach budynków, na wieżach, za obrazami w kościołach, na południu w jaskiniach o temperaturze 2-8 °C.

Największe zimowisko karlika malutkiego w Środkowej Europie znajduje się w słowackiej jaskini Erňa w Krasie Słowacko-Węgierskim, niedaleko wsi Zádiel. Corocznie zimuje w niej 35 - 40 tysięcy osobników tego gatunku[25].

Rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

Wiosną samice tworzą kolonie w kryjówkach rozrodczych. Ciąża trwa około 5 tygodni, w jednym miocie jest 1-2 młode. Małe karliki rodzą się nagie i ślepe. Ważą wtedy około 1 grama. Rosną bardzo szybko i już w trzecim tygodniu startują do swojego pierwszego lotu. Początkowo uczą się łapania owadów w towarzystwie matki, ale ssą mleko matki do 2. miesiąca życia, kiedy stają się samodzielne.

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

W Polsce jest objęty ścisłą ochroną gatunkową oraz wymagający ochrony czynnej, dodatkowo obowiązuje zakaz fotografowania, filmowania lub obserwacji, mogących powodować płoszenie lub niepokojenie.[26]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Nomen nudum.
  2. Nomen nudum; nie Vespertilio rufescens C.L. Brehm, 1829.
  3. Nie Pipistrellus nigricans Bonaparte, 1845.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pipistrellus pipistrellus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b J.Ch.D. von Schreber: Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen. Erlangen: Expedition des Schreber’schen säugthier- und des Esper’schen Schmetterlingswerkes, 1774, s. 167, ryc. liv. (niem.)
  3. P.L.S. Müller: Des Ritters Carl von Linne’ vollständigen Natursystems Supplements- und Register-Band über alle sechs Theile oder Classen des Thierreichs. Nürnberg: Gabriel Nicolaus Raspe, 1776, s. 16. (niem.)
  4. L.A.F. Baillon. Catalogue des Mammifères, Oiseaux, Reptiles, Poissons et Mollusques testacés marins, observés dans l’arrondissement d’Abbeville. „Mémoires de la Société Zoologique d’Abbeville”. 1833, s. 50, 1834 (fr.). 
  5. J.E. Gray. A Revision of the Genera of Bats (Vespertilionidæ), and the Description of some new Genera and Species. „Magazine of Zoology and Botany”. 2 (12), s. 497, 1838 (ang.). 
  6. a b E. de Selys-Longchamps: Études de micromammalogie. Revue des musaraignes, des rats et des campagnols, suivie d’une index méthodique des mammifères d’Europe. Paris: Librairie Encyclopédique de Roret, 1839, s. 32, 142. (fr.)
  7. C.J. Temminck: Monographies de mammalogie, ou Description de quelques genres de mammifères, dont les espèces ont été observées dans les d1fférens Musées de l’Europe. T. 2. Leiden: C. C. van der Hoek, 1835–1841, s. 245. (fr.)
  8. a b c d H.R. Schinz: Europäische Fauna oder Verzeichniss der Wirbelthiere Europa’s. Cz. 1: Säugethiere und Vögel. Stuttgart: Schweizerbart, 1840, s. 9. (niem.)
  9. J.E. Gray. Descriptions of some new genera and fifty unrecorded species of Mammalia. „The Annals and Magazine of Natural History”. 10, s. 258, 1842 (ang.). 
  10. a b c Ch.L. Bonaparte. Index mammalium Europæorum. „Atti della sesta Riunione degli Scienziati Italiani tenuta in Milano”. 1844, s. 340, 1845 (wł.). 
  11. L.H. Jeitteles. Prodromus faunae vertebratorum Hungariae Superioris. Beiträge zur näheren Kenntniss der Wirbellhiere Ungarns. „Verhandlungen der Kaiserlich-Königlichen Zoologisch-Botanischen Gesellschaft in Wien”. 12 (1), s. 250, 1862 (niem.). 
  12. a b Koch 1863 ↓, s. 491.
  13. Koch 1863 ↓, s. 492.
  14. Н.А. Северцов. Вертикальное и горизонтальное распределение туркестанских животных. „Известия Общества любителей естествознания, антропологии и этнографии”. 8 (2), s. 79, 1873. 
  15. М.Н. Богданов: Очерки природы Хивинского оазиса и пустыни Кизылкум. Ташкент: 1882, s. 78. (ros.)
  16. a b c O. Thomas. [A collection of Mammals which had been obtained by Col. A. C. Bailward during a shooting-trip through Persia and Armenia during the past summer, and which had now been presented to the National Museum]. „Abstracts of the Proceedings of the Zoological Society of London”. 24, s. 23, 1905 (ang.). 
  17. К.А. Сатунин. Новыя и малоизвѣстныя Млекопитающія Кавказа и Закаепійекой Области / Neue und wenig bekannte Säugetiere aus dem Kaukasus und aus Transkaspien. „извҍстія Кавказскаго Музея”. 2 (1), s. 67, 85, 1905 (ros. • niem.). 
  18. L. Godlevska i inni, Pipistrellus pipistrellus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2020 [online], wersja 2022-1 [dostęp 2022-07-23] (ang.).
  19. Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 121. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  20. D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Pipistrellus (Pipistrellus) pipistrellus. W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2022-07-23].
  21. J.R. Ellerman & T.C.S. Morrison-Scott: Checklist of Palaearctic and Indian mammals 1758 to 1946. Wyd. 2. London: Trustees of the British Museum (Natural History), 1966, s. 166. (ang.)
  22. a b c d C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 216. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.)
  23. T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 538, 1904 (ang.). 
  24. a b c R. Moratelli, C. Burgin, V. Cláudio, R. Novaes, A. López-Baucells & R. Haslauer: Family Vespertilionidae (Vesper Bats). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 9: Bats. Barcelona: Lynx Edicions, 2019, s. 771. ISBN 978-84-16728-19-0. (ang.)
  25. Cílek Václav, Stankovič Jaroslav i in.: Krásnohorská jaskyňa Buzgó, Regionálna rozvojová agentúra, september 2005 (słow.)
  26. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2014 r. poz. 1348)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]