Karol I Habsburg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Karol I Habsburg-Lotaryński
Z Bożej Łaski cesarz Austrii, apostolski król Węgier, król Czech, Dalmacji, Chorwacji, Slawonii, Galicji, Lodomerii i Ilyrii, król Jerozolimy etc, etc
Erzherzog Thronfolger Karl Franz Josef.jpg
Cesarz Austrii
Okres panowania od 21 listopada 1916
do 11 listopada 1918
Poprzednik Franciszek Józef I
Następca
Król Węgier
Okres panowania od 21 listopada 1916
do 1921
Poprzednik Franciszek Józef I
Następca
Król Czech
Okres panowania od 21 listopada 1916
do 11 listopada 1918
Poprzednik Franciszek Józef I
Następca
Dane biograficzne
Dynastia Habsbursko-Lotaryńska
Urodziny 17 sierpnia 1887
Śmierć 1 kwietnia 1922
Ojciec Otton Habsburg-Lotaryński
Matka Maria Józefa Wettyn
Żona Zyta Burbon-Parmeńska
Odznaczenia
Order Marii Teresy (Austria) Order św. Stefana (Węgry) Order Św. Cyryla i Metodego (Bułgaria) Krzyż Żelazny (Niemcy)
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Błogosławiony
Karol I Habsburg
Charles I of Austria.jpg
Kościół/
wyznanie
rzymskokatolicki
Data beatyfikacji 3 października 2004
Plac Świętego Piotra
przez Jana Pawła II
Wspomnienie 21 października
Monogram Karola I

Karol I Habsburg-Lotaryński (Karl Franz Josef Ludwig Hubert Georg Maria von Habsburg-Lothringen) (ur. 17 sierpnia 1887 w Persenbeug, zm. 1 kwietnia 1922 w Funchal na Maderze) – ostatni władca Cesarsko-Królewskich Austro-Węgier (jako król WęgierKarol IV, jako król CzechKarol III), pochodził z dynastii Habsbursko-Lotaryńskiej. Błogosławiony Kościoła katolickiego.

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Syn arcyksięcia Ottona (1865-1906) – młodszego brata arcyksięcia Franciszka Ferdynanda (1863-1914) i Marii Józefy Saskiej (córki króla Saksonii Jerzego I Wettyna), następca Franciszka Józefa I. W 1900 rozpoczął naukę w wiedeńskim Gimnazjum Szkockim. Nie zdawał matury, ponieważ cesarz Franciszek Józef uważał, że arcyksiążę nie powinien konkurować z tymi, którzy mogliby stać się w przyszłości jego poddanymi. W latach 1906-1908 był słuchaczem uniwersytetu praskiego. Jednocześnie rozwijał karierę wojskową. W 1903 został mianowany podporucznikiem, a w 1905 rozpoczął regularną służbę wojskową.

W 1909 poznał, w 1911 ożenił się z księżniczką Zytą Parmeńską. Mieli ośmioro dzieci, w tym pięciu synów. Ich najstarszym synem był Otto von Habsburg (1912-2011). Najmłodsza córka, Elżbieta, urodziła się w 1922 już po śmierci ojca.

Małżeństwo Franciszka Ferdynanda było morganatyczne (potomstwo z tego związku nie miało praw do tytułów, funkcji i dóbr dziedziczonych w rodzinie małżonka wyższego stanem). Po zabójstwie Franciszka Ferdynanda w 1914, Karol stał się następcą tronu. Lata 19141916 spędził jako dowódca sztabowy na froncie I wojny światowej.

Karol I Habsburg

Cesarz Franciszek Józef był bardzo zadowolony z perspektywy objęcia tronu przez Karola, który przypominał go zarówno fizycznie jak i ze względu na konserwatywne poglądy. Cesarz doceniał zalety młodego następcy tronu, który stopniowo stał się jego zaufanym. Franciszek Józef tak pisał o Karolu:

Quote-alpha.png
Cenię Karola, który jasno wyraża swoje opinie, ale kiedy podtrzymuję mój punkt widzenia, potrafi okazać mi posłuszeństwo.

Panowanie[edytuj | edytuj kod]

11 listopada 1916 został wezwany do Wiednia, w związku ze złym stanem zdrowia cesarza, który zmarł dziesięć dni później. 30 grudnia 1916 został koronowany na króla Węgier. Podejmował nieskuteczne działania na rzecz zakończenia wojny i ocalenia monarchii austro-węgierskiej (tzw. Sprawa Sykstusa) oraz przekształcenia jej w federację autonomicznych krajów narodowych (Manifest "Do moich ludów"). Wszystkie podejmowane wysiłki spełzły na niczym i los Austrii został ostatecznie związany z losem cesarstwa niemieckiego. Upadek tego ostatniego w 1918 pociągnął za sobą koniec Habsburgów (choć monarchia w Niemczech upadła kilka dni wcześniej niż w Austrii i na Węgrzech).

11 listopada 1918 ogłosił, że nie abdykuje, ale rezygnuje z udziału w rządach. Opuścił nękaną niepokojami stolicę oraz opustoszałą rezydencję cesarską w Schönbrunn i udał się do pałacu w Eckarstau. Było to przemyślane posunięcie - nowa siedziba znajdowała się niedaleko Wiednia i granicy węgierskiej, była także prywatną posiadłością należącą do rodziny Habsburgów, zatem nowy republikański rząd jej nie skonfiskował. Tam, 13 listopada, Karol przyjął delegację węgierską i podpisał kolejne zrzeczenie się z udziału w rządach - tym samym przestała istnieć wielowiekowa unia łącząca Austrię i Węgry. W tym czasie o bezpieczeństwo byłego monarchy troszczył się podpułkownik brytyjskiej armii Edward Lisle Strutt[1], przysłany nad Dunaj przez króla Jerzego V, który obawiał się, iż Habsburgowie mogą podzielić los Romanowów.

Wygnanie i śmierć[edytuj | edytuj kod]

Ponieważ sytuacja w Austrii była nadal niestabilna a Karol odmawiał spełnienia żądań władz republikańskich podpisania formalnej abdykacji (licząc po cichu, iż sytuacja w kraju "znormalizuje się" i zostanie ponownie poproszony o objęcie władzy), konieczny stał się wyjazd z kraju[2]. 23 marca 1919 opuścił Eckarstau ubrany w mundur feldmarszałka i udał się do pobliskiej stacji w Kopfstetten, skąd odjechał pociągiem dworskim dawnych cesarsko-królewskich Kolei Państwowych. Kolejnego dnia na ostatniej austriackiej stacji w Feldkirch wydał oświadczenie, że cofa zrzeczenie się władzy, nadal uważa się za monarchę i formalnie nie abdykował, czym jeszcze bardziej zirytował republikanów. Następnie, już w cywilnym ubraniu, przekroczył wraz z rodziną granicę Szwajcarii. Para cesarska żyła tam w bardzo trudnych warunkach materialnych, gdyż dobra państwowe, a później i prywatne, Habsburgów zostały skonfiskowane przez władze młodej Republiki Niemieckiej Austrii, a członkowie rodziny pozbawieni prawa powrotu do Ojczyzny (chyba, że zadeklarowali lojalność wobec republikańskiej formy państwa).

W 1921 Karol podjął dwie nieudane próby restauracji swojej władzy na Węgrzech, zakończone niepowodzeniem, przez działania Miklósa Horthyego.

Decyzją państw Ententy został wywieziony przez brytyjski krążownik na portugalską wyspę Maderę. Wraz z nim na wygnanie udała się jego żona, a później także dzieci. Zmarł na zapalenie płuc, które pogłębiło się w związku z wilgotnym klimatem wyspy i złymi warunkami materialnymi, w jakich przebywała rodzina (dobra ziemskie w Austrii zostały skonfiskowane, a rodowe klejnoty zostały skradzione na Maderze). Został pochowany w kościele Nossa Senhora do Monte w Funchal, pogrzeb zgromadził 30 tys. ludzi. Jego grobowiec zajmuje osobną kaplicę w kościele. Od 1989 w kościele kapucynów w Wiedniu czeka miejsce na jego grób, jednak rodzina Habsburgów uważała, że przeniesie zwłok byłoby nietaktem wobec obywateli Madery, którzy pomagali mu w ostatnim okresie życia.

Beatyfikacja[edytuj | edytuj kod]

Proces beatyfikacyjny rozpoczął się w 1949. Karol został beatyfikowany 3 października 2004 przez papieża Jana Pawła II w Rzymie. Liturgiczne wspomnienie bł. Karola przypada 21 października.

Zachowały się relacje, że rodzice Karola Wojtyły nadali przyszłemu papieżowi imię Karol właśnie na cześć ostatniego cesarza Austrii Karola Habsburga. Drugie imię Józef, miał zawdzięczać Karol cesarzowi Franciszkowi Józefowi. Papież spotkał się kiedyś z cesarzową Zytą, żoną ostatniego cesarza Austrii Karola I Habsburga, witając ją słowami "Miło mi powitać cesarzową mojego ojca". W rodzinie Wojtyłów silna była więź sympatii z Austrią. Ostatnim błogosławionym, którego Jan Paweł II wyniósł na ołtarze, był właśnie ostatni cesarz Austrii Karol I Habsburg[3].

Pełna tytulatura[edytuj | edytuj kod]

Karol, z Bożej Łaski cesarz Austrii, apostolski król Węgier, król Czech, Dalmacji, Chorwacji, Slawonii, Galicji, Lodomerii i Ilyrii, król Jerozolimy etc, etc. arcyksiążę Austrii, wielki książę Toskanii i Krakowa, książę Lotaryngii, Salzburga, Styrii, Karyntii, Krainy i Bukowiny, wielki książę Siedmiogrodu, margrabia Moraw, książę Dolnego i Górnego Śląska, Modeny, Parmy, Piacenzy, Guastalli, Oświęcimia i Zatoru, Cieszyna, Friaul, Raguzy i Zary, uksiążęcony hrabia Habsburga i Tyrolu, Kyburga, Goricy i Kradiski, książę Trydentu i Brixen, margrabia Łużyc Dolnych i Górnych oraz Istrii, hrabia Hohenembs, Feldkirch, Bregenz, Sonnenebergu, pan Triestu, Cattaro i Marchii Wendyjskiej, wielki wojewoda województwa Serbii, etc, etc.

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Prapradziadkowie

cesarz Austrii
Franciszek II Habsburg
(1768-1835)
∞ 1790
Maria Teresa Burbon-Sycylijska
(1772-1807)

król Bawarii
Maksymilian I Józef Wittelsbach
(1756-1825)
∞ 1797
Karolina Fryderyka Badeńska
(1776-1841)

Franciszek I Burbon
(1777-1830)
∞ 1796
Maria Izabela Burbon
(1789-1848)

Karol Ludwik Habsburg
(1771-1847)
∞1815
Henrietta Nassau-Weilburg (1797-1829)

Maksymilian Wettyn
(1759-1838)
∞1792
Karolina Burbon-Parmeńska
(1770-1804)

król Bawarii
Maksymilian I Józef Wittelsbach
(1756-1825)
∞ 1797
Karolina Fryderyka Badeńska
(1776-1841)

Ferdynand Koburg
(1785-1851)
∞ 1815
Maria Antonia Koháry
(1797-1862)

cesarz Brazylii
Piotr I Bragança
(1798-1834)
∞ 1817
Maria Leopoldyna Habsburg
(1797-1826)

Pradziadkowie

Franciszek Karol Habsburg
(1802-1878)
∞ 1824
Zofia Wittelsbach
(1805-1872)

król Obojga Sycylii
Ferdynand II Burbon
(1810-1859)
∞ 1837
Maria Teresa Habsburg
(1816-1867)

król Saksonii
Jan Wettyn
(1801-1873)
∞1822
Amelia Augusta Wittelsbach
(1801-1877)

król Portugalii
Ferdynand II Koburg
(1819-1885)
∞1836
królowa Portugalii
Maria Bragança
(1819-1853)

Dziadkowie

Karol Ludwik Habsburg
(1833-1896)
∞1862
Maria Annunziata Burbon
(1843-1871)

król Saksonii
Jerzy I Wettyn
(1832-1904)
∞ 1859
Maria Anna Koburg
(1843-1884)

Rodzice

Otto Franciszek Habsburg
(1865-1906)
∞1886
Maria Józefa Wettyn
(1867-1944)

Karol I Habsburg-Lotaryński (1877-1922), cesarz Austrii

Żona

∞1908
Zyta Burbon-Parmeńska
(1892-1989)

Dzieci

Otto von Habsburg
(1912-2011)
∞1951
Regina Helena, księżna Saksonii-Meiningen i Hildburghausen
(1925-2010)

Adelajda
(1914-1971)

Robert
(1915-1996)
∞1953
Małgorzata Sabaudzka-Aosta
(1930- )

Feliks
(1916-2011)
∞1952
Anna Eugenia d'Aremberg
(1925- )

Karol Ludwik
(1918-2007)
∞1950
Yolande de Ligne
(1923- )

Rudolf
(1919-2010)
∞1953
Ksenia Czerniszew-Bezobrazoff
(1929-1968)
∞1971
Anna Gabriella de Wrede
(ur. 1940)

Charlotta
(1921–1989)
∞1956
Jerzy, książę Meklemburgii
(1899-1963)

Elżbieta, pogrobowiec
(1922–1993)
∞1949
Henryk z Liechtensteinu
(1916- )


Poprzednik
Franciszek Józef I
Austria coat of arms official.svg cesarz Austrii
1916-1918
Austria coat of arms official.svg Następca
republika[4]
Poprzednik
Franciszek Józef I
Coat of arms of Hungary.svg król Węgier
1916-1921
Coat of arms of Hungary.svg Następca
regent Miklós Horthy[4]
Poprzednik
Franciszek Józef I
Small coat of arms of the Czech Republic.svg król Czech
1916-1918
Small coat of arms of the Czech Republic.svg Następca
republika (Czechosłowacja)
Poprzednik
Franciszek Józef I
Galicia coa1.png król Galicji i Lodomerii
1916-1918
Galicia coa1.png Następca
przyłączenie do Polski
Poprzednik
Franciszek Józef I Habsburg
Croatia, Historic Coat of Arms, first red square.svg Król Chorwacji
1916-1918
Croatia, Historic Coat of Arms, first red square.svg Następca
republika (Państwo Słoweńców, Chorwatów i Serbów)
Poprzednik
Ferdynand I Habsburg
Austria coat of arms official.svg arcyksiążę Austrii
1916-1918
Austria coat of arms official.svg Następca
republika
Poprzednik
Franciszek Józef I
Wielkie ksiestwo krakowskie.jpg wielki książę Krakowa
1916-1918
Wielkie ksiestwo krakowskie.jpg Następca
przyłączenie do Polski
Poprzednik
Franciszek Józef I
Coa Transylvania Country History (shaded).svg wielki książę Siedmiogrodu
1916-1918
Coa Transylvania Country History (shaded).svg Następca
przyłączenie do Rumunii
Poprzednik
nowy tytuł
Austria coat of arms official.svg Pretendent do tronu Austrii
1918-1922
Austria coat of arms official.svg Następca
Otto Habsburg
Poprzednik
nowy tytuł
Coat of arms of Hungary.svg Pretendent do tronu Węgier
1921-1922
Coat of arms of Hungary.svg Następca
Otto Habsburg
Poprzednik
nowy tytuł
Small coat of arms of the Czech Republic.svg Pretendent do tronu Czech
1918-1922
Small coat of arms of the Czech Republic.svg Następca
Otto Habsburg
Poprzednik
Franciszek Józef I
Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).png głowa Domu Habsburskiego
1916-1922
Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).png Następca
Otto Habsburg

Przypisy

  1. JCiKM Otton - wspomnienie
  2. Nowe władze postawiły przed Karolem trzy możliwości: 1) podpisać formalną abdykację i pozostać w kraju, 2) opuścić kraj, 3) zostać internowany.
  3. Zygmunt Podlejski. Do nieba przez aklamację. 2010. str. 18
  4. 4,0 4,1 Za namową Zyty Karol nie złożył oficjalnej abdykacji ani w Austrii ani na Węgrzech. Węgierski parlament zdetronizował go w 1921, nie znosząc przy tym formalnie monarchii, jednak nowego króla nie wybrano.