Karol Langie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Karol Langie
Pełne imię i nazwisko Karol Jan Nepomucen Ignacy Langie
Data i miejsce urodzenia 1 listopada 1814
Białobrzegi
Data i miejsce śmierci 28 września 1889
Kraków
poseł na Sejm Ustawodawczy (1848)
Okres od 10 lipca 1848
do 7 marca 1849
Przynależność polityczna "Stowarzyszenie" - polscy demokraci

Karol Jan Nepomucen Ignacy Langie (ur. 1 listopada 1814 w Białobrzegach - zmarł w dniu 28 września 1889 r. w Krakowie) – uczestnik tajnych organizacji niepodległościowych, poseł do Sejmu Ustawodawczego w Kromieryżu, dziennikarz, pisarz i ekonomista.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Po ukończeniu gimnazjum w Przemyślu studiował prawo na Uniwersytecie Lwowskim (1832-1836)[1][2]. Po studiach pracował jako praktykant konceptowy Magistracie w Drohobyczu (1836-1842)[3]. Po zdaniu egzaminu sędziowskiego był justycjariuszem Józefa Zajączkowskiego w Rzeszowie (1842-1844). Jednocześnie członek tajnych organizacji niepodległościowych, w 1844 aresztowany pod zarzutem zdrady stanu. Uwolniony orzeczeniem Najwyższej Komisji Sprawiedliwości w Wiedniu[1]. W I. 1846--1847 odbył podróż po Bawarii, Wirtembergii i Szwajcarii, interesując się głównie rolnictwem i urządzeniami przemysłowymi[1]. Od 1846 mieszkał na stałe w Krakowie, gdzie posiadał dwa domy[3].

Aktywny podczas Wiosny Ludów. Był sekretarzem Komitetu Obywatelskiego w Krakowie, następnie członkiem deputacji krakowskiej do Wiednia. Po powrocie członek Komitetu Narodowego i sekretarz tzw. Dyrektoriatu. Potem uczestniczył w trójzaborowym zjeździe polskim we Wrocławiu[1]. Poseł na Sejm Ustawodawczy w Wiedniu i Kromieryżu (10 lipca 1848 - 7 marca 1849), wybrany w okręgu wyborczym Kraków 1[4][5]. W parlamencie należał do „Stowarzyszenia” skupiającego demokratycznych posłów polskich[6]. Po rozwiązaniu parlamentu powrócił do Krakowa, gdzie m.in. organizował rekrutację do oddziałów polskich biorących udział w powstaniu węgierskim[1].

Następnie wycofał się z życia politycznego. Pracował jako sekretarz (1850-1872) a następnie radca Rady Miasta Krakowa[3]. Był także doradcą ministra rolnictwa Alfreda Potockiego[1]. W tym okresie zajmował się głównie sprawami rolnictwa i szkolnictwa agronomicznego w Galicji. W celu zapoznania się z gospodarką rolną w Prusach i Saksonii odbył 1855 roku podróż po Śląsku i Łużycach. Przez ponad trzydzieści lat był członkiem Towarzystwa Gospodarczo-Rolniczego Krakowskiego, od 1884 członkiem honorowym. Był autorem statutów szkół rolniczych w Czernichowie (1858) i Łańcucie (1860) a także projektu studium rolniczego UJ (1869)[1]. Borykający się z trudnościami finansowymi do końca życia, podejmował liczne inicjatywy wydawnicze i redakcyjne. Do 1866 prowadził dział ekonomiczny w "Czasie". Współpracował z "Tygodnikiem Rolniczym", "Przewodnikiem Ekonomicznym", "Czasem" i "Nową Reformą"[1]. Pisał teksty z dziedziny gospodarstwa społecznego i rolnictwa krajowego, o przyczynach głodów w Galicji, hodowli koni w Galicji, o ogrodzie warzywnym, dobroczynności publicznej, zmienności cen zbożowych i statystyce rolniczej[7]. Prace jego miały głównie charakter praktyczny, a on sam był uważany za utalentowanego popularyzatora wiedzy rolniczej. Był również przyjacielem Józefa Ignacego Kraszewskiego, z którym szczególnie ożywioną korespondencję utrzymywał w latach 1865-1869. Swym kosztem wydał jego "Rzym za Nerona" (Kraków 1866), Przez kilka lat wykładał gospodarstwo domowe na Wyższych Kursach dla kobiet im. A. Baranieckiego[1]. Od 1866 członek Towarzystwa Naukowego Krakowskiego[1], a od 1872 członek nadzwyczajny Akademii Umiejętności[8].

Pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.[9]

Prace Karola Langiego:[edytuj | edytuj kod]

  • Odezwa w przedmiocie napisów, godeł i nazwisk w polskim języku, Lwów 1835
  • [współautor] tekst do Galicja w obrazach, Lwów 1840[10],
  • O wyrazach chemicznych znaczenie ich pospolite, w "Świętojanka", noworocznik gospodarski" Kraków 1843[11].
  • Die Krakauer Vorfälle, Kraków 1949
  • Sprawozdanie z wycieczki do Szląska górnopruskiego i do Łużyc saskich, Kraków 1856
  • Szkoły rolnicze jako zakłady dobroczynności powszechnej. Kraków 1856
  • O dobroczynności - dwa wykłady w krakowskim Towarzystwie Naukowym, 1867,
  • Magistrat wobec wolności gminy, Kraków 1868
  • Ogród warzywny, jego urządzenie i pielęgnowanie roślin warzywnych, Kraków 1875,
  • Projekt urządzenia opieki ubogich w Krakowie, Kraków 1882
  • Gospodarstwo domowe - odczyty, Kraków 1886
  • Grzyby u nas jadalne i jadowite, Kraków 1889
  • przekłady powieści angielskich E. L. Bulwera - Falkland i Niewierność w miłości,

Rodzina i życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie ziemiańskiej, był synem właściciela folwarku Białobrzegi, w pow. łańcuckim Józefa Lange i Konstancji z Nowakowskich. Ożenił się z Joanną z Boczkowskich (zm. 1884), Mieli dwóch synów powstańców styczniowych - ekonomistę Kazimierza (1839-1897) i ziemianina Tadeusza (1841-1919) oraz córkę Bronisławę (1840-1895), która wyszła za Jana Popiela[1][12].

Odznaczony[edytuj | edytuj kod]

W 1873 odznaczony został orderem Franciszka Józefa I.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k Marian Tyrowicz, Langie (Lange, Lang) Karol Jan Nepomucen Ignacy (1814-1889), Polski Słownik Biograficzny, t. 16, Wrocław-Warszawa-Kraków 1971, s. 500-502
  2. Samuel (1810-1868) Wyd Orgelbrand, Samuel (1810-1868) Wyd Orgelbrand, S. Orgelbranda Encyklopedja powszechna z ilustracjami i mapami. T. 9, Wydawnictwo S. Orgelbranda Synów, 1901 [dostęp 2017-08-11].
  3. a b c Parlament Österreich Republik, Kurzbiografie Langie, Karol - Parlamentarier 1848-1918 online [4.12.2019]
  4. Józef Buszko, Polacy w parlamencie wiedeńskim – 1848–1918, Warszawa 1996, s. 18, 347.
  5. Wiadomości krajowe. Kraków Gazeta Krakowska 1848 nr 136 z 17 czerwca s. 1
  6. Protokoły Koła Polskiego w wiedeńskiej Radzie Państwa (lata 1867–1868), oprac. Zbigniew Fras i Stanisław Pijaj, Kraków 2001, s. 27
  7. Kurjer Lwowski, Numer 273, Lwów , 2 października 1889, strona 3 (pol.).
  8. Rocznik Zarządu Akademii Umiejętności w Krakowie, 1875.
  9. Nekrologia. Karol Langie. Czas 1889 nr 225 z 1 października s. 3
  10. Zawadzki, Aleksander (1798-1868): Galicyja w obrazach czyli Galerya litografowanych widoków, okolic i najznakomitszych zabytków w Galicyi z opisaniem obrazów w języku polskim i niemieckim, polona.pl [dostęp 2017-08-10].
  11. Sartyni, Mateusz Eustachy (1796-1884). Red., Dodatek Tygodniowy przy Gazecie Lwowskiej. 1860, nr 51, 22 grudnia 1860 [dostęp 2017-08-10] (ang.).
  12. Karol Jan Lange - M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego - online [4.12.2019]

Bibliografia:[edytuj | edytuj kod]

  • Marian Tyrowicz, Langie (Lange, Lang) Karol Jan Nepomucen Ignacy (1814-1889), Polski Słownik Biograficzny, t. 16, Wrocław-Warszawa-Kraków 1971, s. 500-502

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]