Karol Lilienfeld-Krzewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Karol Lilienfeld-Krzewski
„Krzewski”, „Kapral Szczapa”
Ilustracja
major dyplomowany piechoty major dyplomowany piechoty
Data i miejsce urodzenia 22 lutego 1893
Lublin
Data i miejsce śmierci 29 kwietnia 1944
Jerozolima, Mandat Palestyny
Przebieg służby
Siły zbrojne Wojsko Polskie
Jednostki 201 Pułk Piechoty
Stanowiska dowódca batalionu
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941, czterokrotnie) Krzyż Zasługi Wojsk Litwy Środkowej Kawaler Orderu Orła Białego (Serbia) Oficer Orderu Korony Rumunii
Komendant Józef Piłsudski na ćwiczeniach POW w Zielonce pod Warszawą w 1917 roku. Od lewej siedzą: Janusz Jędrzejewicz, Janusz Gąsiorowski, Jan Opieliński, Wacław Jędrzejewicz, Bogusław Miedziński, Tadeusz Kasprzycki, Józef Piłsudski. Od lewej stoją: Wacław Denhoff-Czarnocki, Karol Lilienfeld-Krzewski, Władysław Horyd i Henryk Krok-Paszkowski

Karol Lilienfeld-Krzewski (ur. 22 lutego 1893 w Lublinie, zm. 29 kwietnia 1944 w Jerozolimie, Mandat Palestyny) – polski dziennikarz i literat, major dyplomowany piechoty Wojska Polskiego. Jeden z największych twórców etosu Legionów Polskich, legendy I Brygady i kultu marsz. Józefa Piłsudskiego, historyk literatury polskiej i wojskowości.

Życiorys[edytuj]

Syn lekarza Hermana Lilienfelda, wychowany w rodzinie żydowskiej, w religii katolickiej. Po ukończeniu gimnazjum w 1911 otrzymał stypendium i wyjechał do Krakowa, gdzie studiował historię literatury polskiej na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego pod kierunkiem prof. Ignacego Chrzanowskiego. Podczas nauki pierwszy raz zetknął się z entuzjastami Józefa Piłsudskiego, pod ich wpływem przystąpił go organizacji "Płomień", gdzie poznał m.in. Kazimierza Wierzyńskiego, Adamem Kocem, Bogusławem Miedzińskim i Romana Starzyńskiego. Wkrótce zaangażował się w działalność Związku Walki Czynnej i Strzelca, gdzie pod nadzorem Stanisława Machowicza przeszedł wyszkolenie wojskowo-inżynierskie, informacyjno-wywiadowcze i z zakresu działalności wywrotowej[1]. Po wybuchu I wojny światowej z ramienia tej organizacji posługując się pseudonimem „Krzewski” wyjechał na Lubelszczyznę z rozkazami mobilizacyjnymi dla drużyn Strzelca.

W październiku 1914 wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej wyjechał do Warszawy, gdzie brał czynny udział w działalności konspiracyjnej, szkolił rekrutów oraz w ramach Oddziału Lotnego uczestniczył w dywersji i wywiadzie skierowanym przeciwko Rosji. Po wkroczeniu do stolicy w sierpniu 1915 armii niemieckiej razem z baonem warszawskim przyłączył się do 1 Pułku Piechoty Legionów, został wówczas awansowany na sierżanta sztabowego. Walczył pod dowództwem Edwarda Śmigłego-Rydza, podczas bitwy pod Kostiuchnówką uczestniczył w walkach osłonowych podczas odwrotu nad Stochód, w uznaniu męstwa został odznaczony Srebrnym Krzyżem Virtuti Militari. Po pierwszym kryzysie legionowym przyłączył się do konspiracyjnej działalności Polskiej Organizacji Wojskowej, od września 1916 był komendantem kursu Szkoły Podchorążych w Warszawie. Publikował wówczas na łamach czasopisma „Rząd i Wojsko” felietony propagujące ideologię Józefa Piłsudskiego oraz legendę Legionów[1]. Uniknął aresztowania w lipcu 1917, a w listopadzie 1918 uczestniczył w Warszawie w rozbrajaniu Niemców.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości pozostał w strukturach wojskowych, od 1919 został przydzielony do Oddziału II Sztabu Generalnego. Rok później awansował do stopnia kapitana. W czasie wojny z bolszewikami dowodził batalionem 201 Pułku Piechoty wchodzącego w skład Dywizji Ochotniczej. Od 1921 służył w 1 Pułku Piechoty Legionów, dwa lata później związał się z Instytutem Badań Najnowszej Historii Polski, gdzie powierzono mu archiwum Polskiej Organizacji Wojskowej.

2 listopada 1923 roku został przydzielony z Oddziału II Sztabu Generalnego do 1 Pułku Piechoty Legionów z jednoczesnym odkomenderowaniem do Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie na jednoroczny kurs doszkolenia. Z dniem 15 października 1924 roku, po ukończeniu kursu i otrzymaniu dyplomu naukowego oficera Sztabu Generalnego, został przydzielony do Oddziału IV Sztabu Generalnego. Po przewrocie majowym był oficerem do zadań zleconych Szefa Sztabu Generalnego, a następnie oficerem zadaniowym wiceministra spraw wojskowych. W 1929 objął stanowisko szefa wydziału w Biurze Inspekcji Generalnego Inspektoratu Sił Zbrojnych[2]. W 1932 roku został przeniesiony z Dowództwa 10 Dywizji Piechoty w Łodzi do Wojskowego Instytutu Naukowo-Wydawniczego w Warszawie na stanowisko szefa Wydziału Prasowego[3]. Z racji pełnionej funkcji był przewodniczącym Komitetu Redakcyjnego „Wiarusa”, organu podoficerów zawodowych wojska lądowego i marynarki wojennej. Z dniem 28 lutego 1935 roku został przeniesiony w stan spoczynku[4].

W 1933 roku zastąpił generała Juliana Stachiewicza na stanowisku przewodniczącego Głównej Rady Programowej Polskiego Radia. Wprowadził do Radia idee sanacyjne, wyznaczał kierunki tematyki podejmowanej w programach oraz określał koncepcje dzienników informacyjnych i przeglądów prasy. Zwiększył rolę krzewienia patriotyzmu, wierności Polsce, pracy związanej z rozwojem gospodarczym a ponadto popularyzowanie myśli państwowej Józefa Piłsudskiego. Karol Lilienfeld-Krzewski był również felietonistą, krytykiem literackim, redaktorem oraz sprawozdawcą z uroczystości państwowych i ważnych wydarzeń kulturalnych.

Współpracował również z Belloną (w okresie I 1933 – VI 1933 był redaktorem naczelnym), Przeglądem Wojskowym i Polską Zbrojną. Od 1936 związał się ze środowiskiem bliskim gen. Edwardowi Śmigłemu-Rydzowi i prezydentowi Ignacemu Mościckiemu, był jednym z propagatorów idei Obozu Zjednoczenia Narodowego, którą głosił m.in. na łamach czasopisma "Zaczyn". W 1939 poświęcił się pracom nad warszawskim pozytywizmem i analizie dyplomacji, rozpoczął również pracę dotyczącą twórczości Elizy Orzeszkowej, ale przerwał mu ją wybuch II wojny światowej.

Walczył w kampanii wrześniowej jako oficer sztabu Armii "Pomorze". 16 września przedostał się do Zbaraża, gdzie spotkał się z majorem Julianem Piaseckim aby omówić plany działań konspiracyjnych. Razem z grupą dziennikarzy Polskiego Radia znalazł się 18 września w Czerniowcach, a następnie do Buzau, gdzie spotkał twórców Wesołej Lwowskiej Fali. Od początku 1940 przebywał w Bukareszcie, gdzie pełnił funkcję informatora oraz zaufanego współpracownika utrzymującego kontakt ze środowiskiem piłsudczyków przy Edwardzie Rydzu-Śmigłym. 15 grudnia 1940 Edward Rydz-Śmigły nie informując wcześniej najbliższego otoczenia o swych planach zbiegł na Węgry. W 1941 chorujący od ponad dwóch lat na nowotwór krtani Karol Lilienfeld-Krzewski wyjechał przez Sofię, Stambuł i Ankarę do Hajfy[2], gdzie poddał się leczeniu. Zajmował się tłumaczeniem literatury francuskiej oraz zaocznie zdał egzamin z języka angielskiego na Oxfordzie. Nie ustawał w dążeniu do przydzielenia do czynnej służby wojskowej, nastąpiło to pod koniec 1943, gdy ze względu na stan zdrowia automatycznie przeniesiono go w stan nieczynny. Na początku 1944 w wyniku postępującego nowotworu stracił głos. Zmarł 29 kwietnia 1944 roku. Został pochowany na cmentarzu katolickim na Górze Syjon[1].

Twórczość[edytuj]

Twórczość literacką rozpoczął w 1914, aby przybliżać idee legionów publikował związane z nią tematycznie felietony na łamach "Podchorążego" i "Rządu i Wojska", które były organami prasowymi Polskiej Organizacji Wojskowej. Podczas kampanii wołyńskiej prowadził gawędy i pogadanki, których rolą było podtrzymanie kultury wojskowej i etosu legionowego. Publikował ulotki, w których poprzez żartobliwy sposób pisania przekazywał treści podnoszące morale żołnierzy. Stworzył wówczas postać Kaprala Szczapy, który w satyryczny sposób komentował legionową rzeczywistość, ale równocześnie utwierdzał czytelników w walce o wolną Polskę. Publikując na łamach gazetki legionowej "Konferencja pokojowa" budował legendę dziejowej misji Legionów, mit 1 Brygady i kult osoby Józefa Piłsudskiego. Od września 1916 propagował ideologię piłsudczyków pisząc felietony do "Rządu i Wojska", z którym był związany do przez cały okres jego ukazywania się. Od 1 lutego 1922 ukazywało się pismo "Droga", którego głównym celem było rozpowszechnianie podstaw programowych zwolenników Józefa Piłsudskiego, propagowanie idei państwowych oraz upowszechnianie zasług środowisk legionowych. Karol Lilienfeld-Krzewski był jednym z czołowych publicystów działu kulturalnego, poruszał tematykę polityczną oraz krytykował słabość polskiej dyplomacji i rozwarstwienie polityczne. W wielu czasopismach publikowano opowieści Kaprala Szczapy, ponadto felietony Karola Lilienfelda ukazywały się na łamach "Polski Zbrojnej", "Wiadomości Literackich", "Gazety Polskiej" i "Kuriera Porannego". W latach 30-tych ukazała się jego autobiograficzna powieść "1 Brygada", praca "Zasady federacji w polskiej polityce kresowej", a także broszura polityczna "Komendant-wychowawca". Od 1936 publikował na łamach "Wiarusa" (przez rok był redaktorem naczelnym), "Zaczynu", "Gazety Polskiej", "Bellony" i "Kuriera Porannego" oraz w wydawnictwach Wojskowego Instytutu Naukowo-Oświatowego[1].

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. a b c d Mikołaj Falkowski "Karol Lilienfeld – Krzewski" Polskie Radio 13 maja 2009. polskieradio.pl. [dostęp 2016-06-19].
  2. a b Referat o zagadnieniu PROMETEJSKIM – 12 lutego 1940 (cz. II) (pol.). Stowarzyszenie Dom Kaukaski w Polsce, 5 września 2009. domkaukaski.org. [dostęp 2016-06-19].
  3. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 414.
  4. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 1 czerwca 1935 roku, s. 58.
  5. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 11 listopada 1938 roku, s. 9.
  6. Łoza 1938 ↓, s. 388.

Bibliografia[edytuj]