Karol Scheibler

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Karol Scheibler
Karol Wilhelm Scheibler
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 1 września 1820
Monschau
Data i miejsce śmierci 13 kwietnia 1881
Łódź
Miejsce spoczynku Stary Cmentarz w Łodzi
Zawód fabrykant
Miejsce zamieszkania Pałac Karola Scheiblera w Łodzi
Narodowość niemiecka
Majątek 14 mln rubli
Małżeństwo Anna Scheibler
Dzieci Matylda Zofia

Adela Maria
Emma Paulina
Karol Wilhelm jr.
Leopold
Emil Eugeniusz
Feliks Emil Karol

Odznaczenia
Order św. Stanisława – II klasy
Księży Młyn Scheiblera, widok archiwalny
Budynek przędzalni na Księżym Młynie – widok współczesny

Karol Wilhelm Scheibler (ur. 1 września 1820 w Montjoie w Nadrenii, zm. 13 kwietnia 1881 w Łodzi)[1] – jeden z największych łódzkich przemysłowców.

Pochodził z rodziny niemieckiej wyznania ewangelicko-augsburskiego. Jego ojciec posiadał fabrykę sukna w Niemczech. Scheibler uczył się zawodu w Anglii, a następnie praktykował w Belgii, Francji, Szkocji, Holandii i Austrii.

W 1838 roku został dyrektorem przędzalni w fabryce swojego wuja, Gustawa Pastora w Verviers, a rok później został zatrudniony w przędzalni Johna Cockerilla w Liège. W 1842 roku otworzył przedstawicielstwo kilku firm angielskich zajmujące się sprzedażą maszyn włókienniczych i osiadł w Bad Vöslau pod Wiedniem[1].

W 1848 przyjechał do Królestwa. Został dyrektorem przędzalni bawełny u swego wuja Fryderyka Schloessera w Ozorkowie. W 1852 założył w Łodzi spółkę, która miała importować maszyny włókiennicze, następnie uruchomił przędzalnię bawełny. W rozpoczęciu samodzielnej kariery przemysłowca pomógł mu bogaty ożenek w 1854 z Anną Werner, córką właściciela fabryk sukna w Zgierzu i Ozorkowie oraz cukrowni w Leśmierzu. Posag żony przewyższał dwukrotnie jego własne oszczędności. Zgromadzone w ten sposób sumy, wsparte kredytami, pozwoliły na otworzenie w 1855 pierwszej fabryki – w pełni zmechanizowanej przędzalni. Wkrótce wybudował dwie tkalnie oraz wykończalnię. Inwestowanie w najnowocześniejsze ówcześnie maszyny i nowinki techniczne pozwoliły mu na zajęcie miejsca lidera w przemyśle bawełnianym Królestwa Polskiego[2].

Przewidział kryzys na rynku bawełnianym, spowodowany wojną secesyjną w Stanach Zjednoczonych. Na przełomie lat 50. i 60. zamówił w USA dużą ilość bawełny, będącej podstawowym surowcem dla łódzkich fabryk włókienniczych. Kiedy dostawy bawełny, w wyniku wojny, zostały ograniczone Scheibler miał wystarczająco dużo surowca, by produkować wtedy, kiedy inni zamykali fabryki. Miał tak wielkie zapasy, że wystarczały one nie tylko na produkcję własną, ale również na sprzedaż przędzy po trzykrotnie wyższej cenie[2][3].

Karol Scheibler swoją działalnością rozpoczął nową epokę w dziejach przemysłowej Łodzi, zapewnił jej czołowe miejsce w Europie w dziedzinie przemysłu włókienniczego. Był twórcą wielkiego imperium przemysłowego, na które składał się zespół tzw. Centrali przy Wodnym Rynku (obecnie plac Zwycięstwa), kompleks Księżego Młyna oraz zabudowa biegnąca wzdłuż obecnej ul. ks. bpa W. Tymienieckiego i sięgająca ul. Piotrkowskiej o łącznej powierzchni około 500 ha[2].

Z małżeństwa z Anną z Wernerów miał siedmioro dzieci:

  • Matyldę Zofię (1856–1939) – mąż Edward Herbst, dyrektor naczelny w firmie Scheiblera,
  • Adelę Marię (ur. 1859) – mąż fabrykant Adolf Gustaw Buchholtz,
  • Emmę Paulinę (1860–1879) – mąż Georg von Kramsta,
  • Karola Wilhelma jr.[4] (1862–1935) – żona Anna Julia Melania (1864–1945), córka Ludwika Grohmana,
  • Leopolda (1866–1873),
  • Emila Eugeniusza (1870–1923),
  • Feliksa Emila Karola (1874–1882)[5].

Dbając o rozwój przemysłu, pamiętał też zawsze o swoich współobywatelach. Zarówno sam Karol Scheibler, a po jego śmierci wdowa po nim, Anna z Wernerów, jak i syn Karol Wilhelm, córka i zięć – Matylda i Edward Herbstowie, łożyli olbrzymie sumy na budowę potrzebnych miastu gmachów: szkół, szpitali, kościołów, wspierali wszelkiego rodzaju charytatywne akcje[2].

W marcu 1879 roku car Aleksander II nadał mu Order Świętego Stanisława II klasy za usługi okazane towarzystwu opieki nad żołnierzami ranionymi i chorymi[6].

Wartość majątku, jakim dys­ponował u schyłku życia, wynosiła ponad 14 mil­ionów rubli. Takiej for­tuny na ziemi­ach pol­s­kich nie doro­bił się żaden inny ówczesny prze­mysłowiec[7].

Pochowany został w części ewangelickiej na Starym Cmentarzu w Łodzi przy ul. Ogrodowej, w Kaplicy Scheiblerów, której fundatorką była żona Anna[2].

Na jego osobie Władysław Reymont wzorował postać Hermana Bucholca w swojej powieści pt. Ziemia obiecana.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b Ilustrowany przewodnik po Łodzi i okolicach: z planem miasta i mapką okolic. polona.pl. [dostęp 2016-04-25].
  2. a b c d e Leszek Skrzydło: Rody fabrykanckie. Łódź: Oficyna Bibliofilów, 1999, s. 36–37. ISBN 83-87522-23-6.
  3. Joanna Podolska: Łódź. Łódź: Galaktyka, 2006, s. 46-47. ISBN 83-87914-95-9.
  4. Zbigniew Pustuła, Karol Wilhelm jr Scheibler, Internetowy Polski Słownik Biograficzny.
  5. Polska Akademia Dostępności – PAD, Łódzcy fabrykanci – Archiwum Państwowe w Łodzi, www.lodz.ap.gov.pl [dostęp 2017-04-15] (pol.).
  6. [bez autora]. Wiadomości urzędowe. „Tydzień”. Rok VII (nr 11), s. 1, 1879-03-16. Mirosław Dobrzański (red.). Petroków (Piotrków Trybunalski): Mirosław Dobrzański. [dostęp 2016-09-13]. 
  7. Piotrek D., Karol Scheibler [dostęp 2017-04-15] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj]