Karpacz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Karpacz (ujednoznacznienie).
Karpacz
Świątynia Wang
Świątynia Wang
Herb
Herb Karpacza
Dewiza: Miasto pod Śnieżką
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat jeleniogórski
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie 31 grudnia 1959
Burmistrz Radosław Jęcek
Powierzchnia 37,99 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

4 841[1]
127,4 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 75
Kod pocztowy 58-540
Tablice rejestracyjne DJE
Położenie na mapie powiatu jeleniogórskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu jeleniogórskiego
Karpacz
Karpacz
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Karpacz
Karpacz
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Karpacz
Karpacz
Ziemia50°46′42″N 15°45′26″E/50,778333 15,757222
TERC
(TERYT)
0206011
SIMC 0936032
Urząd miejski
ul. Konstytucji 3 Maja 54
58-540 Karpacz
Strona internetowa

Karpacz (niem. Krummhübel) – miasto w województwie dolnośląskim, w powiecie jeleniogórskim. Położone w Sudetach Zachodnich, w dolinie rzeki Łomnicy.

Historycznie leży na Dolnym Śląsku. W latach 1945-1954 siedziba wiejskiej gminy Karpacz. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa jeleniogórskiego.

Według danych z 31 grudnia 2015 r. miasto miało 4882 mieszkańców[2].

Położenie[edytuj]

Odsłonięcie hornfelsów przy ulicy Obrońców Pokoju – jedna z atrakcji naturalnych miasta

Według danych z roku 2007 Karpacz ma obszar 37,99 km² (118. lokata w kraju), w tym: użytki rolne 11%, użytki leśne 63%[3].

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosi 37,99 km²[4]. Miasto stanowi 6,04% powierzchni powiatu.

Sąsiednie gminy: Kowary, Podgórzyn. Na południu gmina sąsiaduje z Czechami.

Miasto jest położone w Karkonoszach, u stóp Śnieżki (1602 m n.p.m.), której polska część znajduje się w granicach miasta, w dolinie rzeki Łomnicy oraz potoków, będących jej dopływami[5].

Części miasta i osiedla[edytuj]

Urzędowo wyróżnia się następujące części miasta[6]:

Osiedla, niewyróżniane urzędowo:

Demografia[edytuj]

Dane z 31 grudnia 2007[8]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 4 997 100 2702 54,07 2295 45,93
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
131,5 71,1 60,4

Piramida wieku mieszkańców Karpacza w 2014 roku[1].
Piramida wieku Karpacz.png

Historia[edytuj]

Karpacz, 1900 r.

Osada poszukiwaczy złota powstała w XII wieku. Pierwsze zapiski o Karpaczu pojawiły się w „Księgach Walońskich” z końcem XIV wieku. Dzielnicę Płóczki po raz pierwszy wymieniono w dokumencie z dnia 21 maja 1418 roku. Podczas wojny trzydziestoletniej (1618-1648) na terenie Karpacza osiedlili się uciekinierzy religijni z Czech. Po wybudowaniu kaplicy św. Wawrzyńca na Śnieżce (poświęconej 10 sierpnia 1681 roku przez cysterskiego opata Bernarda Rosę), Karpacz znalazł się na szlaku tzw. turystyki pielgrzymkowej. W 1772 roku założono szkołę ewangelicką. Poświęcony 28 lipca 1844 r. drewniany kościółek ewangelicki, sprowadzony z norweskiego miasteczka Vang przez króla Prus Fryderyka Wilhelma IV, stał się atrakcją turystyczną Karpacza – znaną obecnie jako Świątynia Wang. W związku z napływem turystów w II połowie XIX wieku nastąpił rozwój osady: powstały hotele, zajazdy i gospody. W górnej części miasta (ówcześnie Brückenberg) w 1914 r. znajdowało się 12 hoteli i 54 pensjonaty, dysponujące łącznie około tysiącem miejsc noclegowych[9].

W 1945 r. miejscowość została wcielona do Polski. Przez kilka pierwszych tygodni używano nazwy Szterlingowo, dla uczczenia dowódcy patrolu wojskowego, który jako pierwszy zdobył szczyt Śnieżki[10]. Używano również nazwy Krzywa Góra (m.in. dla stacji kolejowej). Z kolei na początku 1946 r. Komisja Ustalania Nazw Miejscowości przyjęła nazwę Drogosławice, która wywołała protesty miejscowych mieszkańców[11]. Ostatecznie Komisja zmieniła zdanie i w maju 1946 r. przyjęto obowiązującą do dziś nazwę Karpacz[12] (nazwa ta pojawiła się już pod koniec 1945 r., czasem jako Karbacz). Pozostałą niemiecką ludność wysiedlono do Niemiec.

W 1954 r. utworzono osiedle Karpacz[13]. W 1960 r. z obszaru osiedla Karpacz ustanowiono miasto Karpacz[14].

W 2012 zakończono realizację tunelu pod stokiem „Kolorowa”, który umożliwił wyprowadzenie ruchu samochodowego z głównego ciągu komunikacyjnego miasta i przekształcenie go w deptak. Wykonany w technice odkrywkowej tunel o stalowej konstrukcji nośnej znajduje się na wysokości 637,75 m n.p.m., składa się z 854 segmentów, połączonych za pomocą 18 000 śrub i posiada wymiary: długość – 100 metrów, szerokość – 11 metrów, wysokość w najwyższym punkcie – 5,8 metra[15]. Przez tunel przeprowadzono jezdnię o 2 pasach ruchu o szerokości 3,5 m każdy; nie posiada on natomiast chodników dla pieszych. Koszt budowy trasy wyniósł 22 218 337,71 zł, natomiast zakończona rok wcześniej przebudowa ul. Parkowej (dojazdu do tunelu) – 8 mln zł[16], a jej wykonawcą była firma Skanska. Tunel został otwarty 18 grudnia 2012. Wraz z otwarciem obwodnicy ulica Konstytucji 3 Maja stała się ulicą jednokierunkową, na której ruch odbywa się według zasad właściwych dla strefy zamieszkania.

29 października 2012 r. dotychczasowa przychodnia zdrowia została zamknięta, a w jej miejscu rozpoczęto budowę nowej, której uroczyste otwarcie nastąpiło 22.10.2014, a oddanie do użytku pięć dni później. W roku 2013 nastąpiło połączenie miejscowej szkoły podstawowej i gimnazjum w zespół szkół. Zawarto również na 30 lat umowę na dzierżawę stadionu miejskiego, w której dzierżawca zobowiązał się do budowy w jego miejscu Górskiego Wysokościowego Centrum Piłkarskiego – zadaszonego, pełnowymiarowego boiska ze sztuczną trawą, hotelu oraz podziemnego parkingu na 160 pojazdów[17]. Ponieważ dzierżawca nie wywiązywał się z umowy, stadion wrócił w posiadanie miasta, które zamierza zmodernizować go dla potrzeb lekkiej atletyki.

Aktualnie planowana jest przebudowa deptaka na ul. Konstytucji 3 Maja (podgrzewany granitowy chodnik, nowoczesne latarnie, oryginalne elementy małej architektury)[18].

W latach 2009-2012 gmina pozyskała fundusze unijne w wysokości 3794,27 zł na jednego mieszkańca.

Zabytki[edytuj]

Kościół Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny, ul.Konstytucji 3 Maja
Świątynia Wang i cmentarz
Dawny dworzec kolejowy, obecnie Karpaczańskie Centrum Kultury i Turystyki, Miejskie Muzeum Zabawek i informacja turystyczna

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty[19]:

Transport[edytuj]

Transport kolejowy[edytuj]

 Osobny artykuł: Karpacz (stacja kolejowa).

Jednotorowa linia kolejowa z Mysłakowic do Karpacza została otwarta 29 czerwca 1895 roku[21]. Otwarcie tego 6,9 km odcinka doprowadziło do zwiększenia ruchu turystycznego na przełomie XIX i XX wieku[22]. W 1925 roku zakończono budowę obecnego dworca kolejowego. 19 czerwca 1934 zakończono elektryfikację tej linii napięciem przemiennym 15 kV o częstotliwości 16⅔ Hz). Sieć trakcyjna została zlikwidowana zaraz po zakończeniu II wojny światowej. Połączenia pasażerskie były realizowane do 2 kwietnia 2000 roku, kiedy odjechał z Karpacza ostatni regularny pociąg osobowy. Całkowite zawieszenie ruchu kolejowego na całej trasie nastąpiło zarządzeniem z dnia 23 listopada 2000 roku[21]. W 2008 roku dworzec kolejowy przejął zarząd miasta, który przystąpił do wyremontowania zabytku. Od czerwca 2012 w budynku działa Muzeum Zabawek[23]. W dniu 30 kwietnia 2016 roku zostały uruchomione przejazdy ręcznymi drezynami kolejowymi[24]. Tor drezyny znajduje się przy dworcu kolejowym w Karpaczu[25].

Klimat[edytuj]

W latach powojennych uruchomiono w Karpaczu (wys. 700 m n.p.m., 50°46′N 15°45′E/50,766667 15,750000) klimatologiczna stację meteorologiczną. Jej poprzedniczka, na wys. 605 m n.p.m., istniała i prowadziła pomiary meteo już w 1891 r. Średnie roczne ciśnienie atmosferyczne, w latach 1954-1965, wyniosło 932,6 hPa. Nieco wyższe wartości odnotowywano zazwyczaj w cieplejszej połowie roku, od maja do października – średnie ciśnienie miesięczne wahało się w przedziale od 933,7 hPa (maj i lipiec) do 935,2 hPa (wrzesień). Ze względu na usytuowanie stacji meteo na pn.-wsch. stoku i przewagę wiatrów NW notuje się bardzo wysoką frekwencję cisz (58,8%). W Karpaczu prawie 28% wszystkich wiatrów towarzyszy zjawiskom fenowym. Średnio, przez 11 dni w roku (zazwyczaj jesienią i zimą) w Karpaczu występują silne wiatry o prędkości przekraczającej 15 m/s.[26]

Średnia temperatura roczna w latach 1931-1970 wyniosła +5,9 °C. Najzimniejszym miesiącem jest styczeń ze średnią dobową wynoszącą –5,4 °C. W Karpaczu najcieplejsze bywają lipiec i sierpień ze średnimi temperaturami wynoszącymi odpowiednio: +14,9 °C i +14,3 °C. Rocznie notuje się tu zazwyczaj 93 dni ze średnią temperaturą dobową poniżej 0 °C (początek 7 XII, koniec 11 III), 195 dni ze średnią temperaturą powyżej +5 °C (od 13 IV do 26 X) i 132 dni z temperaturą dobową przekraczającą +10 °C. W środku lipca (od 12 do 24) – średnio przez 13 dni – średnia dobowa przekraczała w cieniu +15 °C.[27]

Religia[edytuj]

Na terenie miasta działalność prowadzą następujące związki wyznaniowe:

Sport i turystyka[edytuj]

Wijące się uliczki Karpacza nocą

Karpacz zaliczany jest do znanych ośrodków turystycznych w Karkonoszach. Prócz popularnych tu możliwości zimowej turystyki sportowej, oferuje bogaty wachlarz turystyki górskiej, krajobrazowej. Posiada zasobną bazę noclegową (ok. 11 tys. miejsc noclegowych) i restauracyjno-wyżywieniową[29].

Wielką atrakcją Karpacza są pobliskie Karkonosze z najwyższym szczytem Sudetów – Śnieżką.

Znajduje się tu również Muzeum Sportu i Turystyki.

Od września 2003 organizowany jest międzynarodowy marszobiegLawina” na trasie Śnieżka – schronisko Samotnia.

Od 2012 w Karpaczu odbywa się Festiwal Smaków Liczyrzepy[30].

Piesze szlaki turystyczne[edytuj]

Narciarstwo[edytuj]

W Karpaczu i jego pobliżu znajduje się kilkanaście ośrodków narciarskich, spośród których największymi są:

Ponadto istnieje wiele wyciągów położonych m.in. w dzielnicach Wilcza Poręba, Płóczki, Skalne Osiedle oraz w Karpaczu Górnym. Są to[32]:

  • Baby-Lift, ul. Myśliwska, długość: 80 m, przepustowość: 300 osób na godzinę, przewyższenie: 10 m
  • Bambino-Ski, ul. Parkowa, oświetlony, długość: 100 m, przepustowość: 120 osób na godzinę, przewyższenie: 50 m
  • Centrum Pod Śnieżką 1, ul. Myśliwska, oświetlony, długość: 135 m, przepustowość: 800 osób na godzinę, przewyższenie: 20 m
  • Centrum Pod Śnieżką 2, ul. Myśliwska, oświetlony, długość: 100 m, przepustowość: 450 osób na godzinę, przewyższenie: 14 m
  • Czarodziejski Dywan, ul. Obrońców Pokoju, oświetlony i naśnieżany, długość: 66 m, przepustowość: 360 osób na godzinę, przewyższenie: 8 m
  • Jumbomatik, ul. Obrońców Pokoju, oświetlony, długość: 124 m, przepustowość: 120 osób na godzinę, przewyższenie: 24 m
  • Karpatka I, ul. Myśliwska, oświetlony i naśnieżany, długość: 350 m, przepustowość: 700 osób na godzinę, przewyższenie: 55 m
  • Karpatka II, ul. Myśliwska, oświetlony i naśnieżany, długość: 330 m, przepustowość: 700 osób na godzinę, przewyższenie: 45 m
  • Karpatka-Panorama, ul. Myśliwska, oświetlony, długość: 310 m, przepustowość: 500 osób na godzinę, przewyższenie: 60 m
  • Kolorowa I, ul. Parkowa (strona www stacji), oświetlony i naśnieżany, długość: 370 m, przepustowość: 150 osób na godzinę, przewyższenie: 77 m
  • Kolorowa II, ul. Parkowa, oświetlony i naśnieżany, długość: 100 m, przepustowość: 100 osób na godzinę, przewyższenie: 30 m
  • Krucze Skały, ul. Wilcza, długość: 250 m, przepustowość: 450 osób na godzinę, przewyższenie: 63 m
  • Lodowiec, ul. Wolna, oświetlony i naśnieżany, długość: 180 m, przepustowość: 150 osób na godzinę, przewyższenie: 40 m
  • Lodowiec-Bobo, ul. Wolna, oświetlony i naśnieżany, długość: 164 m, przepustowość: 200 osób na godzinę, przewyższenie: 20 m
  • Maciuś I, ul. Saneczkowa, oświetlony, długość: 177 m, przepustowość: 100 osób na godzinę, przewyższenie: 34 m
  • Michałek, ul. Strażacka, oświetlony, długość: 155 m, przepustowość: 300 osób na godzinę, przewyższenie: 23 m
  • Pod Wangiem, ul. Szkolna, oświetlony i naśnieżany, długość: 350 m, przepustowość: 700 osób na godzinę, przewyższenie: 55 m
  • Relaks I, ul. Obrońców Pokoju, oświetlony i naśnieżany, długość: 273 m, przepustowość: 550 osób na godzinę, przewyższenie: 40 m
  • Relaks II, ul. Obrońców Pokoju, oświetlony i naśnieżany, długość: 80 m, przepustowość: 520 osób na godzinę, przewyższenie: 15 m
  • Relaksik, ul. Obrońców Pokoju, oświetlony i naśnieżany, długość: 80 m, przepustowość: 450 osób na godzinę, przewyższenie: 4 m
  • Stok Rodzinny, ul. Myśliwska, oświetlony, długość: 150 m, przepustowość: 500 osób na godzinę, przewyższenie: 30 m

W Karpaczu istnieją również skocznie narciarskie:

Inne atrakcje[edytuj]

Administracja[edytuj]

Karpacz ma status gminy miejskiej. Organem uchwałodawczym jest Rada Miejska w Karpaczu, składająca się z 15 radnych[35]. Organem wykonawczym samorządu jest Burmistrz Karpacza.

Burmistrzowie Karpacza:

  • Józef Piotrowski (od 12 czerwca 1990)[36]
  • Bogdan Malinowski (od 8 lipca 1994)[37][38][39][40][41]
  • Radosław Jęcek (od 2014)

Miasta partnerskie[edytuj]

Stan z lipca 2016[42].

Przypisy

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Karpacz, w oparciu o dane GUS.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2016 r. Stan w dniu 31.12.2015 r. (pol.). Główny Urząd statystyczny. [dostęp 2016-10-13]. s. 59.
  3. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  4. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. , 2011-08-10. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  5. Według map topograficznych i Państwowego Rejestru Granic dostępnych w Geoportalu.
  6. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części, Dz.U. z 2013 r. poz. 200.
  7. a b Mapa „Polskie i czeskie Karkonosze”, Wydawnictwo Turystyczne Plan, Wydanie XV, Jelenia Góra 2010.
  8. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  9. Karpacz. Historia miasta (pol.). [dostęp 12 września 2009].
  10. Rocznik Jeleniogórski 2006, s. 139.
  11. Rocznik Jeleniogórski 2006, s. 135-136.
  12. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. Nr 44, poz. 85).
  13. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 października 1954 r. ws. utworzenia osiedli (Dz.U. z 1954 r. Nr 49, poz. 253).
  14. Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 1959 r. (Dz.U. z 1959 r. Nr 66, poz. 408).
  15. Biuletyn Rady Miejskiej w Karpaczu nr 4/2012, grudzień 2012, ISSN 1428-8206.
  16. Biuletyn Rady Miejskiej w Karpaczu nr 1/2011, ISSN 1428-8206.
  17. Biuletyn Rady Miejskiej Karpacza nr 6/2013.
  18. Alina Gierak Karpacz. Burmistrz Radosław Jęcek stawia na deptak i Kopę.
  19. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 8.9.2012]. s. 47.
  20. http://www.karpacz.pl/pl/atrakcje/karczma-sadowa-1735-karpacz-gorny-morskie-oko.
  21. a b Michał Jerczyński. Kolejka Karkonoska. „Świat kolei”. 7, s. 24, 2007. Łódź. EMI-PRESS. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  22. Janusz Kućmin. Zapomniane linie kolejowe. Kolej żelazna w Sudetach. „Pielgrzymy”, 1996 (pol.). 
  23. Alina Gierak: Karpacz: Jak z dawnego dworca PKP zrobiono muzeum zabawek. Gazeta Wrocławska, 2012-07-15. [dostęp 2012-09-07].
  24. Urząd Miejski w Karpaczu: Ruszają Karkonoskie Drezyny Ręczne (pol.). 29 kwietnia 2016. [dostęp 2017-11-02].
  25. Urząd Miejski w Karpaczu: Karkonoskie Drezyny Ręczne (pol.). 29 kwietnia 2016. [dostęp 2017-11-02].
  26. Jan Kwiatkowski: Klimat. W: Karkonosze polskie. Wrocław: Polska Akademia Nauk, 1985, s. 88-94. ISBN 83-04-01586-2.
  27. Jan Kwiatkowski: Klimat. W: Karkonosze polskie. Wrocław: Polska Akademia Nauk, 1985, s. 94-97. ISBN 83-04-01586-2.
  28. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 15 stycznia 2017.
  29. Karpacz – główny ośrodek turystyczny Karkonoszy.
  30. Wielki sukces Festiwalu Smaków Liczyrzepy
  31. Na odcinku pomiędzy Karpaczem a Przełęczą Karkonoską szlak zwany jest najpierw „Drogą Bronka Czecha, następnie Ścieżką nad Reglami.
  32. Wyciągi w górach (Kompleks Narciarski Śnieżka). [dostęp 2012-03-24].
  33. http://www.karpacz.pl/pl/atrakcje/karczma-sadowa-1735-karpacz-gorny-morskie-oko.
  34. Dom Gerharta Pohla
  35. Zarządzenie Nr 78 Wojewody Dolnośląskiego z dnia 29 marca 2010 r. ws. ustalenia liczby radnych (Dz. Urz. Woj. Dolnośląskiego z 2010 r. Nr 63, poz. 966).
  36. Uchwała Nr II/6/90 Rady Miejskiej w Karpaczu z dnia 12 czerwca 1990 r. ws. wyboru Burmistrza.
  37. Uchwała Nr II/5/94 Rady Miejskiej w Karpaczu z dnia 8 lipca 1994 r. ws. wyboru Burmistrza.
  38. Uchwała Nr II/3/98 Rady Miejskiej w Karpaczu z dnia 12 listopada 1998 r. ws. wyboru Burmistrza.
  39. Obwieszczenie Komisarza Wyborczego we Wrocławiu z dnia 11 listopada 2002 r. (Dz. Urz. Woj. Dolnośląskiego z 2002 r. Nr 238, poz. 3315).
  40. Obwieszczenie Komisarza Wyborczego we Wrocławiu z dnia 27 listopada 2006 r. o wynikach wyborów wójtów, burmistrzów (Dz. Urz. Woj. Dolnośląskiego z 2006 r. Nr 256, poz. 3819, s. 22925).
  41. Obwieszczenie Komisarza Wyborczego we Wrocławiu z dnia 6 grudnia 2010 r. o wynikach wyborów wójtów, burmistrzów (Dz. Urz. Woj. Dolnośląskiego z 2010 r. Nr 233, poz. 3903).
  42. Miasta Partnerskie. karpacz.pl. [dostęp 12 lipca 2016].

Linki zewnętrzne[edytuj]