Karpniki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Karpniki
wieś
Ilustracja
Zamek w Karpnikach
Państwo

 Polska

Województwo

 dolnośląskie

Powiat

karkonoski

Gmina

Mysłakowice

Wysokość

370–410 m n.p.m.

Liczba ludności (III 2011)

742[2]

Strefa numeracyjna

75

Kod pocztowy

58-533[3]

Tablice rejestracyjne

DJE

SIMC

0191394

Położenie na mapie gminy Mysłakowice
Mapa konturowa gminy Mysłakowice, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Karpniki”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Karpniki”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Karpniki”
Położenie na mapie powiatu karkonoskiego
Mapa konturowa powiatu karkonoskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Karpniki”
Ziemia50°51′07″N 15°51′46″E/50,851944 15,862778[1]

Karpniki (niem. Fischbach[4]) – wieś w Polsce, w województwie dolnośląskim, w powiecie karkonoskim, w gminie Mysłakowice[5].

Wieś położona jest u podnóża Krzyżnej Góry w Rudawach Janowickich, w Sudetach Zachodnich w dolinie Karpnickiego Potoku[6].

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

W latach 1945–1954 miejscowość była siedzibą gminy Karpniki. W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Karpniki. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa jeleniogórskiego.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

W ciągu wieków nazwa miejscowości ulegała przekształceniom, przyjmując różne warianty: Wysbach, Crossen – Fischbach (około roku 1300), Vischbach (1370), Wenigen Fischbach (1389), Fischbach (1393), Viesbache (1478), Alt-, Neu Fischbach (1816), Fischbach (1825) i Rybnik, Fischbach (1850).

12 listopada 1946 nadano miejscowości polską nazwę Karpniki[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W przeszłości Karpniki należały do różnych rodów i możnych. Miejscowość znana jest głównie dzięki XV-wiecznemu zamkowi wraz z otaczającym go parkiem.

Pierwsze informacje o Karpnikach pochodzą z XIII wieku. W XVIII i XIX w. miejscowość należała do Hohenzollernów i za panowania króla Prus Fryderyka Wilhelma III Pruskiego kwitło w niej życie towarzyskie. Pojawiała się śmietanka pruskiej arystokracji i artyści z całej Europy. Gościła tu również caryca Katarzyna, która pozostawiła w prezencie dla właścicieli złotą kołyskę. Posiadłość znana była z niezwykle bogatego wyposażenia i ogrodu stworzonego na ówczesną, sentymentalną modłę.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Zabytki
Dawna rezydencja brata króla pruskiego. W tle Góry Sokole
Kościół pw. św. Jadwigi
Ruiny kościoła ewangelickiego
Karpniki Pomnik poległych podczas I wojny światowej

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są[7]:

  • kościół pw. św. Jadwigi Śląskiej z XIV–XIX wieku, pierwotnie gotycki, barokowy, a później renesansowy. W kościele znajdowała się oryginalna, gotycka figura z XV w. Madonny z Dzieciątkiem na półksiężycu, która zaginęła w niewyjaśnionych okolicznościach. W świątyni zachowane są elementy barokowego wyposażenia
    • cmentarz przykościelny
    • ogrodzenie z bramami
  • kościół ewangelicki w ruinie, z połowy XVIII wieku; organy z kościoła zostały rozebrane w roku 1949 i przewiezione do parafii św. Benedykta w Płocku-Radziwiu
  • dwa budynki mieszkalne
  • dawna plebania z XVIII wieku
  • ruiny zamku Sokolec z XIV–XV wieku
  • zespół pałacowy przy ul. Łąkowej 1:
  • pałac z pierwszej połowy XVII wieku, przebudowany w latach 1838–1846[8]. Obiekt nie uległ zniszczeniu podczas wojny, ale został zaraz po niej doszczętnie ograbiony przez wojska Armii Czerwonej. Od tego czasu obiekt popadał w ruinę. Obecnie w rękach prywatnych, wyremontowany, służy jako hotel i restauracja
    • park, założony po 1820 roku
    • aleja lipowa z połowy XIX wieku, prowadząca w stronę Łomnicy
  • zespół willowy z 1875 r. przy ul. Stawowej 12, dawny nr 41:
  • willa z 1898 r. przy ul. Rudawskiej 2
  • młyn wodno-elektryczny z trzeciej ćwierci XIX w., nr 93
  • drewniany budynek schroniska „Szwajcarka” z 1823 roku
  • budynek gospodarczy

Inne zabytki:

  • domek myśliwski z 1870 roku, w którym powstaje luksusowy hotel. Wnętrza zachowały przedwojenny wystrój i dają wyobrażenie jak wspaniały musiał być karpnicki zamek.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Na terenie wsi działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:

W filmie[edytuj | edytuj kod]

W Karpnikach nagrywano sceny do filmu Operacja Dunaj o interwencji członków Układu Warszawskiego w Czechosłowacji w 1968 roku[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 50981
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 430 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  4. a b Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262).
  5. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. Bohdan Szarek, Rudawy Janowickie. Przewodnik turystyczny, Wydawnictwo PTTK KRAJ, Warszawa 1990, str.47 ISBN 83-7005-185-5
  7. Architektura: Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa, 2012-01-11. s. 50–51. [dostęp 2012-08-26]. (pol.).
  8. Romuald M. Łuczyński: Zamki, dwory i pałace w Sudetach. Legnica: 2008, s. 178.
  9. Leszek Kosiorowski, Film powstający ze wstydu, naszesudety.pl, 10 sierpnia 2008 [dostęp 2016-04-28].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Flemming I. Fischbach im Riesengebirge (Ein Erinnerungsbuch). Gesamterstellung: & Partner X-Media GmbH Berlin 1998.