Kasza gryczana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kasza gryczana prażona
Wartość odżywcza
Kasza gryczana prażona
(100 g)
Wartość energetyczna
346 kcal = 1449 kJ
Białka 11,7[1] g
Węglowodany bez błonnika
64,7[1] g
Tłuszcze 2,7[1] g
Błonnik 10,3[1] g
Witaminy
Witamina C 0,000[1] mg
Witamina B1 0,224[1] mg
Witamina B2 0,271[1] mg
Witamina B3 (PP) 5,135[1] mg
Witamina B5 1,233[1] mg
Witamina B6 0,353[1] mg
Witamina B11 0,042[1] mg
Witamina B12 0,000[1] mg
Witamina A 0,000[1] mg
Makroelementy
Fosfor 319[1] mg
Wapń 17[1] mg
Magnez 221[1] mg
Potas 320[1] mg
Sód 11[1] mg
Mikroelementy
Żelazo 2,47[1] mg
Miedź 0,624[1] mg
Cynk 2,42[1] mg
Mangan 1,618[1] mg
Selen 0,0084[1] mg

Kasza gryczanakasza wytwarzana z obłuskanych nasion gryki[2]. Ze zmielonej kaszy gryczanej całej (białej lub prażonej) otrzymuje się mąkę gryczaną.

Rodzaje kasz gryczanych[edytuj]

W Polsce, zależnie od sposobu obróbki wyróżnia się:[2][3]

  • kaszę gryczaną nieprażoną (zwaną też zwykłą lub białą):
    • całą,
    • łamaną,
    • łamaną drobną (kasza krakowska),
  • kaszę gryczaną prażoną:
    • całą,
    • łamaną.

Czas przechowywania kaszy gryczanej od chwili wyprodukowania wynosi dziesięć miesięcy[4].

Wartości odżywcze[edytuj]

Kasza gryczana jest cenionym źródłem składników odżywczych. Według danych USDA z 2008 roku, 100 gramów (surowej) prażonej kaszy gryczanej dostarcza 346 kcal i zawiera 11,7 grama białka, 2,7 grama tłuszczów, 75,0 gramów węglowodanów, a w nich 10,3 grama błonnika[1]. Nie zawiera glutenu.

100 gramów surowej prażonej kaszy gryczanej – procentowe pokrycie dobowego zapotrzebowania na składniki odżywcze (dorośli lub dzieci od 5 roku życia):
witamina* pokrycie[5]
niacyna (wit. B3) 26%
witamina B6 18%
ryboflawina (wit. B2) 16%
tiamina (wit. B1) 15%
kwas pantotenowy (wit. B5) 12%
kwas foliowy (wit. B11) 10%
*w nawiasach podano oznaczenia odpowiadające tym w infoboksie
minerał pokrycie[5]
mangan 81%
magnez 55%
fosfor 32%
miedź 31%
cynk 16%
żelazo 14%
selen 12%
potas 9%
wapń 2%
sód 0%

Medycyna[edytuj]

Kasze gryczane są zalecane w diecie bezglutenowej[6]. Kasza gryczana cała jest zabroniona w dietach wrzodowej, łatwostrawnej, łatwostrawnej bogatobiałkowej, beztłuszczowej (niskotłuszczowej z ograniczeniem błonnika), wątrobowej (łatwostrawnej z ograniczeniem tłuszczu) – kasza krakowska natomiast jest w nich zalecana[7][8][9][10][11].

W medycynie ludowej kasza gryczana prażona ceniona jest jako pokarm rozgrzewający i ograniczający zbyt obfite miesiączkowanie. Odwar z kaszy podawano przy biegunkach.

Sztuka kulinarna[edytuj]

Ugotowana kasza gryczana z masłem
Gołąbki z kaszą gryczaną (Ukraina)
Zrazy podane z nieprażoną kaszą gryczaną i sosem grzybowym (Ukraina)
Łemkowskie hreczanyki albo hreczki, mielone kotlety z kaszy gryczanej i mięsa wieprzowego (Sanok).

Kasza gryczana po ugotowaniu zwiększa swoją masę i objętość w następujący sposób:

  • uzyskana konsystencja sypka: przyrost 150% objętości i 110% masy – gdy 1 kg kaszy i 21 g soli wchłonie 1,1 kg wody[12];
  • uzyskana konsystencja gęsta rozklejona: przyrost 220% objętości i 200% masy – gdy 1 kg kaszy i 30 g soli wchłonie 2 kg wody[12];
  • uzyskana konsystencja półgęsta: przyrost 320% objętości i 300% masy – gdy 1 kg kaszy i 40 g soli wchłonie 3 kg wody[12].

Kaszy krakowskiej nie płucze się, ponieważ kasze drobne mocno nasiąkają wodą[13].

Kasza gryczana w kuchni polskiej[edytuj]

Tradycja wiąże wprowadzenie gryki na ziemiach polskich z najazdami tatarskimi – stąd nazwa „tatarka”[14]. W rzeczywistości gryka na tych terenach pojawiła się później, rozpowszechniając się dopiero na początku XV wieku[14].

Stosowanie w dawnej Polsce zamiennie nazw „tatarka” i „hreczka” wynikało z nierozróżniania podobnych do siebie, osobnych gatunków gryki[14]. Obecnie polską kaszę gryczaną produkuje się tylko z gryki zwyczajnej (hreczki). Gryka tatarka traktowana jest natomiast jako chwast[15]. Od nazwy „tatarka” pochodzi stosowane w dawnej Polsce określenie kasza tatarczana[14]. Kaszę gryczaną nazywano również grucą[14]. Na Śląsku występują jeszcze inne określenia: poganka, pohanka czyli kasza pogańska, pogańskie krupy[16][17][18].

Współcześnie kasza gryczana stosowana jest w kuchni polskiej przede wszystkim jako dodatek do gorących dań – zarówno mięsnych, jak i wegetariańskich.

Zrazy wołowe podane z kaszą gryczaną są tradycyjną polską potrawą – ich historia sięga XIV wieku[19]. Gdy kasza gryczana stanowi dodatek do drugiego dania, zazwyczaj podaje się ją z sosem (najczęściej grzybowym lub mięsnym). Poza tym spożywa się ją omaszczoną roztopionym masłem, olejem lub skwarkami (ze słoniny lub boczku[17]). Dawniej na Śląsku w porze letniej, osoby trudniące się w porze obiadu pracami polowymi lub pasterskimi posilały się m.in. kaszą gryczaną ze słoniną i maślanką[20].

Kasza gryczana bywa również podawana z zupami, np. w krupniku, rosole czy też w zupie mlecznej. Kasza krakowska, ponieważ jest bardzo drobna, łatwo się rozgotowuje na gęstą papkę. Dzięki temu stanowi dobry surowiec na „krajankę” – rodzaj klusek (krutonów) do zup. Aby przyrządzić kaszę krakowską (lub inną drobną kaszę) na sypko, przed jej ugotowaniem stosuje się tzw. zacieranie jajem[21][22]. Kaszę miesza się z jajem (dwa białka lub jedno jajo na 1 kg kaszy), rozkłada cienką warstwą na blasze i suszy w ciepłym piekarniku[21]. Po przestudzeniu kaszę zalewa się wrzątkiem z dodatkiem tłuszczu i soli, doprowadza ponownie do wrzenia, po czym wstawia do kąpieli wodnej lub piekarnika[22]. Przygotowana w ten sposób kasza to tzw. kasza gryczana po królewsku – przepis ten powstał na dworze Kazimierza III Wielkiego, który był miłośnikiem kaszy gryczanej[19].

Kasza gryczana wykorzystywana jest chętnie jako składnik farszów do gołąbków, pierogów, krokietów i pasztecików[23][19]. Nadziewa się nią również pieczone prosięta[24], gęsi[19][25], kaczki etc. Z kaszy gryczanej i twarogu smaży się jarskie kotlety. Używana jest do wyrobu kaszanek. Z nieprażonej kaszy gryczanej przyrządza się słodkie leguminy.

Tradycyjne polskie potrawy bożonarodzeniowe[edytuj]

Wśród tradycyjnych polskich, postnych potraw wigilijnych, znajduje się wiele przyrządzanych z kasz, w tym właśnie z kaszy gryczanej, są to np.:

Lista polskich produktów tradycyjnych[edytuj]

Potrawy z kaszą gryczaną na „Liście produktów tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi” (wybór):

Kasza gryczana w kuchni białoruskiej, litewskiej, rosyjskiej i ukraińskiej[edytuj]

Kasza gryczana jest ważnym elementem kuchni białoruskiej, litewskiej, rosyjskiej i ukraińskiej.

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. Zapiekane liście chrzanu nadziewane farszem z kaszy gryczanej, ugotowanych ziemniaków, sera i śmietany.
  2. Kiszka z farszem z kaszy gryczanej, krupy jęczmiennej lub tartych ziemniaków.
  3. Kiszka przyrządzana z kaszy jęczmiennej i/lub gryczanej.
  4. Pyzy ziemniaczane nadziewane farszem w czterech różnych wariantach: z kaszy gryczanej, z kaszy jaglanej, z soczewicy lub z grochu.
  5. Słowo „krupy” oznacza tutaj zaparzoną wrzątkiem kaszę gryczaną. Część krup dodaje się do masy serowej, a resztę wysypuje się na wierzch sernika pomiędzy ozdobną kratę wykonaną z pasków ciasta.
  6. Jest to farsz z suszonymi grzybami, śliwkami i kiszoną kapustą, używany do gołąbków, pierogów, krokietów i pasztecików.
  7. Gęś faszerowana kaszą jęczmienną lub gryczaną.
  8. Prosię faszerowane w całości kaszą gryczaną.

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x USDA Nutrient Database for Standard Reference, Release 21 (ang.). Departament Rolnictwa Stanów Zjednoczonych (USDA), wrzesień 2008. [dostęp 25 sierpnia 2015].
  2. a b III „Ocena towaroznawcza i zastosowanie kasz w technologii gastronomicznej”: wstęp i podrozdział nr 1 „Rodzaje kasz”. W: Krystyna Flis, Aleksandra Procner: Technologia gastronomiczna z towaroznawstwem: podręcznik dla technikum. Część 2. Wyd. osiemnaste. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 2009, s. 91-92. ISBN 978-83-02-02862-5 (część 2), ISBN 978-83-02-03170-0 (całość).
  3. 1.7.2. „Charakterystyka kasz i ryżu”. W: Małgorzata Konarzewska: Technologia gastronomiczna z towaroznawstwem: podręcznik do nauki zawodu kucharz w technikum i szkole policealnej. Wyd. 2011. T. 2. REA s.j., s. 51-53. ISBN 978-83-7141-980-5.
  4. 1.7.4. „Wymagania jakościowe. Przechowywanie”. W: Małgorzata Konarzewska: Technologia gastronomiczna z towaroznawstwem: podręcznik do nauki zawodu kucharz w technikum i szkole policealnej. Wyd. 2011. T. 2. REA s.j., s. 55. ISBN 978-83-7141-980-5.
  5. a b Nutrition Facts and Analysis for Buckwheat groats, roasted, dry [kasha] (ang.). Condé Nast na podstawie danych w USDA Nutrient Database for Standard Reference, Release 21. [dostęp 25 sierpnia 2015].
  6. Dieta bezglutenowa. W: Dla pacjenta / Zalecenia Dietetyczne [on-line]. Podhalański Szpital Specjalistyczny im. Jana Pawła II w Nowym Targu. [dostęp 24 sierpnia 2015].
  7. Dieta łatwostrawna. W: Dla pacjenta / Zalecenia Dietetyczne [on-line]. Podhalański Szpital Specjalistyczny im. Jana Pawła II w Nowym Targu. [dostęp 24 sierpnia 2015].
  8. Dieta łatwostrawna - bogatobiałkowa. W: Dla pacjenta / Zalecenia Dietetyczne [on-line]. Podhalański Szpital Specjalistyczny im. Jana Pawła II w Nowym Targu. [dostęp 24 sierpnia 2015].
  9. Dieta beztłuszczowa. W: Dla pacjenta / Zalecenia Dietetyczne [on-line]. Podhalański Szpital Specjalistyczny im. Jana Pawła II w Nowym Targu. [dostęp 24 sierpnia 2015].
  10. Dieta wątrobowa. W: Dla pacjenta / Zalecenia Dietetyczne [on-line]. Podhalański Szpital Specjalistyczny im. Jana Pawła II w Nowym Targu. [dostęp 24 sierpnia 2015].
  11. Dieta wrzodowa. W: Dla pacjenta / Zalecenia Dietetyczne [on-line]. Podhalański Szpital Specjalistyczny im. Jana Pawła II w Nowym Targu. [dostęp 24 sierpnia 2015].
  12. a b c III.4. „Zastosowanie kasz w produkcji potraw”, Tabela 8 „Ilość wody i soli na 1 kg kaszy oraz wydajność kasz ugotowanych o rozmaitej konsystencji”. W: Krystyna Flis, Aleksandra Procner: Technologia gastronomiczna z towaroznawstwem: podręcznik dla technikum. Część 2. Wyd. osiemnaste. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 2009, s. 96. ISBN 978-83-02-02862-5 (część 2), ISBN 978-83-02-03170-0 (całość).
  13. inż. Jadwiga Celczyńska: „Potrawy z mąki, kasz i suchych nasion strączkowych”, podrozdział „Potrawy z kasz”: „Zasady sporządzania potraw z kasz”. W: praca zbiorowa (koordynator: doc. dr Maria Szczygłowa): Dobra kuchnia: żywienie w rodzinie. Wyd. V. Warszawa: Wydawnictwo „Watra”, 1976, s. 300–301.
  14. a b c d e Tomasz Flasiński. Nie tylko combry i kapłony: Kasza w dawnej kuchni polskiej. „Mówią Wieki”. 2009, nr 12. s. 57-61. [dostęp 22 listopada 2015]. 
  15. Katarzyna Kaźmierczak: Gryka tatarka – chwast czy roślina uprawna? Odpowiadamy!. W: Rynek-Rolny.pl [on-line]. [dostęp 21 listopada 2015].
  16. „I.2. Spiżarnia i jej bogactwa”. W: Elżbieta Łabońska: Śląska kucharka doskonała. Katowice 1989: Fundacja dla Śląskiego Instytutu Naukowego Fundacja dla Uniwersytetu Śląskiego, s. 20. Cytat: Wiele domów na Śląsku posiadało spiżarnie. (...) Na regałach znaleźć tu było można oprócz mąki i soli w płóciennych workach również: „krupy" czyli kasze takie, jak: gryczana zwana tutaj „poganką", „tatarką" lub „hreczką", jagły, „pyncok" czyli pęczak jęczmienny..
  17. a b „IV. W okresie postu i na przednówku”. W: Elżbieta Łabońska: Śląska kucharka doskonała. Katowice 1989: Fundacja dla Śląskiego Instytutu Naukowego Fundacja dla Uniwersytetu Śląskiego, s. 132. Cytat: Radość związaną ze zbliżającą się wiosną wyczuwało się w każdym śląskim domu. Mieszkańcy wsi lub właściciele domków z ogródkiem, skoro tylko wiosna nastawała, znudzeni zimowymi posiłkami składającymi się głównie z potraw opartych na takich surowcach, jak: kasza, mąka, warzywa czasem z dodatkiem „omasty" w postaci np. klusek, kartofli gotowanych lub smażonych, kiszonej kapusty, kaszy ze słoniną lub bez niej (...) Wczesna wiosna-przedniówek była okresem, w którym zużywano resztki zapasów zimowych. (...) Jadano pozostałe ziemniaki w postaci tzw. „pra-żuchów", poza tym: bryję, buchty czyli kluski gotowane na parze, kartofle w łupinie z serem, ponadto jadano kluski z makiem, kluski z powidłami tzw. knedle, kluski kartoflane ze słoniną lub kaszę pogańską tzw. „pohankę" czyli kaszę gryczaną ze skwarkami ze słoniny lub boczku. (...).
  18. Krupnioki z Górek. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. opolskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 listopada 2015].  Cytat: Krupniok dawniej wykonywany był z kaszy gryczanej zwanej pogańskimi krupami oraz w mniejszym stopniu z kaszy jęczmiennej.(...) Z. Szromba w monografii wsi Stare i Nowe Siołkowice na s. 151 pisze: Jako powód ograniczenia wyrobu kiszek, tj. krupniouków, podają mieszkańcy wsi brak kaszy tatarczanej, zwanej pogańską (...)
  19. a b c d Ewa Woicka-Bekas. Groats in Polish cuisine. „Polish Food”. Winter 2011/12, Vol. 4-2011/12 (60), s. 58. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we współpracy z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi. ISSN 1232-9541 (ang.). [dostęp 22 listopada 2015]. Cytat: It is known that the Polish king Casimir III the Great was a grand gourmet of groats (14th century). The method of cooking kasza gryczana po królewsku – royal buckwheat, i.e. after grinding the grains with white of an egg and drying them, was developed at his court. (...) Zrazy wołowe z kaszą gryczaną (...) are the pride of the traditional Polish cuisine and their lineage goes back to the 14th century. Gęś nadziewana kaszą gryczaną (...) is another traditional Polish meat dish with groats. Pierogi z kaszą gryczaną (...) and gołąbki nadziewane kaszą (...) come from the poor peasant cuisine. 
  20. „II. Kuchnia na beztydzień”. W: Elżbieta Łabońska: Śląska kucharka doskonała. Katowice 1989: Fundacja dla Śląskiego Instytutu Naukowego Fundacja dla Uniwersytetu Śląskiego, s. 69.
  21. a b 1.7.5. „Zastosowanie kasz w produkcji potraw”. W: Małgorzata Konarzewska: Technologia gastronomiczna z towaroznawstwem: podręcznik do nauki zawodu kucharz w technikum i szkole policealnej. Wyd. 2011. T. 2. REA s.j., s. 55. ISBN 978-83-7141-980-5. Cytat: Zacieranie jajem stosuje się do kasz drobnych, które mają być gotowane na sypko. Zabieg ten ma na celu wytworzenie otoczki białkowej, która ścinając się podczas gotowania, zapobiega nadmiernemu rozklejaniu i sklejaniu ziaren kaszy. Na 1 kg kaszy stosuje się 2 białka lub jedno jajo. kaszę miesza się z jajem, a następnie rozkłada cienką warstwą na blachę i suszy w ciepłym piekarniku..
  22. a b III.4. „Zastosowanie kasz w produkcji potraw”, ćwiczenie nr 5 „Kasza krakowska zacierana sypka”. W: Krystyna Flis, Aleksandra Procner: Technologia gastronomiczna z towaroznawstwem: podręcznik dla technikum. Część 2. Wyd. XVIII. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 2009, s. 100. ISBN 978-83-02-02862-5 (część 2), ISBN 978-83-02-03170-0 (całość).
  23. a b Farsz z kaszy gryczanej. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. świętokrzyskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 sierpnia 2015].
  24. a b Ludwińskie prosię pieczone faszerowane. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. lubelskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 sierpnia 2015].
  25. a b Gęś owsiana ostrzeszowska. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. wielkopolskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 sierpnia 2015].
  26. woj. lubuskie. W: Potrawy i tradycje bożonarodzeniowe [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 listopada 2015].
  27. a b Gołąbki z kaszy gryczanej i ziemniaków. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. opolskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 sierpnia 2015].
  28. jph: Wigilia podkarpacka. W: potrawyregionalne.pl [on-line]. JM Media Agencja Informacyjno-Reklamowa Joanna Piejko-Horwath. [dostęp 21 listopada 2015].
  29. woj. lubelskie. W: Potrawy i tradycje bożonarodzeniowe [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 listopada 2015].
  30. Sandomierski olej rzepakowy. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. świętokrzyskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 listopada 2015].
  31. woj. mazowieckie. W: Potrawy i tradycje bożonarodzeniowe [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 listopada 2015].
  32. Golasy izbickie. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. lubelskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 sierpnia 2015].
  33. Czarne gołąbki krużewnickie. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. dolnośląskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 sierpnia 2015].
  34. Gołąbki z kaszy gryczanej z tartymi ziemniakami z sosem grzybowym. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. podkarpackie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 sierpnia 2015].
  35. Beskidzkie jelita. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. śląskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 listopada 2015].
  36. Czarna kiszka ze Starych Litewnik. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. mazowieckie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 sierpnia 2015].
  37. Kaszanka. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. łódzkie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 sierpnia 2015].
  38. Kaszanka „nadwieprzanka”. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. lubelskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 listopada 2015].
  39. Kaszanka pieczona z Dobrosławowa. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. lubelskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 sierpnia 2015].
  40. Kaszanka rychtalska. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. wielkopolskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 listopada 2015].
  41. Kaszanka szydłowiecka z wątróbką w kostkę krojoną. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. mazowieckie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 sierpnia 2015].
  42. Kiszka kaszubska / Cziszka kaszëbska. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. pomorskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 sierpnia 2015].
  43. Krupniok śląski. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. opolskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 sierpnia 2015].
  44. Krupniok śląski. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. śląskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 sierpnia 2015].
  45. Woleńskie kartoflaki. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. lubelskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 listopada 2015].
  46. Pierogi z kaszą gryczaną. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. pomorskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 sierpnia 2015].
  47. Pierogi olszewnickie z kaszą gryczaną. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. lubelskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 sierpnia 2015].
  48. Pierogi z kaszą gryczaną i twarogiem. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. lubuskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 listopada 2015].
  49. Pierogi nowodworskie. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. lubelskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 sierpnia 2015].
  50. Pierożki leżachowskie (pieczone z kaszą gryczaną). W: Lista produktów tradycyjnych (woj. podkarpackie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 sierpnia 2015].
  51. Gryczak janowski. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. lubelskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 sierpnia 2015].
  52. Gryczok godziszowski. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. lubelskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 sierpnia 2015].
  53. Krupiak. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. podkarpackie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 sierpnia 2015].
  54. Pieróg (Piróg) Biłgorajski dawniej zwany „krupniakiem”. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. lubelskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 listopada 2015].
  55. Pieróg gryczany. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. lubelskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 sierpnia 2015].
  56. Pieróg z kaszy gryczanej. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. podkarpackie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 sierpnia 2015].
  57. Pieróg dachnowski z kaszą gryczaną i ziemniakami. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. podkarpackie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 sierpnia 2015].
  58. Pieróg postny ze Starych Kolni. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. opolskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 sierpnia 2015].
  59. Słupiański siekaniec dworski. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. świętokrzyskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 sierpnia 2015].
  60. Chleb gryczany. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. łódzkie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 sierpnia 2015].
  61. Syrnik z krupami. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. podkarpackie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 21 sierpnia 2015].