Kasztelania oświęcimska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kasztelania oświęcimskakasztelania z siedzibą (kasztelem) na grodzie w Oświęcimiu w średniowieczu.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początkowo wchodziła w skład ziemi krakowskiej, której była południowo-zachodnią rubieżą. W 1179 roku została przekazana przez Kazimierza II Sprawiedliwego na rzecz swojego bratanka Mieszka Plątonogiego, który włączył je do śląskiego Księstwa raciborskiego. Kasztelania obejmowała obszary dzisiejszych powiatów oświęcimskiego, żywieckiego, większą część wadowickiego, bielskiego, pszczyńskiego, bieruńsko-lędzińskiego. Na północy granicą mogła być rzeka Wisła, lecz możliwe że obejmował ziemie na północ od niej[1][2]. Od 1202 roku kasztelania znalazła się w granicach księstwa opolsko-raciborskiego. Po roku 1274 wschodnia granica została przesunięta z rzeki Skawy do Skawinki z wyjątkiem tzw. korytarza radwanickiego[2]. Śmierć rządzącego nim księcia Władysława opolskiego w 1281 lub 1282 spowodowała podział tego księstwa pomiędzy jego czterech synów. W Oświęcimiu początkowo zasiadł jego najmłodszy syn Przemko, który pod koniec 1289 lub w 1290 wymienił siedzibę z najstarszym bratem Mieszkiem rezydującemu dotąd w Raciborzu, przy czym za swą rezydencję Mieszko przyjął Cieszyn obejmując oprócz byłych kasztelanii cieszyńskiej i oświęcimskiej również chrzanowską oraz zatorską. W pierwszym znanym dokumencie wystawionym przez księcia cieszyńskiego w 1290 na liście świadków widnieje kasztelan oświęcimski imieniem Mikołaj. Ponownie ujawnia się on w dokumencie z 1297[3]. Śmierć Mieszka cieszyńskiego spowodowała z kolei podział księstwa cieszyńsko-oświęcimskiego pomiędzy dwóch synów. Księstwo oświęcimskie otrzymał książę Władysław I oświęcimski.

W XV wieku część terenów powróciła do Małopolski[4].

Osadnictwo[edytuj | edytuj kod]

W XIII wieku funkcjonowało już zwarte osadnictwo w równoleżnikowym pasie na południe od rzeki Wisły od Oświęcimia w kierunku Zatora. Obok wzmiankowanego w 1217 Oświęcimia (w późniejszych źródłach retrospektywnie w 1177 lub 1179) do najstarszych wzmiankowanych w źródłach miejscowości należą m.in. Zator (1228), Kęty (1242), Rajsko i Pławy (1272), Bestwina (1273), Osiek (1278), Poręba, Grojec i Włosienica (1285).

Słabo zaludniona była Kotlina Żywiecka i inne obszary podgórskie. Najstarszą osadą w górskiej dolinie Skawy był Mucharz wzmiankowany w 1254[5].

Po najeździe mongolskim na Polskie w latach 1240-1241 władający księstwem opolskim Mieszko II Otyły nadał pomiędzy 1243-1246 w kasztelanii oświęcimskiej 500 łanów ziemi (ok. 121 km kw.) cystersom z Lubiąża w celu kolonizacji[6]. Nie wiadomo z powodu braku dalszych źródeł czy i jakie miejscowości założyli cystersi, jednak według tradycji właśnie wówczas założono Starą Wieś i Wilamowice[7]. Wiadomo jednak, że powstałe po 1255 roku opactwo cystersów w Rudach k. Raciborza założyło później wsi Łodygowice, Pietrzykowice i Wilkowice[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Julian Zinkow: Oświęcim i okolice. Przewodnik monograficzny. Oświęcim: Wydawnictwo „PLATAN“, 1994, s. 27. ISBN 83-7094-002-1.
  2. a b Rafał Malik: Oświęcim.Charakterystyka układu lokacyjnego miasta oraz jego rozwój przestrzenny w okresie średniowiecza. Kraków: 1994.
  3. Dzieje Śląska Cieszyńskiego od zarania do czasów współczesnych pod redakcją Idziego Panica. T. II: Śląsk Cieszyński w średniowieczu (do 1528 roku). Cieszyn: Starostwo Powiatowe, 2010, s. 232. ISBN 978-83-926929-3-5.
  4. Antoni Podraza: Małopolska w przeszłości i dziś (pol.). Stowarzyszenie Gmin i Powiatów Małopolski. [dostęp 2010-01-23].
  5. Radosław Truś: Beskid Mały. Przewodnik. Pruszków: Oficyna Wydawnicza Rewasz, 2008, s. 294. ISBN 978-83-89188-77-9.
  6. a b Jerzy Rajman. Mieszko II Otyły książę opolsko-raciborski (1239-1246). „Kwartalnik Historyczny”. R. 100 nr 3, s. 22, 1993. Kraków. 
  7. Wojciech Janusz: 725 lat Jawiszowic. Panorama najdawniejszych dziejów miejscowości na pograniczu śląsko-małopolskim. Jawiszowice: 2010, s. 15.