Katedra Łaski Bożej w San Francisco

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Katedra Łaski Bożej
Grace Cathedral
katedra
Ilustracja
Widok ogólny katedry
Państwo  Stany Zjednoczone
Stan  Kalifornia
Miejscowość San Francisco
Wyznanie anglikanizm
Kościół Kościół Episkopalny w Stanach Zjednoczonych
Wezwanie Łaski Bożej
Położenie na mapie San Francisco
Mapa konturowa San Francisco, u góry znajduje się punkt z opisem „Katedra Łaski Bożej w San Francisco”
Położenie na mapie Stanów Zjednoczonych
Mapa konturowa Stanów Zjednoczonych, blisko lewej krawiędzi znajduje się punkt z opisem „Katedra Łaski Bożej w San Francisco”
Położenie na mapie Kalifornii
Mapa konturowa Kalifornii, po lewej znajduje się punkt z opisem „Katedra Łaski Bożej w San Francisco”
Ziemia37°47′31″N 122°24′47″W/37,791944 -122,413056
Strona internetowa

Katedra Łaski Bożej w San Francisco (ang. Grace Cathedral) – katedra episkopalna położona na wzgórzu Nob Hill w San Francisco. Jest kościołem katedralnym Episkopalnej Diecezji Kalifornii, która dawniej obejmowała teren całego stanu a obecnie część regionu metropolitalnego San Francisco Bay Area.

Wspólnota katedralna znana jest ze swej otwartości. Katedra Łaski Bożej stała się międzynarodowym centrum pielgrzymek wiernych i turystów, przyciągającym zwiedzających mozaikami polskiego malarza Jana Henryka Rosena[1], repliką Drzwi Raju Lorenzo Ghibertiego, dwoma labiryntami, różnorodnymi witrażami w oknach, ołtarzem w kaplicy poświęconej zmarłemu na AIDS amerykańskiemu artyście współczesnemu Keithowi Haringowi i zachowanym wyposażeniem: carillonem składającym się z 44 dzwonów, trzema organami a także działającymi przy katedrze chórami. Jednym z nich jest chór męsko-chłopięcy Grace Cathedral Choir of Men and Boys, jeden z siedmiu istniejących chórów episkopalnych. Przy katedrze działa ponadto szkoła kształcąca przyszłych adeptów sztuki śpiewaczej, Cathedral School For Boys. Dyrektorem muzycznym i kierownikiem chóru jest Ben Bachmann. Aktualnym przełożonym (dziekanem) wspólnoty katedralnej (ósmym z kolei), jest wielebna Jane Alison Shaw (ur. 1965); objęła ona to stanowisko od 25 czerwca 2010[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym kościołem na miejscu dzisiejszej katedry była mała kaplica Łaski Bożej (Grace Chapel) zbudowana w latach 1849–1851, w okresie gorączki złota. W 1851 zbudowano drewniany kościół Łaski Bożej (Grace Church). Pierwszym rektorem kościoła został wielebny J. L. Ver Mehr (1849–1854). Po nim stanowisko to objął biskup William I. Kip. W 1860 położył on kamień węgielny pod nowy kościół, zlokalizowany przy skrzyżowaniu ulic Stockton i California, w miejscu, które później nazwano "Nob Hill". Działkę pod kościół ofiarował potentat kolejowy i bankier William Henry Crocker. Konsekrowany w 1862 roku, ceglany kościół otrzymał nieformalne miano katedry. W tym czasie jednym z jego rektorów był wielebny James Smith Bush, pradziadek prezydenta Stanów Zjednoczonych George’a W. Busha.

18 kwietnia 1906 roku San Francisco nawiedziło tragiczne w skutkach trzęsienie ziemi. Zakres szkód był ogromny. Trzęsienie ziemi a także wywołane przez nie pożary sprawiły, że większa część miasta legła w gruzach. Usuwanie szkód zajęło wiele lat. Wypalone ruiny katedry postanowiono rozebrać jeszcze w tym samym roku[3].

Kamień węgielny pod budowę nowej katedry położono w 1910 roku. Projekt zakładał katedrę w stylu neogotyckim nawiązującym do średniowiecznych europejskich katedr. Projektant, Lewis Parsons Hobart i budowniczowie jako materiał budowlany wybrali beton i stal aby budowla mogła przetrwać trzęsienia ziemi. Właściwe prace budowlane rozpoczęto w 1928 roku. Najpierw zbudowano prezbiterium z kaplicą Łaski Bożej a następnie transept, po czym rozpoczęto budowę nawy głównej. Krach na giełdzie nowojorskiej w 1929 roku i wywołany nim wielki kryzys ekonomiczny spowolniły budowę świątyni. W 1938 roku pewien milioner ufundował 44-dzwonowy carillon dla katedry oraz przekazał fundusze na dokończenie budowy wieży północnej, w której miał on zawisnąć. W 1954 roku dzięki zgromadzonym funduszom wznowiono prace budowlane, które zakończono w 1964 roku. W tym samym roku, 20 listopada, miała miejsce konsekracja katedry[4].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Katedra wśród wysokościowej zabudowy wzgórza Nob Hill; z prawej strony budynki zarządu Episkopalnej Diecezji Kalifornii

Katedra została zbudowana na planie krzyża łacińskiego. Ma 96 m długości. Transept ma szerokość 50 m. Nad skrzyżowaniem naw wznosi się 80-metrowa iglica. We wschodniej fasadzie zbudowano dwie 51-metrowe wieże. Pomiędzy nimi znajduje się portal osłonięty portykiem a nad nim widnieje wielka rozeta. W katedrze znajduje się 60 okien wypełnionych witrażami. Katedra została zbudowana z betonu zbrojonego stalowymi wiązarami. Dzięki temu można było zrezygnować z charakterystycznych dla architektury gotyku łuków przyporowych oraz rzeźbionych figur. Wiele pinakli i balustrad wykonano z lanego betonu[5].

Wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Dzieła Jana Henryka Rosena[edytuj | edytuj kod]

Katedra posiada znaczącą kolekcję różnorodnych prac Jana Henryka Rosena[1]. Należą nich malowidła w formie tzw. fałszywych fliz za kaplicą Łaski Bożej z 1932 oraz malowidła ścienne wykonane w 1946 za kaplicą Adoracji, ukazujące Świętą Rodzinę, Trzech Króli i pastuszków przy żłóbku. Na życzenie fundatora usunięto unoszące się powyżej anioły, choć miejsce po nich nadal zaznaczają gwiazdozbiory. Rosen do malowideł dołączył ponadto mały wizerunek nawiązujący do jego lat dziecinnych z Warszawy[1]. Wykonał on ponadto wyrafinowane panele w dawnym ołtarzu głównym, obecnie znajdujące się w kolumbarium kaplicy św. Franciszka. Natomiast jego najbardziej rzucającą się w oczy pracą są historyczne malowidła w nawach bocznych, wykonane w latach 1949–1950 w stylu nawiązującym do obrazów Giotta i Mantegni.

Drzwi Ghibertiego[edytuj | edytuj kod]

Replika drzwi Ghibertiego w katedrze
Detal z drzwi

W wejściu do katedry umieszczono robiącą wrażenie parę drzwi, nazywanych często drzwiami Ghibertiego. Są one kopią drzwi z baptysterium we Florencji, wykonanych w latach 1425–1452 przez Lorenzo Ghibertiego, zwanych Drzwiami Raju. W czasie II wojny światowej w 1943 okupacyjne władze hitlerowskie nakazały wymontowanie tych drzwi z baptysterium, żeby uchronić je przed bombardowaniem. Być może miały one trafić do prywatnej kolekcji Hermanna Göringa). Drzwi te zostały schowane w opuszczonym tunelu kolejowym. Odkryto je po wyzwoleniu Florencji w 1944. Bruno Bearzi, ówczesny opiekun zabytków, oczyścił drzwi, wykonał lateksowe odlewy ich paneli a następnie ich repliki. Kiedy drzwi na powrót zamontowano w baptysterium, repliki zostały wystawione na sprzedaż. Zakupił je amerykański filantrop Charles D. Field. Zostały one przewiezione do San Francisco i zamontowane w katedrze z okazji jej oficjalnej konsekracji w 1964 roku. Na uwagę zasługuje fakt, iż oryginalne drzwi Ghibertiego obecnie nie znajdują się w baptysterium florenckim; w 1991 konserwatorzy wymontowali je i umieścili w specjalnym pomieszczeniu, w kontrolowanej, suchej atmosferze, aby uchronić je przed szkodliwym działaniem naturalnej atmosfery. W baptysterium w ich miejsce wstawiono nowoczesną replikę.

Drzwi w katedrze Łaski Bożej mają ok. 5 m wysokości a każde skrzydło waży ok. 1300 kg. Normalnie są one zamknięte i zabezpieczone. Otwiera się je tylko z okazji wielkich świąt (np. Bożego narodzenia)[6].

Okna[edytuj | edytuj kod]

Okna katedralne mają powierzchnię 677 m². Wypełniające je witraże przedstawiają ponad 1100 postaci, począwszy od Adama i Ewy a na Albercie Einsteinie skończywszy[7]. 32 okna lub grupy okien, pochodzące z lat 1930–1966, zaprojektował amerykański artysta Charles Connick i jego pracownia w Bostonie. Okna Connicka (włącznie z oknami Kaplicy Łaski i oknami baptysterium) składają się z ponad 32 000 szklanych elementów i pokrywają powierzchnię ok. 77.4 m²[8]. W katedrze znajdują się ponadto 24 fasetowe okna wykonane przez Gabriela Loire z Chartres, obejmujące serię zwaną Human Endeavor (pol. Wysiłki Ludzkości), w ramach której przedstawiono wizerunki Johna Glenna, Thurgooda Marshalla, Jane Addamsa, Roberta Frosta i Einsteina. W latach 1995–1998 firma Reflection Studios z Emeryville w Kalifornii dokonała restauracji kilku okien w prezbiterium i nawach bocznych[7].

Labirynty[edytuj | edytuj kod]

Labirynt wewnątrz katedry

Umieszczony na powierzchni posadzki katedralnej labirynt jest wzorowany na słynnym średniowiecznym labiryncie z katedry w Chartres we Francji. Labirynt składa się z 11 okrążeń. Pomysł budowy labiryntu wyszedł w 1991 od wielebnej Lauren Artress, pierwszej w dziejach katedry kobiety na stanowisku dziekana. Poczałkowo był to labirynt wymalowany na płótnie. Ponieważ cieszył się dużym zainteresowaniem zwiedzających, postanowiono ułożyć na posadzce stały labirynt, utkany z wełny w formie gobelinu. Został on oddany do użytku 5 kwietnia 1994 i jest udostępniany dla zwiedzających w godzinach otwarcia katedry[9].

Na zewnątrz katedry, z prawej strony, znajduje się drugi labirynt, ułożony z lastriko w 1995, również wzorowany na labiryncie z Chartres, dostępny dla zwiedzających przez całą dobę[10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Grace Cathedral: John De Rosen: Mural Master (ang.). www.gracecathedral.org. [dostęp 2011-03-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-07-24)].
  2. The Episcopal Diocese of California: Grace Cathedral Names Jane Alison Shaw as its Eighth Dean (ang.). /diocal.org. [dostęp 2018-04-07].
  3. Grace Cathedral: Years of Grace, Part I: Chapel to "Cathedral" (ang.). www.gracecathedral.org. [dostęp 2011-03-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].
  4. Cruwys, Riffenburgh i Petryński 1999 ↓, s. 166.
  5. Cruwys, Riffenburgh i Petryński 1999 ↓, s. 166-167.
  6. Grace Cathedral: The Gates of Paradise (ang.). www.gracecathedral.org. [dostęp 2011-03-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-05)].
  7. a b Grace Cathedral: Divine Light (ang.). www.gracecathedral.org. [dostęp 2011-03-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-09)].
  8. Grace Cathedral: Gospel in Glass (ang.). www.gracecathedral.org. [dostęp 2011-03-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-06)].
  9. Grace Cathedral: The Labyrinths of Grace (ang.). www.gracecathedral.org. [dostęp 2011-03-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-11-12)].
  10. Grace Cathedral: Labyrinths (ang.). www.gracecathedral.org. [dostęp 2011-03-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-11-12)].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Elizabeth Cruwys, Beau Riffenburgh, (przekł. z ang.) Wacław Petryński: Najpiękniejsze katedry świata ( ang. Cathedras of the World). Warszawa: Penta, 1999. ISBN 83-85440-52-6.