Katedra Notre-Dame w Paryżu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy paryskiej katedry. Zobacz też: inne znaczenia.
Archikatedra Notre-Dame w Paryżu
Cathédrale Notre-Dame de Paris
Distinctive emblem for cultural property.svg PA00086250
Ilustracja
Państwo  Francja
Miejscowość Paryż
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Wezwanie Najświętszej Marii Panny
Położenie na mapie Paryża
Mapa lokalizacyjna Paryża
Archikatedra Notre-Dame w Paryżu
Archikatedra Notre-Dame w Paryżu
Położenie na mapie Francji
Mapa lokalizacyjna Francji
Archikatedra Notre-Dame w Paryżu
Archikatedra Notre-Dame w Paryżu
Położenie na mapie Île-de-France
Mapa lokalizacyjna Île-de-France
Archikatedra Notre-Dame w Paryżu
Archikatedra Notre-Dame w Paryżu
Ziemia48°51′11″N 2°20′59″E/48,853056 2,349722
Strona internetowa
Dolna część fasady z wyraźnie widocznymi portalami
Pożar 15 kwietnia 2019 r.
Prospekt organów wielkich

Notre-Dame de Parisgotycka archikatedra w Paryżu. Jedna z najbardziej znanych katedr na świecie, między innymi dzięki powieści Katedra Marii Panny w Paryżu francuskiego pisarza Victora Hugo. Jej nazwa oznacza Naszą Panią i odnosi się do Marii, Matki Bożej.

Wzniesiono ją na wyspie na Sekwanie, zwanej Île de la Cité w 4. okręgu Paryża, w miejscu po dwóch kościołach powstałych jeszcze w IX wieku. Jej budowa trwała ponad 180 lat (1163–1345).

Od 10 sierpnia 1806 roku w skarbcu katedry – pod opieką kanoników Kapituły Bazyliki Metropolitalnej – przechowywane są relikwie korony cierniowej[1].

Budowla[edytuj | edytuj kod]

Jest to kościół pięcionawowy z krótką nawą krzyżową (z krótkim transeptem), dość długim prezbiterium i podwójnym obejściem na półkolu. Pierwotnie miało ono tylko trzy małe kapliczki. W drugiej połowie XIII wieku usunięto kapliczki i wybudowano pięć dużych kaplic. Dwie wieże katedry nie są identyczne, taki przywilej przysługiwał w średniowieczu tylko arcybiskupstwom[potrzebny przypis]. Paryż został podniesiony do tej rangi dopiero w 1622.

Całą szerokość fasady zajmują trzy portale, z czego środkowy jest najszerszy. Wyrzeźbiono na nim scenę Sądu Ostatecznego. Zamiast kolumienek (jak to było w stylu romańskim) na cokołach lub wspornikach ustawiono figury zwieńczone baldachimami.

Dokładne przyjrzenie się fasadzie środkowego portalu od razu odkrywa jej asymetryczność: lewy portal, poświęcony Matce Boskiej, pochodzi z ok. 1210 roku i przedstawia w reliefach sceny z jej życia, m.in.: genealogię Maryi, Zwiastowanie, Boże Narodzenie, Zaśnięcie i Wniebowzięcie.

Filar dzielący odrzwia ozdobiony jest figurą NMP z Dzieciątkiem, w górnych częściach widać m.in. Koronację Maryi. Łuk portalu wpisany jest w trójkątne obramowanie. Prawy portal – portal św. Anny – powstał ok. roku 1220, ale zdobiący go ostrołukowy tympanon zawiera rzeźby sprzed 1180 roku, a więc najstarsze spośród wszystkich zachowanych w katedrze.

W najwyższej części łuku znajduje się płaskorzeźba Matki Boskiej Tronującej z Dzieciątkiem, obok niej inicjator budowy katedry – biskup Maurice de Sully i król Ludwik VII w otoczeniu aniołów. Środkowy, największy portal Sądu Ostatecznego, pochodzi z ok. 1220–1230, ale jedynie kilka fragmentów rzeźb (m.in. postać Chrystusa w górnej części tympanonu) pochodzi z I połowy XIII wieku, reszta to XIX-wieczna rekonstrukcja.

Nad środkowym portalem umieszczono rozetę rozświetlającą wnętrze świątyni. W całej budowli umieszczono dużą liczbę witraży, które wprowadzają grę światła w tej wielkiej budowli.

Pod rozetą ciągnie się tzw. galeria królewska, element charakterystyczny dla gotyckich katedr francuskich. Przedstawia ona 28 starotestamentowych królów Izraela[2].

Pożar 15 kwietnia 2019[edytuj | edytuj kod]

15 kwietnia 2019 około godz. 18:50 w świątyni wybuchł pożar[3][4], który spowodował ogromne zniszczenia, m.in. doszło do zawalenia się dachu oraz części sklepień, a także iglicy katedry[5][6][7].

Organy główne[edytuj | edytuj kod]

Budowniczymi wielkich organów katedry Notre-Dame byli: François Thierry (1733), François-Henri Clicquot (1788), Louis-Paul Dallery (1838), Aristide Cavaillé-Coll (1868), Charles Mutin (1904), Joseph Beuchet (1932), Jean Hermann (1963), Robert Boisseau (1965), Boisseau-Cattiaux-Emeriau-Giroud-Société Synaptel (1992).[potrzebny przypis]

Od 1992 roku, po gruntownej renowacji, organy posiadają 7374 piszczałki, 111 głosów rozłożonych na 5 manuałów (C–g³) i pedał (C-f1) oraz elektryczną trakturę gry i rejestrów w pełni sterowaną za pomocą systemu komputerowego (MIDI-Conwerter, Replay).[potrzebny przypis]

Dyspozycja (od 1992 roku)[edytuj | edytuj kod]

I. Grand-Orgue
C–g³
II. Positif
C–g³
III. Récit
C–g³
IV. Solo
C–g³
V. Grand-Chœur
C–g³
Grande Pédale
C-f1
Petite Pédale
C-g1

Violon Basse 16'
Bourdon 16'
Montre 8'
Viole de Gambe 8'
Flûte harmonique 8'
Bourdon 8'
Prestant 4'
Octave 4'
Doublette 2'
Fourniture 2-5 rgs
Cymbale 2-5 rgs
Bombarde 16'
Trompette 8'
Clairon 4'

Chamades:
Chamade 8'
Chamade 4'

Chamade REC 8

Montre 16'
Bourdon 16'
Salicional 8'
Flûte harmonique 8'
Bourdon 8'
Unda Maris (c°) 8'
Prestant 4'
Flûte douce 4'
Nazard 2 2/3'
Doublette 2'
Tierce 1 3/5'
Plein jeu 3-6 rgs
Fourniture 5 rgs
Cymbale 4 rgs
Clarinette 16'
Clarinette 8'
Clarinette 4'

Récit expressif:
Quintatön 16'
Diapason 8'
Flûte Traversière 8'
Viole de Gambe 8'
Bourdon Céleste 8'
Voix Céleste (c°) 8'
Octave 4'
Flûte Octaviante 4'
Quinte 2 2/3'
Octavin 2'
Bombarde 16'
Trompette 8'
Basson Hautbois 8'
Clarinette 8'
Voix Humaine 8'
Clairon 4'

Récit classique (f°):
Cornet 5 rgs
Hautbois 8'

Chamades:
Chamade 8'
Chamade 4'
Chamade Regale 8'

Chamade GO 8'
Chamade GO 4'

Bourdon 32'
Principal 16'
Montre 8'
Flûte harmonique 8'
Quinte 5 1/3'
Prestant 4'
Tierce 3 1/5'
Nazard 2 2/3'
Septième 2 2/7'
Doublette 2'
Fourniture 3 rgs
Fourniture 5 rgs
Cymbale 4 rgs
Cornet 2-5 rgs
Cromorne 8'

Chamade GO 8'
Chamade GO 4'

Principal 8'
Bourdon 8'
Prestant 4'
Quinte 2 2/3'
Doublette 2'
Tierce 1 3/5'
Larigot 1 1/3'
Septième 1 1/7'
Piccolo 1'
Plein jeu 4-6 rgs
Tuba Magna 16'
Trompette 8'
Clairon 4'

Principal 32'
Contre-Basse 16'
Soubasse 16'
Quinte 10 2/3'
Flûte 8'
Violoncelle 8'
Tierce 6 2/5'
Quinte 5 1/3'
Septième 4 4/7'
Octave 4'
Contre Bombarde 32'
Bombarde 16'
Basson 16'
Trompette 8'
Basson 8'
Clairon 4'

Bourdon 8'
Flûte 4'
Tierce 3 1/5'
Quinte 2 2/3'
Flûte 2'
Tierce 1 3/5'
Larigot 1 1/3'
Piccolo 1'
Fourniture 3 rgs
Cymbale 4 rgs
Sordun 16'
Chalumeau 4'
Clairon 2'

Chamade REC 8'
Chamade REC 4'
Chamade Regale 8
Chamade GO 8'
Chamade GO 4'

Detale tympanonu i archiwolt
Maszkarony
Wnętrze katedry
Jeden z witraży
Rozeta
Widok z boku

Połączenia: II-I, III-I, IV-I, V-I ; III-II, IV-II, V-II ; IV-III, V-III ; V-IV, Pédale-Grand-orgue, Octave grave general, inversion Positif/Grand-orgue, Tirasses (Grand-orgue, Positif, Récit, Solo, Grand-Chœur; Positif en 4, Récit en 4, Solo en 4), Octaves graves et octaves aiguës.

Urządzenia dodatkowe: Appel d’anches (Pédale, Grand-orgue, Positif, Récit, Grand-Chœur, Chamade), Coupure Pédale, Division Pédale, Tremblants ajustables Positif et Grand-Chœur, Trémolo Récit, Sostenuto, Crescendo, Tutti, elektroniczna pamięć 5400 kombinacji.

Organiści tytularni[edytuj | edytuj kod]

Organy chórowe[edytuj | edytuj kod]

Organy chórowe wybudował w 1969 roku Robert Boisseau. Instrument posiada 30 głosów, 2 manuały i pedał, mechaniczną trakturę gry oraz elektryczną trakturę rejestrów (elektroniczna pamięć 5000 kombinacji).[potrzebny przypis]

Dyspozycja[edytuj | edytuj kod]

I. Grand-Orgue
C–g³
II. Positif
C–g³
Pédale
C–f1

Bourdon 16'
Montre 8'
Bourdon 8'
Prestant 4'
Nazard 2 2/3'
Doublette 2'
Tierce 1 3/5'
Fourniture 2 rgs
Cymbale 4 rgs
Trompette 8'
Clairon 4'
Chamade 8' (od c1)

Bourdon 8'
Viole 8'
Prestant 4'
Flûte 4'
Nazard 2 2/3'
Doublette 2'
Tierce 1 3/5'
Larigot 1 1/3'
Cymbale 4 rgs
Cromorne 8'

Tremblant

Flûte 16'
Soubasse 16'
Flûte 8'
Flûte 4'
Flûte 2'
Bombarde 16'
Trompette 8'
Clairon 4'

Połączenia: II/I, Tirasse (Grand Chœur, Positif)

Organiści tytularni[edytuj | edytuj kod]

  • od 1988: Yves Castagnet
  • od 2004: Johann Vexo

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Katedra utraciła zadaszenie wież podczas Rewolucji Francuskiej, sama zaś uniknęła zburzenia dzięki rzekomemu ryzyku uszkodzenia sąsiednich budynków podczas tej operacji, co sugerował pewien niezbyt chętny Rewolucji paryski mieszczanin. Dzięki temu zdarzeniu katedra przetrwała do naszych czasów. W okresie Rewolucji nosiła nazwę „Świątyni Rozumu”[8].

Kościół zwiedzało rocznie 14 milionów osób[9].

Polonica[edytuj | edytuj kod]

W skarbcu katedralnym znajduje się relikwiarz drzewa Krzyża Świętego, który był obecny przy koronacji królów Polski od czasów Władysława Jagiełły poczynając. Stanowił on część skarbca koronnego, który w 1669 roku wywiózł bezprawnie po abdykacji król Jan II Kazimierz[10].

1 grudnia 2018 r. zainaugurowano w katedrze Kaplicę Polską z wizerunkiem Matki Bożej Częstochowskiej. Do kaplicy wprowadzono relikwie św. Jana Pawła II. Uroczystości przewodniczył przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski, metropolita poznański arcybiskup Stanisław Gądecki. Inauguracja kaplicy była uroczystością związaną z obchodami 100. rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości[11].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Anna Derecki: Nabożeństwo z Koroną Cierniową. 2010-01-12. [dostęp 2019-04-17].
  2. https://www.paristoric.com/index.php/musees-et-religions/notre-dame-de-paris/937-notre-dame-la-galerie-des-rois opis w j. fr.
  3. Important incendie en cours dans la cathédrale Notre-Dame de Paris, Le Monde, 15 kwietnia 2019 [dostęp 2019-04-15] (fr.).
  4. Pożar w Katedrze Notre-Dame. onet.pl, 15 kwietnia 2019. [dostęp 2019-04-15].
  5. Płonie katedra Notre Dame w Paryżu. Emmanuel Macron jedzie na miejsce zdarzenia. wiadomosci.gazeta.pl, 2019-04-15. [dostęp 2019-04-15].
  6. Wyborcza.pl, wyborcza.pl [dostęp 2019-04-15].
  7. Fire devastates Notre-Dame Cathedral in Paris, „Reuters”, 15 kwietnia 2019 [dostęp 2019-04-15] (ang.).
  8. Jan Baszkiewicz, Stefan Meller: Rewolucja francuska 1789-1794 Społeczeństwo obywatelskie. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1983, s. 458. ISBN 83-06-00848-0.
  9. Paulina Domagalska Katedra Notre Dame się sypie. Kościół zbiera 100 mln euro na konserwację. Celują w Amerykanów, przypominają film Disneya.
  10. Katolicka Agencja Informacyjna KAI, Kaplica Polska w paryskiej katedrze Notre-Dame [dostęp 2019-04-16].
  11. Katolicka Agencja Informacyjna KAI, Kaplica Polska w paryskiej katedrze Notre-Dame [dostęp 2019-04-16].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]