Kateryna Biłokur

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kateryna Biłokur
Катерина Білокур
Ilustracja
Pomnik Kateryny Biłokur
Data i miejsce urodzenia

7 grudnia (25 listopada) 1900
Bohdaniwka

Data i miejsce śmierci

9/10 czerwca 1960
Bohdaniwka

Dziedzina sztuki

malarstwo

Kateryna Biłokur (Катерина Василівна Білокур, ur. 7 grudnia [25 listopada] 1900, zm. 9/10 czerwca 1960[1]) – ukraińska malarka.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodziła się we wsi Bohdaniwka w centralnej Ukrainie, położonej około 100 kilometrów od Kijowa[2]. Pochodziła z rodziny chłopskiej, nie uczęszczała nigdy do szkoły i nie odebrała profesjonalnej edukacji artystycznej[3]. Zaczęła rysować w wieku 6 lat, wykorzystując do tego samodzielnie wykonywane farby[4]. Pragnienie uprawiania sztuki, zderzone z ówczesnymi oczekiwaniami społecznymi i kulturowymi wobec kobiet, sprawiło, że rodzice Biłokur nie pochwalali jej pasji i zabraniali jej malować. Pozwolili jej poświęcić się uprawianiu sztuki dopiero, gdy ta zagroziła odebraniem sobie życia[2]. W wieku 20 lat aplikowała do Szkoły Ceramicznej w Mirhorodzie, jednak jej kandydatura została odrzucona ze względu na brak podstawowego wykształcenia[4]. Świadomie podjęła decyzję o tym, by nigdy nie założyć rodziny i w pełni poświęcić się malarstwu. Całe życie spędziła w Bohdaniwce w domu pozbawionym elektryczności[2].

Przełomowy w jej życiu był rok 1940. Wtedy ponoć Biłokur, usłyszawszy w radiu piosenkę Na łące kalina, postanowiła wysłać jej wykonawczyni – ukraińskiej piosenkarce Oksanie Petruszenko – list z obrazkiem swojego autorstwa przedstawiającym tę roślinę. Petruszenko, poruszona twórczością Biłokur, miała polecić odnalezienie artystki[3]. Poskutkowało to zorganizowaniem pierwszej wystawy twórczości Biłokur, która odbyła się w tym samym roku w Domu Twórczości Ludowej w Połtawie (wszystkie prace tam prezentowane zostały zniszczone w trakcie II wojny światowej). W późniejszym czasie zorganizowano także jej wystawy w Kijowie czy Moskwie. W 1954 roku trzy obrazy jej autorstwa prezentowano na Międzynarodowej Wystawie w Paryżu, gdzie miał je docenić Pablo Picasso[4]. Zbiór jej obrazów znalazł się między innymi w kolekcji Muzeum Narodowego Ukraińskiej Sztuki Ludowej.

W 1956 roku nadano jej tytuł Ludowej Artystki Ukrainy i przyjęto ją do Związku Artystów Plastyków[5]. Zmarła w 1960 roku.

Oksana Zabużko przejmująco opisała tragiczne aspekty życia Kateryny Biłokur w sowieckich realiach[6].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Pamiątkowa moneta z podobizną Kateryny Bilokur, wydana przez Narodowy Bank Ukrainy

Pierwsze prace Biłokur, wykonywane w latach 20. i pierwszej połowie lat 30. XX wieku, przedstawiały przede wszystkim portrety jej rodziny i mieszkańców wsi, które artystka wykonywała węglem lub przy użyciu własnoręcznie wykonanych farb (soki z owoców i warzyw, ekstrakty z ziół)[7]. W drugiej połowie lat 30. XX wieku artystka zwróciła się ku martwej naturze. Witalność, szczegółowość i harmonijne barwy jej obrazów z tamtego okresu stały się cechami charakterystycznymi jej późniejszej twórczości. Na początku lat 40., ze względu na trwającą II wojnę światową i okupację, Biłokur ukończyła zaledwie dwa obrazy. Artystka powróciła do tworzenia po zakończeniu II wojny światowej, kontynuując wykonywanie martwych natur. Rozkwit jej twórczości przypadł na lata 50. XX wieku – ostatnią dekadę życia artystki. Obrazy z tego okresu charakteryzują się użyciem kolorów podstawowych, wiernym i szczegółowym odtworzeniem wyglądu ukazanych roślin i przedmiotów oraz subtelnym światłocieniem. Wtedy także Biłokur po raz pierwszy wykonała akwarele. Artystka tworzyła niemalże do samego końca swojego życia – jej ostatnie prace datowane są na rok 1960[7].

Martwe natury tworzone przez Biłokur były skomplikowanymi kompozycjami złożonymi z kwiatów i owoców, których detale artystka odtwarzała w sposób realistyczny i niezwykle misterny. Nie chcąc zrywać roślin, Biłokur pracowała w plenerze, nierzadko tworząc swoje kompozycje przez okres kilku miesięcy, by przedstawić na nich zarówno rośliny wiosenne, jak i jesienne[4]. Twórczość Biłokur, chociaż powierzchownie postrzegana jako prosta i zaliczana do nurtu sztuki nieprofesjonalnej, naiwnej czy prymitywnej, w istocie przywodzić może na myśl barokowe holenderskie martwe natury, sugerując także wanitatywny charakter tworzonych przez nią obrazów. W 1940 roku Biłokur odbyła podróż do Moskwy, gdzie odwiedziła Państwowe Muzeum Sztuki im. Puszkina i, jak sugeruje Tetiana Żmurko, miała okazję zapoznać się z holenderskimi martwymi naturami znajdującymi się w kolekcji muzeum[8].

Ukraiński znaczek pocztowy przedstawiający Katerynę Biłokur

W okresie ZSRR Biłokur, jako jedna z artystek przypisanych do szeroko rozumianej sztuki ludowej, postrzegana była jako twórczyni strzegąca ukraińskich kodów kulturowych i uosabiająca ducha lokalnej przyrody, co sprawiało, że jej twórczość nie była poddawana rzetelnej krytyce artystycznej i analizie. Stosunek do sztuki Biłokur był pokłosiem procesu poszukiwania ukraińskiej tożsamości narodowej w XX wieku i towarzyszącego mu poglądowi głoszącemu, że to właśnie sztuka ludowa uosabiać miała kulturową odrębność narodową Ukraińców[2]. Tetiana Żmurko zwraca uwagę, że twórczość zarówno Biłokur, jak i Marii Prymaczenko – innej prominentnej ukraińskiej artystki ludowej tego okresu – w radzieckiej historii sztuki przedstawiane były jako powierzchownie optymistyczne, „zrozumiałe dla ludu, stworzone po to, by dawać mu radość i dobro”[2]. Jednakże nadana twórczości Biłokur etykieta „sztuki naiwnej” sprawiła, że mogła ona funkcjonować poza obowiązującym wówczas socrealizmem[9].

W 2008 roku Biłokur została umieszczona w gronie stu Wielkich Ukraińców. W 2015 roku Mystketskyi Arsenal w Kijowie zorganizował monograficzną wystawę Biłokur – pierwszą po upadku ZSRR – na której zaprezentowano prawie 100 dzieł artystki, w tym obrazy olejne, rysunki i szkice pochodzące z kolekcji czołowych muzeów ukraińskich[10]. W 2020 roku, w 120. rocznicę urodzin Biłokur, opublikowano Google Doodle upamiętniający artystkę[11].

Wybrane prace[edytuj | edytuj kod]

  • Portret siostrzenic, 1937–1939[12]
  • Portret Nadii Biłokur, 1941[13]
  • Kwiaty i orzechy, 1948[14]
  • Kołchozowe pole, 1948–1949[15]
  • Śniadanie, 1950[16]
  • Martwa natura z arbuzem i marchewką, 1950/1951[17]
  • Martwa natura z dzbanem, 1958–1959[18]
  • Martwa natura z burakiem, 1959[19]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kateryna Bilokur - 54 artworks - painting, www.wikiart.org [dostęp 2022-03-12].
  2. a b c d e Tetiana Żmurko, Naiwna (nie)wolność. O twórczości Marii Prymaczenko i Kateryny Biłokur, [w:] Kateryna Jakowłenko (red.), Dlaczego w sztuce ukraińskiej są wielkie artystki, 2020, s. 46.
  3. a b Tomasz Kobylański, Kateryna Biłokur. Oto jej kwiatowe królestwo!, Magazyn WhiteMAD - moda, architektura, design w jednym miejscu, 28 lutego 2022 [dostęp 2022-03-12] (pol.).
  4. a b c d Katarzyna Biłokur – artystka, którą zachwycał się Pablo Picasso | Portal Rynek i Sztuka [dostęp 2022-03-12] (pol.).
  5. Wyjątkowe ukraińskie artystki, które warto znać, Minerva, 8 marca 2022 [dostęp 2022-03-12] (pol.).
  6. W książce Planeta Piołun, Agora, Warszawa 2022, rozdział Kateryna. Filozofia milczącego buntu albo konspekt biografii nienapisanej, s. 233–285.
  7. a b Kateryna Bilokur: Biographical sketch, Ukrainian Art Library, 22 stycznia 2015 [dostęp 2022-03-12] (ang.).
  8. Tetiana Żmurko, Naiwna (nie)wolność. O twórczości Marii Prymaczenko i Kateryny Biłokur, [w:] Kateryna Jakowłenko (red.), Dlaczego w sztuce ukraińskiej są wielkie artystki, 2020, s. 48.
  9. Tetiana Żmurko, Naiwna (nie)wolność. O twórczości Marii Prymaczenko i Kateryny Biłokur, [w:] Kateryna Jakowłenko (red.), Dlaczego w sztuce ukraińskiej są wielkie artystki, 2020, s. 47.
  10. Kateryna Bilokur. I want to be an artist!, Арсенал [dostęp 2022-03-12] (ang.).
  11. Katerina Biłokur – 120 rocznica urodzin, www.google.com [dostęp 2022-03-12] (pol.).
  12. Portrait of the nieces, 1937 - 1939 - Kateryna Bilokur - WikiArt.org, www.wikiart.org [dostęp 2022-03-12].
  13. Portrait of Nadia Bilokur, 1941 - Kateryna Bilokur - WikiArt.org, www.wikiart.org [dostęp 2022-03-12].
  14. Still life "Flowers with nuts", 1948 - Kateryna Bilokur - WikiArt.org, www.wikiart.org [dostęp 2022-03-12].
  15. Field of the collective farm, 1948 - 1949 - Kateryna Bilokur - WikiArt.org, www.wikiart.org [dostęp 2022-03-12].
  16. Still life "Breakfast", 1950 - Kateryna Bilokur - WikiArt.org, www.wikiart.org [dostęp 2022-03-12].
  17. Still life "Watermelon, carrots, flowers", 1951 - Kateryna Bilokur - WikiArt.org, www.wikiart.org [dostęp 2022-03-12].
  18. Still life with spikes and jug, 1958 - 1959 - Kateryna Bilokur - WikiArt.org, www.wikiart.org [dostęp 2022-03-12].
  19. Still life "Beet", 1959 - Kateryna Bilokur - WikiArt.org, www.wikiart.org [dostęp 2022-03-12].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]