Katowice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy miasta w woj. śląskim. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Katowice
Centrum Katowic z lotu ptaka
Centrum Katowic z lotu ptaka
Herb Flaga
Herb Katowic Flaga Katowic
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Aglomeracja górnośląska
Data założenia XVI wiek
Prawa miejskie 11 września 1865
Prezydent Marcin Krupa
Powierzchnia 164,64[1] km²
Wysokość 245-357 m n.p.m.
Populacja (2014)
• liczba ludności
• gęstość

303 314[2]
1842 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 32
Kod pocztowy 40-001 do 40-999
Tablice rejestracyjne SK
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Katowice
Katowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Katowice
Katowice
Ziemia 50°15′51″N 19°01′25″E/50,264167 19,023611
TERC
(TERYT)
2469011
SIMC 0937474
Urząd miejski
ul. Młyńska 4
40-098 Katowice
Strona internetowa
BIP

Katowice (niem. Kattowitz[3], śl. Katowicy[3], cz. Katovice) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa śląskiego[4], dawniej siedziba „dużego” i „małego” województwa katowickiego, jeden z głównych ośrodków Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Z liczbą 303 314 mieszkańców jest 10. miastem w kraju pod względem liczby ludności i 11. pod względem powierzchni, mając prawie 165 km²[1].

Historycznie miasto położone na Górnym Śląsku.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Położenie Katowic wśród pozostałych członków Górnośląskiego Związku Metropolitalnego

Katowice znajdują się w południowej Polsce. Są one według podziału fizycznogeograficznego Jerzego Kondrackiego położone w znacznej części w mezoregionie Wyżyna Katowicka (341.13), natomiast południowa część miasta (południowe Murcki) w Pagórach Jaworznickich (341.14). Obydwa mezoregiony stanowią południową część Wyżyny Śląskiej, wchodzącą w skład podprowincji Wyżyna Śląsko-Krakowska. Geologicznie miasto położone jest w dewońsko-karbońskim zapadlisku górnośląskim. Miasto leży na dziale wodnym Wisły i Odry, będącej naturalną granicą między Małopolską i Śląskiem[5].

Administracyjnie miasto znajduje się w centralnej części województwa śląskiego będącej jego stolicą, w podregionie katowickim. Katowice stanowią największe miasto konurbacji górnośląskiej, a także siedzibę Górnośląskiego Związku Metropolitarnego (metropolii Silesia). Historycznie miasto położone jest we wschodniej części Górnego Śląska. W latach 1957–1975 oraz 1975–1998 miasto administracyjnie było stolicą dużego i małego województwa katowickiego.

Katowice od północy graniczą z Chorzowem, Siemianowicami Śląskimi i Czeladzią, od wschodu z Sosnowcem i Mysłowicami, od południa z Lędzinami i Tychami, natomiast od zachodu z Mikołowem i Rudą Śląską.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Dzielnice Katowic

Zgodnie z Uchwałą nr XLVI/449/97 Rady Miejskiej Katowic z dnia 29 września 1997 Katowice są podzielone na 22 Jednostki Pomocnicze Samorządu miasta Katowice, będące dzielnicami miasta. Są one zgrupowane w pięciu zespołach dzielnic[6]:

I. Zespół dzielnic śródmiejskich

II. Zespół dzielnic północnych

III. Zespół dzielnic zachodnich

IV. Zespół dzielnic wschodnich

V. Zespół dzielnic południowych

Dzielnice te w dużej mierze stanowiły przez wiele lat osobne osady o różnej genezie i funkcji, w wielu przypadkach starsze niż same Katowice, jak np. Dąb (wzmiankowany już w 1299) czy Piotrowice (pierwsza wzmianka z 1287). Katowice z biegiem czasu powiększano poprzez inkorporację sąsiednich jednostek, które po części stanowiły gminy dawnego powiatu katowickiego. Największe przyrosty terytorialne Katowice miały w 1924 (włączenie gmin: Bogucice-Zawodzie, Brynów, Dąb, Ligota i Załęże), 1951 (Panewniki, Piotrowice, Ochojec i Wełnowiec), 1960 (miasto Szopienice oraz m.in. Giszowiec i Dąbrówka Mała) i 1975 (południowe dzielnice Katowic). Części te stanowią obecnie osobne dzielnice lub są zgrupowane, a także wydzielono część osiedli jako oddzielne jednostki. W latach międzywojennych w Katowicach wydzielono 4 dzielnice: Katowice, Bogucice-Zawodzie, Załęże-Dąb i Ligota-Brynów, a w latach 50. XX w. Katowice były podzielone na trzy jednostki: Bogucice-Zawodzie, Ligota oraz Śródmieście-Załęże. Obecny podział administracyjny został uchwalony 16 września 1991[7][8][9][10][6].

Środowisko naturalne[edytuj | edytuj kod]

Geologia[edytuj | edytuj kod]

Katowice są położone w niecce górnośląskiej, będącej północną częścią dużej struktury geologicznej śląsko-morawskiej, która wypełnia utwory pochodzące z górnego karbonu, zwłaszcza osady węglonośne warstw rudzkich (westfal A), leżące w obrębie struktur paleozoicznych wyżyn środkowopolskich. Pod serią osadową niecki górnośląskiej występują skały krystaliczne powstałe w prekambrze. Nad nimi zalegają diabazy przykryte osadami lądowymi o miąższości 100 m, składające się głównie z piaskowców i zlepieńców. Nad nimi znajduje się 200-metrowa warstwa wczesnokambryjska (drobnoziarnisty piaskowiec oraz mułowiec), przykryte piaskowcami ze wczesnego dewonu. O obrębie Panewnik oraz południowych Murcek, pod warstwami z kenozoiku, zalegają również utwory wapienne (wapień muszlowy) oraz pstry piaskowiec z triasu. Warstwy te wraz z osadami karbońskimi przykryte są w znacznej części przez utwory czwartorzędowe, głównie pochodzenia polodowcowego, powstałe w czasie zlodowacenia południowopolskiego. Składają się na nie gliny zwałowe, ich zwietrzeliny oraz piaski i żwiry lodowcowe, a w dolinach rzek również osady rzeczne[11][12][13].

Zapadlisko górnośląskie charakteryzuje się słabo rozwiniętą tektoniką fałdową, przy czym na obszarze Katowic warstwy leżą poziomo, co spowodowane jest występowaniem w podłożu niecki sztywnego masywu krystalicznego (bloku górnośląskiego). Są one poprzecinane licznymi uskokami, zwłaszcza w południowej części miasta[13][12].

Ukształtowanie powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Mapa ogólnogeograficzna Katowic z opisem jednostek geomorfologicznych
Widok z hałdy w Murckach w kierunku zachodnim. Na pierwszym planie widoczna hałda w Kostuchnie, a dalej Garb Mikołowski

Katowice są położone na będącej częścią Wyżyny Śląskiej Płaskowyżu Bytomsko-Katowickim, które charakteryzuje się zróżnicowaną rzeźbą terenu. Najwyższy punkt Katowic to Wzgóze Wandy, położone na wysokości 357,6 m n.p.m., natomiast najniższa część Katowic to doliny rzek Kłodnicy i Mlecznej, gdzie wysokość nad poziomem morza wynosi 245 m[14].

Północna część Katowic położona jest w obrębie Płaskowyżu Bytomskiego, na terenie którego rozciągają się jednostki geomorfologiczne, jak Wzgórza Chorzowskie, Wyżyna Siemianowicka, Dolina Brynicy oraz Obniżenie Rawy. Wzgórza Chorzowskie, położone na terenie Osiedla Tysiąclecia, Wełnowca, Dębu i Bogucic są zbudowane z piaskowców i łupków karbońskich. Mają one charakter falistych, zaokrąglonych lub spłaszczonych wzniesień (tzw. bogucickie niwy), przekraczających w kilku miejscach 300 m n.p.m. Południowe stoki tych wzgórz są rozcięte nieckowatymi dolinami, a kończą się krótką, stromą krawędzią, poprzez którą przechodzą do Obniżenia Rawy. Wzgórza Chorzowskie są silnie przekształcone na wskutek gospodarczej działalności człowieka, głównie w formie hałd (np. w Wełnowcu) oraz osiadań poeksploatacyjnych. Wyżyna Siemianowicka, na terenie której leży Dąbrówka Mała i Szopienice, osiąga 280 m n.p.m. Zaznacza się ona w formie długiego, płaskiego grzbietu oddzielającego dolinę Rawy i Brynicy. Położona na południe od omawianych wzgórz znajduje się Obniżenie Rawy. Jest ona głęboko wcięte (ponad 100 m) w utwory karbońskie i stanowi dno doliny wraz z terasą plejstoceńską. W Obniżeniu Rawy położone jest Załęże, północne Śródmieście i Zawodzie[15][16].

Obniżenie Rawy oddziela Płaskowyż Bytomski od Katowickiego. Sam zaś Płaskowyż Katowicki jest wyższy od Bytomskiego (sięga powyżej 357 m n.p.m.) i obejmuje pozostałą, znaczną część miasta. Leży on w obrębie karbońskiej niecki głównej i zbudowany jest z piaskowców i łupków warstw orzeskich. Z racji licznych uskoków występują tu zręby, rowy i kotliny. W obrębie Wzgórz Katowickich wyróżnia się następujące jednostki geomorfologiczne: Wzgórza Kochłowickie, Płaskowyż Murcek, Kotliną Mlecznej, Garb Mikołowski i Kotlinę Mysłowicką. Wzgórza Kochłowickie to równoleżnikowy wał, który cechuje się spłaszczonymi wzgórzami o wysokości do 320-340 m n.p.m. i rozciętymi lokalnie głębokimi dolinami. Na tych wzgórzach położona jest Załęska Hałda, Brynów oraz południowe Śródmieście. Na południe od nich występuje Rów Kłodnicy, na którym leży Ligota, Ochojec, Piotrowice i Panewniki. Jest to obniżenie tektoniczne, wypełnione osadami mioceńskimi i czwartorzędowymi. Wysokość doliny oscyluje w granicach 240-290 m n.p.m. Duża część Katowic (Kostuchna, Murcki, Giszowiec, Nikiszowiec, Muchowiec i Janów) położona jest na Płaskowyżu Murcek. Północne stoki wzgórz opadają łagodnie do Obniżenia Rawy. Południową część stanowią dwa równoleżnikowe garby oddzielone doliną Rowu Murckowskiego oraz górnej Przywry. W ich obrębie występują duże fragmenty trzeciorzędowych spłaszczeń denudacyjnych na wysokości do 330 m n.p.m. W północno-wschodniej części Katowic płaskowyż przechodzi w tektoniczne obniżenie Kotliny Mysłowickiej, natomiast na południu w Kotlinę Mlecznej i Obniżenie Górnej Mlecznej, również pochodzenia tektonicznego, wypełnione przez utwory mioceńskie i plejstoceńskie. W południowo-zachodniej części Katowic rozciąga się natomiast jedna z karbońskich grzęd – Garb Mikołowski. Stoki garbu mają zróżnicowane nachylenie ze względu na budowę geologiczną o różnej odporności na erozję[15][17].

Gleby[edytuj | edytuj kod]

Gleby na terenie Katowic uległy dużym przeobrażeniom na wskutek działalności człowieka, stąd duży jest tu udział gruntów urbanoziemnych i industrioziemnych. W północnej, bardziej zurbanizowanej części miasta dominują gleby antropogeniczne. W Obniżeniu Rawy oraz we wschodniej części Rowu Kłodnicy występują gleby wytworzone z glin zwałowych i piasków naglinowych, a na Wzgórzach Kochłowickich i Chorzowskich są one wytworzone z piaskowców[18].

W południowej i wschodniej części miasta dominują gleby naturalne. Spośród nich przeważają gleby płowe, bielicowe oraz pseudobielicowe, zwłaszcza na lżejszym podłożu. Gleby płowe lekkie i średnie występują wzdłuż Potoku Leśnego (os. Paderewskiego), Boliny (Janów), a także w Kotlinie Mlecznej (Murcki) i południowej części Rowu Kłodnicy (Panewniki). Dużą część południowych Katowic obejmują gleby bielicowe i rdzawe wytworzone z piasków słabogliniastych. Obejmują one zwłaszcza obniżenie Górnej Mlecznej oraz Mlecznej (Kostuchna, Podlesie oraz południowe Murcki), a także środkową część miasta (Ochojec)[18][19].

Na obszarze Katowic występują jeszcze płaty gleb płowych wytworzonych w piaskowców karbońskich (rejon Nikiszowca oraz os. Odrodzenia), a także gleby mułowo-bagienne i torfowe (dolina Kłodnicy oraz Przywry)[18].

Pod względem kompleksów rolniczej przydatności dominują kompleksy rolne IV klasy bonitacyjnej, które zajmują ponad połowę powierzchni miasta. Są one zlokalizowane głównie w Załężu, Brynowie, Zarzeczu i Podlesiu. Gleby o wyższych lasach bonitacyjnej występują głównie w bardziej zurbanizowanej części miasta i są nieużytkowane rolniczo (rejon Wełnowca, Bogucic, Janowa i Brynowa). Najsłabsze gleby są zlokalizowane w mniej zurbanizowanej części miasta (gł. w Murckach, Giszowcu, Panewnikach i Ochojcu). Są one skażone metalami ciężkimi (ołowiem, kadmem i cynkiem), których źródłem są zanieczyszczenia przemysłowe i powstające ze spalania węgla[19][18].

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimat w Katowicach, średnie z lat 1961–1990

Katowice znajdują się w strefie klimatu umiarkowanego przejściowego. Według uaktualnionej klasyfikacji Köppena-Geigera miasto leży w strefie Dfb – klimatu kontynentalnego wilgotnego, a także według różnych klasyfikacji zalicza się do regionu wyżyn środkowych, krainy śląsko-krakowskiej i dzielnicy częstochowo-kieleckiej[20][17].

Na warunki klimatyczne Katowic wpływ mają naturalne czynniki geograficzne, jak ukształtowanie terenu i wysokość nad poziomem morza, odległość od dużych akwenów wodnych (w tym przypadku Oceanu Atlantyckiego) oraz sąsiedztwo kontynentu azjatyckiego. Dodatkowo, równoleżnikowy układ wzniesień oraz Brama Morawska na południowy zachód od Katowic sprzyjają przenikaniu różnych mas powietrza. Klimat Katowic nie wyróżnia się natomiast zbytnio od otoczenia, lecz w przypadku dużych skupisk ludności na warunki klimatyczne wpływ mają również czynniki antropogeniczne, jak efekt miejskiej wyspy ciepła. W tym przypadku temperatury powietrza oraz opady atmosferyczne są wyższe w stosunku do otaczających główne miasta konurbacji górnośląskiej terenów rolniczych i leśnych[21][17].

W klimacie przeważają wpływy mas oceanicznych. W cyrkulacji powietrza przez ponad 60% dni w roku Katowice są w masie powietrza polarno-morskiego z zachodu, co powoduje złagodzenie klimatu zimą oraz ochłodzenie latem, a także opady. Przez 30% dni napływają masy polarno-kontynentalne ze wschodu, co powoduje mroźne i suche powietrze zimą oraz gorące i suche latem. Dodatkowo, średnio przez 6% dni w roku napływa z północy powietrze arktyczne, przez 2% powietrze zwrotnikowe, a pozostałe masy przez 2% dni w roku[17].

Według danych ze stacji meteorologicznej Muchowiec średnia roczna temperatura powietrza wynosi 7,9 °C (średnia z lat 1961–1990), średnia temperatura w lipcu wynosi 17,4 °C, a w styczniu -2,7 °C. Najniższą temperaturę powietrza w Katowicach w okresie pomiarów zanotowano 8 stycznia 1987. Wówczas temperatura powietrza wynosiła -27,4 °C. Najcieplejszy za to był dzień 29 sierpień 1992, kiedy to temperatura wynosiła 36 °C Średnia suma opadów w skali roku wynosi 721 mm, z czego najwięcej notuje się w lipcu (110 mm). Najwyższy dobowy opad odnotowano 21 kwietnia 1972 – 82 mm[22][23].

Charakterystyczne są tu wiatry słabe, o średniej prędkości 3,3 m/s, wiejące głównie z kierunku zachodniego (21%) i południowego zachodu (20,1%). Pokrywa śnieżna występuje przez około 60 dni w roku. Średnia liczba dni z mgłą w roku wynosi 55 dni, a średni roczny czas zalegania pokrywy śnieżnej 60 dni. Według danych z wielolecia 1966-2005 średnie roczne zachmurzenie Katowic w skali 9-0 (od nieba całkowicie zachmurzonego do pogody bezchmurnej) wynosiło 5,3, natomiast okres wegetacyjny wynosi średnio 210-220 dni[22][24][23].

Średnia temperatura i opady dla Katowic
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Średnie najwyższe temperatury [°C] 0 3 8 13 19 21 23 23 18 14 7 2 12,6
Średnie najniższe temperatury [°C] -6 -4 -1 3 8 11 12 12 9 5 1 -3 4,2
Opady [mm] 39 35 38 54 82 97 104 89 59 48 46 46 737
Średnia liczba dni z opadami 17 15 16 14 14 16 14 14 13 13 17 19 182
% Wilgotność 85 85 80 70 70 75 75 75 80 85 90 90 80
Źródło: Weather2Travel[25] (temp. powietrza, opady); Weatherbase[26] (wilgotność)

Hydrografia i hydrogeologia[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związane są kategorie: Rzeki Katowic, Sztuczne zbiorniki wodne w Katowicach.
Rawa na wysokości ul. Bankowej
Jeden z akwenów w Dolinie Trzech Stawów

Katowice pod względem hydrologicznym charakteryzują się położeniem w dorzeczu dwóch największych rzek Polski: Wisły (80,5% powierzchni miasta) i Odry (19,8% powierzchni miasta; głównie w rejonie Panewnik, Ligoty, Brynowa i Ochojca) ze względu na przebiegający przez miasto dział wodny I rzędu. Katowice w dorzeczu Wisły jest odwadniane przez zlewnię Rawy, Brynicy i Boliny, które są dopływem Czarnej Przemszy. Zlewnia Mlecznej wraz z jej dopływem Przyrwą stanowi największą zlewnię w Katowicach (35% powierzchni miasta). Rzeka ta odwadnia południową część miasta i prowadzi swoje wody do Gostyni, będącej lewobżeżnym dopływem Wisły. Kłodnica, biorąca swój początek w Katowicach, wraz ze Ślepotką i mniejszymi dopływami odprowadza wody do Odry[27][28].

Łączna długość cieków na terenie Katowic wynosi 107 km, z czego najwięcej jet w zlewni Mlecznej (45 km) i Kłodnicy (26 km). Obszary te są najbardziej wodonośne ze względu na występowanie w podłożu nieprzepuszczalnych, ilastych warstw mioceńskich. Najdłuższą rzeką na terenie Katowic jest Rawa, której długość w granicach miasta wynosi 12,1 km. Rzeka ta jest w całości uregulowana i niemal na całej długości posiada betonowe koryto, pozbawione łączności hydraulicznej z wodami gruntowymi, przy czym w Śródmieściu koryto to jest przykryte. Formalnie, od źródła do ujścia Potoku Leśnego stanowi ona otwarty kanał ściekowy. Drugą najdłuższą rzeką w Katowicach jest Kłodnica, której długość w granicach miasta wynosi 10,7 km, a trzecią Mleczna (9,7 km). Rzeki Katowic z wyjątkiem kanału ściekowego Rawy są pod administracją Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gliwicach[27][29][28].

Reżim rzek jest silnie zaburzony ze względu m.in. na dużą retencję powierzchniową, drenaż technologiczny (odwadnianie kopalń węgla kamiennego) oraz silnie rozbudowany system kanalizacji deszczowej. Ponadto ze względu na przekształcenie stosunków wodnych prawie wszystkie wody powierzchniowe i znaczna część wód podziemnych nie nadają się do gospodarczego wykorzystania[28].

Na obszarze Katowic występuje kilkadziesiąt antropogenicznych zbiorników wodnych o łącznej powierzchni 203 ha (nie licząc nieutrwalonych zalewisk na terenach leśnych), z czego 30 posiada powierzchnie przekraczające 1 ha. Blisko połowa łącznej powierzchni zbiorników wodnych przypada na kompleks stawów na pograniczu Katowic, Sosnowca i Mysłowic (89 ha w Katowicach), powstałych w dawnych wyrobiskach piasku. Są to stawy: Borki, Morawa i Hubertus II, III i IV. W Dolinie Trzech Stawów (Potoku Leśnego) zlokalizowanych jest 11 zbiorników wodnych o łącznej powierzchni 33 ha. Ponadto, większe zbiorniki znajdują się przy ośrodku wypoczynkowym Wesoła Fala (9 ha), przy Parku Bolina (2,8 ha), koło os. Tysiąclecia, Staw Grünfeld w Brynowie, Staw Trzewiczek w Janowie oraz stawy w rejonie Giszowca i w dolinie Boliny (Barbara-Janina i Górnik). Stawy te wraz z otoczeniem pełnią funkcje przyrodnicze i rekreacyjne[29][30][31].

Katowice położone są w obrębie śląsko-krakowskiego regionu hydrogeologicznego. Utwory wodonośne występują tu we wszystkich warstwach stratygraficznych, lecz ich znaczenie jest uzależnione od czynników geologicznych, hydrogeologicznych oraz wpływu człowieka. Wody podziemne występują tu na zróżnicowanej głębokości – od 10 do 100 metrów. Główny poziom wodonośny ma charakter porowo-szczelinowy i znajduje się w piaskowcach karbońskich. Wody te są pod ciśnieniem, lecz zaznacza się w nich odwadniający wpływ kopalń węgla kamiennego. Z pozostałych kompleksów wodonośnych ważne znaczenie ma piętro wodonośne czwartorzędu. Jest ono związane głównie z osadami rzecznolodowcowymi i rzecznymi. Wody w tych utworach występują najczęściej do głębokości 5 metrów. Największe kompleksy tych wód występują w dolinach Rawy i Kłodnicy[32][29][12].

Przyroda i ochrona środowiska[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Parki i ogrody Katowic.

Na terenie Katowic znajduje się obecnie kilka terenów objętych ochroną prawną: 2 rezerwaty przyrody („Las Murckowski”, „Ochojec”), 1 zespół przyrodniczo-krajobrazowy („Źródła Kłodnicy”), 1 użytek ekologiczny („Płone Bagno”), „Stawy Na Tysiącleciu”, oraz 12 obszarów zielonych mających status parków, z których największym jest Katowicki Park Leśny. Osiem z nich wpisanych jest do ewidencji zabytkowych parków i ogrodów w Polsce. Poza parkami na terenie miasta występuje pewna liczba zieleńców i skwerów. Łącznie katowickie tereny zieleni urządzonej zajmują 13% powierzchni miasta z czego tylko 2% to parki. Zinwentaryzowano na nich łącznie 273 taksony drzew i krzewów. W Katowicach znajduje się 35 okazów drzew uznanych za pomniki przyrody. Lasy w Katowicach obejmują 1,7% wszystkich lasów w województwie, czyniąc Katowice najbardziej zalesionym miastem województwa śląskiego. Lasy te są częścią leśnego pasa ochronnego GOP i podlegają Nadleśnictwu Katowice. Do największych parków Katowic należą: Park im. Tadeusza Kościuszki, Katowicki Park Leśny, Dolina Trzech Stawów, Park Zadole, Kalwaria Panewnicka i kilka mniejszych. Na styku granic miast Katowic, Chorzowa i Siemianowic leży Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku (w granicach administracyjnych Chorzowa). Ponadto miasto ma szereg skwerów, do najważniejszych należą: plac Wolności, plac Andrzeja, plac Miarki, plac Rady Europy, plac Grunwaldzki, park A. Budnioka, plac J. Londzina, plac kard. A. Hlonda, plac Alfreda[33].

Toponimia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa „Katowice” na mapie z 1792

Etymologia nazwy Katowice nie jest jednoznaczna. Istnieje kilka teorii na pochodzenie nazwy miejscowości:

  • od słowa „kąty”, czyli od dawnego określenia chat zagrodników,
  • od słowa „kat”, tak jak nazywany był pierwszy katowicki osadnik[34].

Z kolei niemiecki geograf oraz językoznawca Heinrich Adamy wywodził nazwę bezpośrednio od polskiej nazwy kota"von kot, kotka = Katze". W swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu jako pierwotną nazwę wymienia ją w obecnej polskiej formie "Katowice" podając jej znaczenie "Katzendorf""Wieś kotów"[35]. Niemcy zgermanizowali nazwę miejscowości na Kattowitz w wyniku czego utraciła ona swoje pierwotne znaczenie.

W okresie od 9 marca 1953[36] do 20 grudnia 1956[37] miasto nosiło nazwę Stalinogród. Nazwę tę wprowadzono tuż po śmierci Józefa Stalina, dla uczczenia pamięci Wielkiego Wodza i Nauczyciela mas pracujących i jego wiekopomnych zasług dla Polski[38], a cofnięto w związku z odwilżą gomułkowską dnia 21 października 1956.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Mapa historycznych osad Katowic
Widok na Bogucice, lata 30. XIX w
Widok na Kuźnicę Bogucką w połowie XIX wieku
Ulica Krawczyka na Nikiszowcu (Zabytkowe osiedle robotnicze – Familoki z lat 1908-1918, obejmujące ulice: księdza Ficka, Giszowiecka, Odrowążów, Czechowa, Janowska, świętej Anny, Garbarska, Rymarska, Nałkowskiej, Szopienicka, Plac Wyzwolenia), Katowice
Gmach Sejmu Śląskiego w latach międzywojennych

Przed uzyskaniem praw miejskich[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o Katowicach pojawiła się w zapisach księdza Kazimierskiego, wizytatora parafii boguckiej w 1598. Historię miasta wyznaczają jednak losy kilku znacznie wcześniejszych słowiańskich osad rolniczych z XIV i XVI wieku oraz kuźnic żelaza, będących obecnie jego dzielnicami. Usytuowana nad brzegiem rzeki Rawy Kuźnica Bogucka została wspomniana po raz pierwszy w 1397 i był to jeden z najstarszych zakładów tego typu w Polsce. Poza Kuźnią Bogucką w okolicy istniały jeszcze trzy podobne zakłady: załęski, szopieński i roździeński[39]. Podobny rodowód ma kilka innych katowickich dzielnic. Najstarszą katowicką dzielnicą jest Dąb, o którym dokumenty wspominają już w 1299. Należał on przez kilkaset lat do klasztoru Bożogrobców w Miechowie. Następnie wspomniane są kolejne wsie, będące dziś dzielnicami miasta, wymienione w dokumencie księcia opawsko-raciborskiego Mikołaja z 15 grudnia 1360, potwierdzającego Ottonowi z Pilicy własność wsi Jaźwce, Załęże, Bogucice i miasta Mysłowice[40][41][42][43][44].

W połowie XVI wieku na obszarze nadanym Kuźnikom pojawiło się osadnictwo rolnicze o charakterze zagrodowym. Około 1580 kuźnik bogucki Andrzej założył na swoim gruncie wieś zagrodniczą Katowice, wzmiankowaną w protokole wizytacji parafii boguckiej z 1598 jako villa nova − nowa wieś, a przez kilka następnych stuleci osady rolnicza i kuźnicza zgodnie egzystowały obok siebie[45][43][44].

W XVII, XVIII i I połowie XIX w. Katowice często zmieniały swoich właścicieli. Ważny w historii był rok 1838, kiedy to Franz von Winckler kupił dobra rycerskie Katowice od Lehmanna, a w 1841 przeniósł do Katowic zarząd swoich dóbr[46]. Rozwój wsi Katowice rozpoczął się wraz z uruchomieniem 3 października 1846 przez Towarzystwo Kolei Górnośląskiej połączenia Wrocławia z Mysłowicami. Dnia 6 sierpnia 1847 wjechał na główną stację kolejową pierwszy pociąg osobowy. W latach 1847−1848 Katowice za pośrednictwem OSE uzyskały połączenie z siecią kolei europejskich, m.in. z Berlinem, Krakowem, Wiedniem i Warszawą[47][43][48].

Przejęcie dóbr ziemskich przez rodzinę Wincklerów oraz uruchomienie kolei sprzyjały urbanizacji wsi. 29 września 1858 konsekrowano ewangelicki kościół Zmartwychwstania Pańskiego, a 11 listopada 1860 poświęcono zbudowany z muru pruskiego pierwszy katolicki kościół we wsi. W dniu 11 września 1865 król Prus Wilhelm I Hohenzollern nadał Katowicom prawa miejskie[49][48].

Po 1865[edytuj | edytuj kod]

Wkrótce po uzyskaniu praw miejskich Katowice wyniesione zostały do rangi powiatu. Pod pruskim panowaniem (od 1742) na terenie dzisiejszych Katowic, szczególnie w XIX wieku rozwijał się przemysł, zwłaszcza huty i kopalnie. U schyłku tegoż wieku powstało kilka instytucji, które zadecydowały o rozwoju młodego ośrodka gospodarczego: Górnośląska Konwencja Węglowa, Górnośląski Związek Przemysłowców Górniczo-Hutniczych, gwarectwa węglowe, Państwowa Dyrekcja Poczt, Sąd Okręgowy, Dyrekcja Prusko-Królewskich Kolei Państwowych[50][48].

W 1871 roku swe podwoje otwarło pierwsze gimnazjum. Z początkiem XX wieku Katowice wzbogaciły się o Teatr Miejski (późniejszy Teatr Śląski), zbudowany przy Rynku w latach 1905-1907 według projektu kolońskiego architekta Carla Moritza. Nowe stulecie przyniosło miastu trzeci w jego dziejach dworzec kolejowy, zachowany do dziś, choć nieużytkowany w pierwotnym charakterze. 22 grudnia 1902 do Starych Panewnik zostali sprowadzeni franciszkanie. Wybuch I wojny światowej nie spowodował w Katowicach zniszczeń i strat, lecz rozwój przemysłu i sprzyjającą koniunkturę, zwłaszcza dla zakładów hutniczych[51][49][50].

Powstania śląskie i plebiscyt[edytuj | edytuj kod]

W trakcie I powstania śląskiego w sierpniu 1919, w niektórych z dzisiejszych dzielnic miasta (Szopienice, Bogucice, Dąbrówka Mała), doszło do kilkudniowych walk powstańców śląskich z SSOS. W dniach 17−18 sierpnia 1920 doszło w mieście do zamieszek, w trakcie których niemieckie bojówki zaatakowały oddziały francuskie i polskich mieszkańców miasta. Wydarzenia te były jedną z przyczyn wybuchu 20 sierpnia w Katowicach strajku, a następnie wybuchu II powstania śląskiego, podczas którego w mieście został ogłoszony, przez oddziały rozjemcze stan oblężenia. Walki miały miejsce w dzisiejszych dzielnicach miasta, takich jak m.in. Załęska Hałda, Bogucice i Dąb[52][53].

W tych okolicznościach 20 marca 1921 odbył się plebiscyt na Górnym Śląsku. W okręgu wyborczym Katowice, który objął powiat i miasto Katowice, 51,9% wyborców opowiedziało się za pozostaniem w Niemczech. Zaś w samym mieście Katowice 85,4% a w powiecie katowickim 44,4% głosujących odpowiedziało się za Niemcami. Podczas III powstania śląskiego, w dniu 3 maja 1921, po trwającej całą noc walce, miasto zostało opanowane przez osiem batalionów powstańców śląskich pod dowództwem Walentego Fojkisa i Adama Kocura[52][53].

Lata międzywojenne i II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Po powstaniach śląskich Katowice wraz z okolicznymi gminami przyłączono do Polski. Lata międzywojenne były okresem ogromnego rozwoju miasta wskutek pierwszych dużych inkorporacji podmiejskich gmin. Liczba ludności miasta wzrosła z 56 tys. w 1922 do 135 tys. w 1939. 15 lipca 1920 roku ustawa Sejmu RP mianowała Katowice stolicą autonomicznego województwa śląskiego z własnym Parlamentem (Sejm Śląski) oraz Skarbem (Skarb Śląski). Przed II wojną światową miasto było siedzibą aż 53 banków, 14 zagranicznych przedstawicielstw dyplomatycznych, 9 międzynarodowych koncernów, 4 spółek akcyjnych, 9 biur sprzedaży oraz 7 związków gospodarczych. Powstały też liczne obiekty użyteczności publicznej, w tym oddane do użytku w 1926 nowoczesne lotnisko na Muchowcu, gmach Muzeum Śląskiego (zburzony przez Niemców w 1940), a w 1937 nowy budynek Polskiego Radia. Rozbudowywano także południową część miasta, a także powstawały luksusowe osiedla willowe i monumentalne budowle sakralne (m.in. kościół garnizonowy Świętego Kazimierza, początek budowy katedry Chrystusa Króla)[54][55][56][57].

W trakcie kampanii wrześniowej z Katowic w nocy z 2 na 3 września 1939 wycofały się większe jednostki Wojska Polskiego, a miasto zostało włączone bezpośrednio do III Rzeszy. Katowice zaś stały się siedzibą władz rejencji (od 1 listopada 1939), a potem prowincji górnośląskiej. Do kwietnia 1941 z Katowic wysiedlono wszystkich Żydów, których przed wojną mieszkało tu ponad 8 300. W trakcie okupacji Niemcy wysiedlili z Katowic pewną ilość Polaków, dla których utworzono obóz przejściowy w Ligocie[58]. Nadprezydentem rejencji i Gauleiterem został mianowany Fritz Bracht. W tym okresie Katowice stały się również siedzibą okręgowych władz partii nazistowskiej, a także centralą gestapo. W okresie okupacji niemieckiej starano się zniszczyć wszystkie ślady polskości (w tym i śląskości) Katowic w mieście. Miasto zostało zajęte w nocy z 27 na 28 stycznia 1945 przez 1 Front Ukraiński. W wyniku podpaleń dokonanych przez wojska radzieckie spłonęła część śródmieścia pomiędzy ulicą św. Jana i Pocztową, oraz pierzeja między Rynkiem i ul. Stawową[59][60][61].

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Po 1945 miasto odzyskało dawne znaczenie jako ośrodek przemysłowy i administracyjny. Pierwszym wojewodą został Jerzy Ziętek, po nim tę funkcję pełnił Aleksander Zawadzki. Pierwszym prezydentem po 1945 roku został Józef Wesołowski. Trzyletnim epizodem była krótkotrwała zmiana nazwy Katowic na Stalinogród (7 marca 1953 – 12 grudnia 1956[62]). Dnia 30 grudnia 1955, podczas tzw. wysiedlenia biskupów śląskich, ordynariusz częstochowski Zdzisław Goliński konsekrował katowicką Katedrę Chrystusa Króla. W tym okresie wzrosła ranga miasta jako ośrodka naukowego i kulturalnego, Katowice stały się centrum uniwersyteckim. Powstały wielkie osiedla mieszkaniowe i kilka reprezentacyjnych budowli, w tym pomnik Powstańców Śląskich i hala Spodek, które stały się symbolami miasta. Zbudowano także Superjednostkę, pawilony handlowe i Biuro Wystaw Artystycznych, Pałac Ślubów, hotele Silesia i Katowice oraz gmach dworca kolejowego.

Po 13 grudnia 1981 i wprowadzeniu przez władze PRL stanu wojennego, w Katowicach doszło do strajku załóg m.in. w hucie Baildon oraz w kopalniach Staszic, Wieczorek i Wujek. W dniu 16 grudnia, w wyniku użycia broni w KWK Wujek przez ZOMO, 7 górników zginęło na miejscu, a na skutek odniesionych ran 2 następnych zmarło później w szpitalu[63].

20 czerwca 1983 przybył z pielgrzymką do Katowic papież Jan Paweł II i spotkał się z wiernymi na lotnisku w Muchowcu. Na mszę przybyło ok. 1,5 mln. osób. Papież odwiedził też katedrę i przekazał prezydentowi miasta Edwardowi Mesze pamiątkowy medal.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Ludność Katowic.

Katowice są 10. największym polskim miastem pod względem liczby ludności (303 314 mieszkańców według stanu z 30 czerwca 2014) i 11. pod względem powierzchni (164,64 km²). Ludność Katowic stanowi około 0,8% mieszkańców całego kraju. Liczba ludności Katowic od 1989 stale się zmniejsza na wskutek ubytku naturalnego i ujemnego salda migracji. W okresie 1995-2007 liczba mieszkańców stałych spadła o 35,7 tys. osób (10,3%), a średnio o 2200-2500 mieszkańców na rok. Największe ubytki liczby mieszkańców nastąpiły w północnych dzielnicach miasta, zwłaszcza w Śródmieściu (25% ludności w okresie 1988-2007). Ubytek ponad 15% mieszkańców w okresie 1988-2007 nastąpił też w dzielnicach: Dąb, Wełnowiec-Józefowiec, Załęże i Załęska Hałda-Brynów. W tym okresie przyrost ludności następował w trzech południowych dzielnicach Katowic, tj. w Kostuchnie, Podlesiu i Zarzeczu[2][64].

Gęstość zaludnienie w 2007 wynosił średnio 1895 osób/km². Najgęściej zaludnione jest Osiedle Tysiąclecia (12,5 tys. osób/km²) oraz Śródmieście (9,4 osób/km²). Najniższa gęstość zaludnienia jest w południowych dzielnicach Katowic – w Murckach (140 osób/km²; spowodowane zwłaszcza położeniem w dużym kompleksie leśnym) i Podlesiu (663 osób/km²)[64].

W połowie 2014 47,54% mieszkańców miasta (144 193 osób) stanowią mężczyźni, natomiast 52,46% (159 121 osób) – kobiety. Wskaźnik feminizacji wynosił wówczas 110 kobiet na 100 mężczyzn. Ludność Katowic starzeje się, co jest spowodowane wzrostem odsetku mieszkańców w wieku poprodukcyjnym, a także spadkiem liczby osób w wieku poniżej 18 roku życia. Największym odsetkiem osób w wieku poprodukcyjnym charakteryzuje się Koszutka, Dąb i Brynów-Osiedle Zgrzebnioka. W 2007 ludność w wieku produkcyjnym stanowiła ok. 65% ogółu mieszkańców[2][64].

Pod względem struktury narodowościowej w Narodowym Spisie Powszechnym 2002 narodowość polską zadeklarowało 296 792 (90,1%) spośród 327 222 przebadanych mieszkańców miasta. Narodowość śląską zadeklarowało 17 777 katowiczan (5,4%). Ponadto w mieście żyje 674 Niemców i 165 Romów. 470 mieszkańców zadeklarowało inną narodowość, zaś 11 344 ma narodowość nieustaloną[65].

Podczas Narodowego Spisu Powszechnego 2011 narodowość śląską podało 78 838 katowiczan, czyli 24,4% mieszkańców miasta[66].

Rozwój demograficzny[edytuj | edytuj kod]

Rozwój demograficzny Katowic związany jest z wcielaniem pogranicznych osad i tym samym z rozwojem terytorialnym miasta. Od uzyskania w 1865 praw miejskich, Katowice powiększały kilkakrotnie swoją powierzchnię i zmieniały strukturę administracyjną. 15 lipca 1924 liczba ludności miasta przekroczyła 100 tys. W tym dniu wcielono do Katowic: Bogucice, Brynów, Dąb, Ligotę, Załęską Hałdę, Załęże i Zawodzie, co spowodowało praktycznie podwojenie liczby mieszkańców z niespełna 57 tys. do prawie 113 tys. (129 437 w maju 1930[67]). Kolejne przyłączenia okolicznych osad miały miejsce w latach 1951, 1960 i 1975. W okresie od 1825 do 1924 liczba ludności podwajała się, głównie przez migrację i wcielanie okolicznych osad, co ok. 10 lat i w ciągu tychże 100 lat zwiększyła się ponad 165-krotnie. Największą populację Katowice odnotowały w 1987 – według danych GUS 368 621 mieszkańców. Ze schyłkiem lat 80. XX w. nastąpiła zmiana tendencji rozwoju demograficznego miasta i rozpoczął się spadek liczby ludności Katowic z 368 621 w 1987 do 307 233 mieszkańców pod koniec roku 2012. Według prognoz Głównego Urzędu Statystycznego liczba mieszkańców Katowic ma spaść do 248 455 w 2035[68].

Wykres liczby ludności miasta Katowice na przestrzeni 3 ostatnich stuleci

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Zabudowa biurowa w Śródmieściu

Katowice są jednym z największych ośrodków gospodarczych w Polsce. Opiera się ona w głównej mierze na sektorze usług. Pod koniec 2012 w systemie REGON zarejestrowanych było 44 050 podmiotów gospodarczych, z czego 1469 (3,4% ogółu podmiotów w Katowicach) stanowiły podmioty sektora publicznego, a 42 581 (96,6%) podmiotów sektora prywatnego. Łącznie stanowi prawie 10% wszystkich podmiotów zarejestrowanych w województwie śląskim[69][70].

Pod względem poziomu zatrudnienia, wg stanu z 31 grudnia 2006, z ponad 150 tys. zatrudnionych w Katowicach ponad 73% stanowią osoby zatrudnione w tym sektorze (bez podmiotów gospodarczych o liczbie pracujących do 9 osób)[71]. Jest to wynik przemian gospodarczych w ostatnich latach. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w sektorze przedsiębiorstw wynosiło w 2008 4362,39 zł[72]. Poziom bezrobocia w Katowicach jest jednym z najniższych w Polsce – pod koniec października 2014 zarejestrowanych było 10,0 tys. bezrobotnych, a stopa bezrobocia wynosiła 4,8% (9. miejsce spośród wszystkich powiatów w Polsce)[73][74].

Katowice posiada kilka instytucji wspierania gospodarki. Do najważniejszych należy Katowicka Specjalna Strefa Ekonomiczna, której siedzibą są Katowice. Na dzień 31 grudnia 2013 miasto posiadało ok. 10% udziałów w KSSE. Na obszarze Katowic łączna powierzchnia kompleksów KSSE podstrefy tyskiej wynosiła w 2008 około 128 ha[75][76]. Prócz KSSE, na obszarze Katowic funkcjonuje kilka parków przemysłowych i technologicznych, stanowiące miejsce lokowania nowych działalności przemysłowo-usługowych. Do nich należy m.in.:

  1. Górnośląski Park Przemysłowy – park powstały na terenach po dawnej Hucie Silesia przy ul. Konduktorskiej. Jej początek wiąże się z rozpoczęciem w 2005 prac koncepcyjnych. Spółka ta zajmuje się przede wszystkim wynajem nowoczesnych powierzchni produkcyjno-magazynowych oraz powierzchni biurowych, a także obsługę prawną i pomoc w tworzeniu i promowaniu podmiotów gospodarczych[77][76].
  2. Euro-Centrum Park Przemysłowy – kompleks biurowo-usługowy otwarty w 2008 przy ul. Ligockiej 103. Składał się on wówczas z 4 nowych i 7 przebudowanych obiektów i oferował 480 miejsc pracy. W 2007 powołano Euro-Centrum Park Naukowo-Technologiczny, którego działalność przy współudziale biznesu i nauki koncentruje się na rozwoju technologii energooszczędnych w budynkach[78][76].

Rolnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pole uprawne w Szopienicach; w tle zabytkowa wieża ciśnień

Działalność rolna w Katowicach ze względu na dużą urbanizację ma ograniczony zasięg. Ogółem w 2007 320,19 ha powierzchni miasta (1,94% ogółu) była użytkowana rolniczo. Obszar użytkowany rolniczo stale się zmniejsza na wskutek następującej urbanizacji. Powierzchnia nieużytków porolnych wynosiła blisko 240 ha (2,26% powierzchni miasta), a powierzchnia niezabudowanych parceli na nieużytkach porolnych 341 ha (2,07%). W 2007, w rolnictwie pracowało 447 mieszkańców Katowic (0,3% ogółem pracujących)[79][69][80].

Działalność rolnicza odbywa się głównie w południowych dzielnicach miasta, zwłaszcza w Zarzeczu i Podlesiu, gdzie obszary rolne zajmują ponad 100 ha. Ponadto, obszary użytkowane rolniczo występują jeszcze w Kostuchnie, Murckach, Piotrowicach-Ochojcu i w Szopienicach-Burowcu, z czego w tej ostatniej dzielnicy powierzchnia terenów rolnych wynosi 32 ha. Wśród nich dominują głównie gospodarstwa o powierzchni do 1 ha. Brak jest natomiast terenów rolnych w śródmiejskich dzielnicach. Użytki porolne w Katowicach występują zwłaszcza w północnych dzielnicach o genezie rolniczej, głównie w Załężu, Osiedlu Witosa, Bogucicach, Wełnowcu-Józefowcu i Załęskiej Hałdzie-Brynowie[81].

Wg danych z Narodowego Spisu Rolnego z 2010, na 262,81 ha powierzchni zasiewów głównie uprawia się zboża (291,38 ha), w tym pszenicę jarą (39,46 ha) i owies (32,42 ha). Spośród zwierząt gospodarskich w Katowicach w 2010 pogłowie drobiu liczyło 56,8 tys., trzody chlewnej 589, a bydła 126 sztuk[80].

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Pudlingarnia Huty Baildon w połowie XIX w.
Centrum Technologiczne Yamazaki Mazak przy Trasie im. Nikodema i Józefa Renców w Załężu

Rozwój przemysłu wydobywczego oraz ciężkiego w XIX w. stał się jednym z czynników miastotwórczych Katowic, zwłaszcza zewnętrznych dzielnic. Początki eksploatacji węgla kamiennego sięgają 1740, kiedy to uruchomiono kopalnię Murcki, natomiast w 1769 rozpoczęto budowę kopalni Emanuelssegen (Błogosławiona Emanuela). Wraz ze wzrostem zapotrzebowania na węgiel w pierwszej połowie XIX w. na terenie obecnych Katowic powstały: w 1801 kopalnia Beata (później wchodząca w skład kopalni Wujek) w 1823 Ferdynand w Bogucicach i w 1845 Kleofas w Załężu. W XIX w. intensywnie rozwijało się hutnictwo cynku, które było jednym z podstawowych gałęzi przemysłu ciężkiego w granicach obecnych Katowic. W 1863 na obszarze Katowic działało 12 hut cynku, z czego największa była huta Wilhelmina w Szopienicach, założona w 1834. W tym czasie rozwijało się też hutnictwo żelaza. Pierwsza huta powstała na granicy Dębu i Załęża w 1823 z inicjatywy Johna Baildona[82].

Samo miasto Katowice do momentu inkorporacji w 1924 dzielnic o funkcji przemysłowo-mieszkaniowej miało charakter głównie administracyjno-usługowy. W 1931 49,5% mieszkańców miasta pracowało w przemyśle, z czego 12,5% w górnictwie węgla kamiennego. W 1938 funkcjonowało łącznie 258 zakładów przemysłowych, w tym 55 zakładów metalurgicznych, 41 chemiczno-technologicznych oraz 19 ceramicznych i kamieniarskich. W tym czasie prócz przemysłu ciężkiego funkcjonował przemysł przetwórczy, silnie powiązany z przemysłem ciężkim i wydobywczym,produkujący głownie środki produkcji, natomiast przemysł nastawiony na dobra konsumenckie funkcjonował w formie drobnych zakładów. Przemysł cynkowy w latach międzywojennych miał znacznie mniejszą rolę – wówczas funkcjonowała tylko jedna huta Kunegunda[83].

W latach 1945-1989 przemysł nadal odgrywał znaczącą rolę w gospodarce miasta. W 1968 z Katowic pochodziło 8% produkcji krajowej węgla kamiennego (10,4 mln ton), 1,9% stali (214,6%) oraz 73,3% cynku (148,8 tys. ton). W skali ówczesnego województwa katowickiego w 1975 udział produkcji przemysłowej stanowił 12,8%, a zatrudnienia w przemyśle 11,4%. W 1985 udziały te były mniejsze – 10,7% produkcji przemysłowej i 9,7% pracujących w przemyśle. W 1989 w przemyśle zatrudnionych było 112,2 tys. mieszkańców Katowic (36% zatrudnionych w mieście). Po II wojnie światowej w Katowicach funkcjonowało 7 kopalń węgla kamiennego: Katowice, Kleofas, Wujek, Eminencja (od 1953 Gottwald), Wieczorek, Boże Dary i Murcki. W 1964 na terenach rezerwowych kopalni Wieczorek uruchomiono kopalnię Staszic, w 1974 połączono kopalnie Kleofas i Gottwald, a w 1976 Boże Dary i Murcki. W 1990 na obszarze Katowic funkcjonowały dwie huty stali: Baildon i Ferrum, a także Huta Metali Nieżelaznych Szopienice i Zakłady Metalurgiczne Silesia, które ze względu na uciążliwy wpływ na środowisko zlikwidowano. W 1985 w hutnictwie pracowało 10,2 tys. osób. Spośród pozostałych gałęzi przemysłu, wysokim udziałem w okresie PRL-u cechował się przemysł maszynowy, wyspecjalizowany głównie w produkcji maszyn i urządzeń górniczych. Do ważniejszych zakładów należały: Piotrowicka Fabryka Urządzeń Maszyn Górniczych, Fabryka Sprzętu i Narzędzi Górniczych i Śląska Fabryka Urządzeń Górniczych[84].

Po 1989 w wyniku przemian gospodarczych Katowice pozostają jednym z ważniejszych ośrodków przemysłowych w Polsce. Udział zatrudnionych w przemyśle zmalał w latach 1995-2006 o blisko połowę, do 27,9% ogółu zatrudnionych w 2006. W tym czasie zlikwidowano kilka uciążliwych zakładów przemysłowych, wiele kopalń i hut w Katowicach zostało zlikwidowanych. Pozostałe po ich likwidacji tereny poprzemysłowe często przeznaczone są pod inne funkcje, głownie handlowo-usługowe. Do najważniejszych tego typu przekształceń należy powstanie centrum handlowego Silesia City Center na terenie byłej kopalni Gottwald, a także nowej siedziby Muzeum Śląskiego na ternie byłej kopalni Katowice[85]. Po 1989 rozwinęły się natomiast nowoczesne gałęzie przemysłu, zlokalizowane zwłaszcza w parkach przemysłowych i technologicznych[76].

Przemysł ciężki w gospodarce miasta nadal odgrywa ważną rolę. Obecnie działające kopalnie węgla kamiennego połączone są w jedną z 3 największych spółek węglowych w Polsce – Katowicki Holding Węglowy. W skład tego holdingu wchodzą 3 kopalnie z Katowic i po jednej z Sosnowca i Mysłowic. Na terenie Katowic działają obecnie 3 kopalnie węgla kamiennego i dwie huty:

Usługi[edytuj | edytuj kod]

Biurowiec klasy A Chorzowska 50
Centrum Biurowe Francuska przy ul. Francuskiej

Katowice jest ważnym ośrodkiem handlowo-usługowym, szczególnie w zakresie: handlu hurtowego i detalicznego, pośrednictwa finansowego, obsługi nieruchomości i firm, nauki i edukacji, specjalistycznych usług medycznych oraz administracji publicznej i gospodarczej. Wg stanu z 31 grudnia 2006 73% mieszkańców jest zatrudnionych w sektorze usług, a w 2007 76,6% spółek zarejestrowanych w Katowicach stanowiły podmioty w sektorze usług rynkowych, a 7,7% usług nierynkowych[71][69][86]

Z racji centralnego położenia Katowic w konurbacji górnośląskiej, miasto pełni wiele usług o charakterze metropolitarnym, o czym świadczy obecność bogatej bazy infrastrukturalnej. Katowice stanowią ważny ośrodek administracji, kultury, edukacji i handlu. W Katowicach jako stolicy województwa śląskiego skupiają się jednostki administracji publicznej, w tym administracji samorządowej o zasięgu miejskim i wojewódzkim, terenowej administracji rządowej, związków międzygminnych, władz kościelnych (siedziba archidiecezji katowickiej) oraz innych instytucji. W Katowicach wg stanu z 2007 znajdowało się 20 uczelni wyższych, z czego na uczelniach publicznych kształciło się ok. 54,5 tys. studentów. Miasto stanowi siedzibę pięciu szpitali klinicznych Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, oraz wielu placówek kulturalnych o zasięgu lokalnym i ponadregionalnym[87].

Największą koncentracją usług wykazuje się Śródmieście, które swoje funkcje kształtowały od połowy XIX w., kiedy to w 1839 Franciszek von Winckler przeniósł zarząd swych dóbr do Katowic, a w 1846 otwarto linię kolejową do miasta. Te dwa czynniki wpłynęły na rozwój handlu i rzemiosła, a w późniejszym okresie również funkcji administracyjno-dyspozycyjnej. Również w dzielnicach wykształciły się lokalne ośrodki usługowe. Ich stopień wyposażenia zależy przede wszystkim od wielkości obsługiwanego obszaru i genezy ośrodków[88].

Handel i targi[edytuj | edytuj kod]

Od końca lat 80. XX w. w Katowicach zmieniła się całkowicie struktura handlu w całej Polsce – w tym także w Katowicach. Ówczesne domy handlowe zostały w większości sprywatyzowane. W Katowicach nadal funkcjonują targowiska miejskie – bazar Załęże wraz z częścią rolno-spożywczą, targowisko na Placu Miarki i targowisko przy ul. Katowickiej zarządzane przez gminny Zakład Targowisk Miejskich. W 2007 w Katowicach zarejestrowanych było 4600 podmiotów gospodarczych prowadzących działalność handlową. Ich liczba od 2002 stopniowo się zmniejsza, przede wszystkim ze względu na wzrost liczby średnio- i wielkopowierzchniowych obiektów handlowych. W mieście znajdują się trzy duże centra handlowe oraz kilka mniejszych. Większość supermarketów jest usytuowana w okolicach osiedli mieszkaniowych. Do największych centrów handlowo-rozrywkowych należą: Galeria Katowicka, CH 3 Stawy, CH Dąbrówka oraz Silesia City Center[89]. W mieście odbywa się szereg targów o różnorodnej tematyce, jak np.:

  • Międzynarodowe Targi górnictwa energetyki i metali,
  • Toolexpo Międzynarodowe Targi narzędzi i obrabiarek,
  • Międzynarodowe Targi spożywcze,
  • Jesienna giełda budownictwa,
  • Śląskie targi nieruchomości,
  • Międzynarodowe Targi Motoryzacyjne,
  • Międzynarodowe Targi techniki motoryzacyjnej,
  • BIKE Międzynarodowe Targi rowerowe,
  • Targi Międzynarodowe spawalnicze,
  • Targi BHP.

Inwestycje[edytuj | edytuj kod]

Katowice, fontanna na przebudowanym rondzie, w tle jeden z najwyższych budynków w Polsce wieżowiec Altus (2001−2003)

Katowice prowadzą program rewitalizacji i przebudowy centrum miasta[90]. W ramach tego projektu jest przebudowywana przestrzeń Rynku wraz z przyległymi ulicami oraz Alei Korfantego wraz z obszarem wokół Ronda[91]. Autorem projektu jest katowicki architekt – Tomasz Konior[92].

Oprócz tego, niezależnie w przygotowaniu lub budowie znajduje się wiele projektów prywatnych inwestorów. Z powodu problemów z lotniskiem Muchowiec zablokowane były do tej pory budowy wieżowców. W 2009 uzyskanie pozwolenia na budowę wysokich budynków stara się około czternastu inwestorów[93]. Najbardziej zaawansowane są projekty wież Silesia Towers korporacji deweloperów TriGranit[94], Jupiter Plaza[95] oraz biurowiec Hines Polska[96]. Dodatkowo, wiele ważnych budynków w mieście ulega kompleksowej rewitalizacji – przede wszystkim należy wymienić remonty os. Tysiąclecia, Spodka, wieżowca Haperowiec oraz planowaną przebudowę biurowca DOKP.

Podaż powierzchni biurowej wynosi ca. 337.000,00 metrów kwadratowych, co daje 4 miejsce w Polsce. W 2015 roku podaż ma wzrosnąć o kolejne 60.000,00 m.kw w związku z budową m.in. Silesia Business Park, Silesia Star, A4 Business Park. Od kilku lat popularne są także budynki przemysłowe poddane gruntowej rewitalizacji i adaptacja ich na biura czy mieszkania.

Rynek mieszkaniowy Katowic gwałtownie się rozwija. Budowane są m.in. Dębowe Tarasy, Osiedle Francuska Park, Franciszkańskie czy luksusowe Osiedle Bażantów[97].

W dniu 6 czerwca 2013 roku, firma IBM ogłosiła, że zainwestuje w Katowicach. Do końca 2015 roku ma zatrudnić w Katowicach 2 tysiące pracowników[98], natomiast w Parku Przemysłowym Euro-Centrum zainwestują firmy z Doliny Krzemowej w Kalifornii. Najbardziej znane firmy, które zainwestowały w Katowicach to m.in. Capgemini, Unilever, Rockwell Automation, Oracle, PwC, Deloitte, Vattenfall, Kroll Ontrack, ING, ABB, Bombardier, Mentor Graphics i UPC[99].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Autostrada A4 (al. Górnośląska)

Katowice znajdują się na skrzyżowaniu szeregu drogowych szlaków komunikacyjnych. Przez miasto przebiegają m.in.[100][101]:

W okolicach Katowic przebiega kilka ważnych dróg[100][101]:

Przebiega tędy również Drogowa Trasa Średnicowa – trasa szybkiego ruchu, która w założeniu ma przebiegać przez Katowice, Chorzów, Świętochłowice, Rudę Śląską, Zabrze, Gliwice oraz przez Mysłowice, Sosnowiec, Będzin i Dąbrowę Górniczą. Biegną też tędy dwie drogi ekspresowe: S1 (część drogi krajowej nr 1 i Wschodniej Obwodnicy GOP) oraz S86 (część drogi krajowej nr 86). Trasy te w powiązaniach zewnętrznych zapewnia bezpośredni dojazd do sąsiednich miast, do ośrodków o zasięgu wojewódzkich jak Opole, Wrocław czy Kraków, a także do państw europejskich, zwłaszcza Europy Zachodniej (Niemcy, Belgia i Francja), a także na południe (głównie do Czech)[102][103].

Podstawę wewnętrznego układu komunikacyjnego Katowic stanowią ulice główne, które w dużej mierze realizują powiązania w skali miasta, a także łączą z głównymi ciągami komunikacji drogowej. Łączą się również z nimi drogi o charakterze zbiorczym i lokalnym, które pełnią powiązania między jednostkami w poszczególnych dzielnicach, a także stanowią obsługę osiedli mieszkaniowych i obiektów funkcjonalnych. Najważniejsze ciągi ulic to m.in.[103]:

Średnia prędkość pojazdów w centrum Katowic wynosiła w 2014 29 km/h. Największe natężenie ruchu odnotowuje się w okresie między 7:45 a 9:15, a także między 16:00 a 17:15. Wg danych z września 2007 w okresie szczytu popołudniowego największe natężenie ruchu zaznacza się na al. Rozdzieńskiego (średnio 9710 pojazdów na odcinku Olimpijska – al. Korfantego i 6114 na S 86), Chorzowskiej (6 245 pojazdów na wysokości Silesia City Center i 3279 na wysokości ul. Brackiej), Trasie Renców (3 175 pojazdów na Estakadzie Orląt Lwowskich), autostradzie A4 w kierunku Mysłowic (3 026 pojazdów) i ul. Kościuszki (2 965 pojazdów). Największe zatory w godzinach szczytu w Śródmieściu Katowic są na ul.: Sokolskiej, Francuskiej, Damrota oraz na al. Korfantego[104][105].

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Widok nocą na główny budynek dworca w Katowicach
Pociąg ED250 spółki PKP Intercity na peronie głównej stacji w Katowicach

Katowice stanowią jeden z największych węzłów komunikacji kolejowej w Polsce, zarówno jeśli chodzi o przewozy pasażerskie, jak i towarowe. Przez miasto przebiega 20 linii kolejowych zarządzanych przez PKP Polskie Linie Kolejowe. Katowice leży na skrzyżowaniu dwóch transeuropejskich korytarzy transportowych[106][107]:

Na terenie miasta znajduje się główna stacja węzłowa oraz największa stacja pasażerska węzła katowickiego – Katowice. Z niej wg stanu z początku 2015 odjeżdżają pociągi wszystkich kategorii, w tym Express InterCity Premium, EuroCity, Express InterCity i InterCity, zapewniające połączenia ze wszystkimi największymi miastami w Polsce oraz z Austrią, Białorusią, Czechami, Francją, Rosją, Słowacją i Węgrami. Rocznie ze stacji korzysta średnio 12 mln pasażerów. Kolejowy transport towarowy to przede wszystkim przewozy węgla kamiennego, ze względu na położenie miasta dużą rolę odgrywają przewozy tranzytowe, także międzynarodowe[106][108][109].

W mieście znajduje się ponadto 8 stacji i przystanków kolejowych: Katowice Brynów, Katowice Ligota, Katowice Szopienice Południowe, Katowice Podlesie, Katowice Piotrowice, Katowice Załęże, Katowice Zawodzie oraz nieeksploatowane stacje Katowice Ochojec i Katowice Murcki[110].

Komunikacja kolejowa na terenie Katowic funkcjonuje od 3 października 1846, kiedy to uruchomiono przedłużenie linii Towarzystwa Kolei Górnośląskiej ze Świętochłowic przez Katowice do Mysłowic. Stacja w Katowicach powstała w szczerym polu, w połowie długości między wsiami Dąb i Szopienice. W późniejszym okresie na obszarze miejscowości powstały nowe połączenia kolejowe oraz bocznice do zakładów przemysłowych. W dniu 1 grudnia 1852 oddano do użytku linię z Katowic do kopalni węgla kamiennego w Murckach, natomiast 24 sierpnia 1859 uroczyście otwarto łącznik między liniami Kolei Górnośląskiej a Koleją Warszawsko-Wiedeńską (trasa Szopienice – Ząbkowice) wraz z budową nowego budynku dworca w Katowicach. Do Katowic w następnych latach doprowadzono kilka nowych linii i łącznic kolejowych, w tym w 1858 linię Kolei Wilhelma z Mikołowa do Ligoty i w 1870 linię Kolei Prawego Brzegu Odry z Bytomia przez Dąbrówkę Małą i Szopienice do Dziedzic. Rozwój kolei w Katowicach siał się jednym z czynników szybkiego rozwoju miasta, dzięki czemu uzyskało w 1865 prawa miejskie[111].

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Autobus MAN NL 2x2 spółki PKM Katowice na przystanku Katowice Andrzeja Dworzec
Terminal autobusów KZK GOP Katowice Dworzec znajdujący się pod budynkiem głównego dworca

System transportu zbiorowego w Katowicach oparty jest na komunikacji autobusowej oraz tramwajowej. Udział ruchu odbywającego się za pomocą komunikacji publicznej wynosił w 2007 57%. Głównym organizatorem komunikacji miejskiej w Katowicach jest Komunikacyjny Związek Komunalny Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (KZK GOP) z siedzibą w Katowicach. Wg stanu z 2013 długość tras obsługiwanych na zlecenie KZK GOP na terenie miasta wynosiła 248,86 km, w tym 220,75 km tras autobusowych i 28,11 km tras tramwajowych. Łączna długość linii w tym okresie wynosiła 922,25 km (najwięcej spośród miast członkowskich KZK GOP), w tym 824,48 km linii autobusowych i 97,78 km linii tramwajowych. Przez teren Katowic przebiega ponad 100 linii KZK GOP, z czego 30 z nich to linie wewnątrzmiejskie (28 autobusowych i 2 tramwajowe)[112]. Poza tym, na obszarze Katowic funkcjonują linie obsługiwane przez Międzygminny Związek Komunikacji Pasażerskiej w Tarnowskich Górach (autobusy głównie w kierunku Bytomia i Piekar Śląskich i powiatu tarnogórskiego), Miejski Zarząd Komunikacji w Tychach (autobusy do Tychów; ponad 3500 wozokilometrów na dobę w 2013) oraz Miejski Zarząd Dróg i Mostów w Jaworznie (autobusy do Jaworzna; prawie 800 wozokilometrów na dobę w 2013). Największym przewoźnikiem jest PKM Katowice, realizujący przewozy na zlecenie KZK GOP[112][113].

Komunikacja tramwajowa na obszarze miasta jest organizowana na zlecenie KZK GOP spółce Tramwaje Śląskie S.A., której Katowice są największym udziałowcem (32,67% akcji). Łączna długość tras tramwajowych w 2013 wynosiła 28,11 km, a praca eksploatacyjna w 2013 w Katowicach wynosiła blisko 9000 wozokilometrów na dobę. Przez Katowice wg stanu z 30 stycznia 2015 przebiegało 12 linii tramwajowych, w tym jedna wewnątrzmiejska (36 Brynów Pętla – Zawodzie Pętla). Struktura sieci tramwajowej na terenie Katowic ma układ promienisty z koncentracją na Rynku i łączy Śródmieście m.in. z Brynowem, Koszutką, Osiedlem Tysiąclecia, Szopienicami, Wełnowcem, Załężem i Zawodziem[112][113].

Początki komunikacji tramwajowej na terenie Katowic sięgają końca XIX w., kiedy to 30 grudnia 1896 oddano do użytku odcinek Katowice (na wysokości obecnego ronda gen. Ziętka) – Wełnowiec – Huta Laura, który po dwóch latach zelektryfikowano. W tym samym roku rozpoczęto budowę linii tramwajowej Katowice (Rynek) – Dąb – Królewska Huta, którą ukończono w sierpniu, a uruchomiono 25 listopada 1898. W 1899 spółka Oberschlesische Dampfstrassenbahnen AG (ODS) uzyskała koncesję na linię linię Hajduki Górne – Katowice – Załęże – Zawodzie – Szopienice – Mysłowice, którą uruchomiła 31 października 1900. W 1912 w Katowicach uruchomiono normalnotorową linię, która łączyła Rynek w Katowicach z Parkiem Kościuszki. Na końcu tej linii powstała zajezdnia normalnotorowa. W latach międzywojennych wzmogły się procesy przekształcenia sieci na terenie Katowic w sieć normalnotorową, a także 14 lipca 1928 uruchomiono linię z Szopienic do Sosnowca. Po II wojnie światowej dokonano przedłużenia linii z Parku Kościuszki do Brynowa, oddaną do użytku 18 września 1947. Po 1989 mimo niedofinansowania, sieć tramwajową na terenie Katowic systematycznie modernizowano[114].

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

W odległości około 30 km na północ od centrum Katowic znajduje się międzynarodowy port lotniczy Katowice-Pyrzowice z asfaltobetonową drogą startową o długości 2800 metrów i szerokości 60 metrów. W 2013 obsłużył on 2 mln 550 tys pasażerów. Port posiada dwa terminale pasażerskie (nowszy otwarty w lipcu 2007) oraz jeden terminal cargo. Przepustowość roczna terminali pasażerskich wynosi ok. 3,6 mln pasażerów, łącznie z nowym wzrośnie do 6 mln. Lotnisko w Pyrzowicach obsługuje ponad 30 stałych połączeń rejsowych liniami lotniczymi EuroLOT, LOT, Lufthansa, Wizz Air, Ryanair, Germanwings i Wizz Air Ukraine[115][116].

W granicach miasta Katowice znajduje się również lotnisko aeroklubowe Katowice-Muchowiec z czynnym trawiastym polem wzlotów. Planowo miało zostać przeistoczone w miejski port lotniczy (ang. city airport) z przyszłą utwardzoną drogą startową o długości 850 metrów i szerokości 25 metrów, obsługujący samoloty zabierające do 18 pasażerów oraz samoloty lotnictwa ogólnego, w tym biznesowe. Jednak obecnie jego rozwój jest hamowany sporami na tle własnościowym pomiędzy aeroklubami[117][116].

W odległości do 100 km od Katowic znajdują się jeszcze dwa międzynarodowe porty lotnicze: port lotniczy Ostrawa i Airport Kraków w Balicach. Ponadto odległe od Katowic o 90 km lotnisko w Kamieniu Śląskim pod Opolem starało się o status lotniska dla ruchu rejsowego, w tym międzynarodowego. Z uwagi na swoje położenie 12 km od autostrady A4, stanowiłoby realistyczną alternatywę do Pyrzowic i Balic m.in. dla Katowic – plany te pozostały niezrealizowane[118][119]

W 2013 przy ul. Medyków oddano do użytku sanitarne lądowisko Katowice-GCZD, a w 2014 przy ul. Armii Krajowej śmigłowcowe lądowisko Famur[120].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

 Osobne artykuły: Architektura Katowicwieżowce Katowic.
Zabytkowy budynek Hotelu Monopol przy ul. Dworcowej
Zabytkowy budynek Gmach Sejmu Śląskiego

Katowice należą obok Łodzi i Gdyni do grupy miast Polski, których centra nie wywodzą się ze średniowiecznego miasta lokacyjnego. Style takie jak gotyk, renesans czy barok nie są zatem w nim reprezentowane. Układ urbanistyczny miasta powstał na skutek rozbudowy i połączenia poszczególnych wsi i osiedli robotniczych w czasie gwałtownego rozwoju w XIX i XX wieku[121].

Śródmieście miasta zostało ukształtowane w połowie XIX w., którego ściślejsze zabudowywanie nastąpiło po 1880. Powstałe w tym czasie budynki posiadają dekorację eklektyczną (w większości neorenesansową i neobarokową) z późniejszymi elementami stylu secesyjnego. Pod koniec XIX wieku uznawane było za „mały Paryż”[122].

Modernistyczny kwartał południowej części śródmieścia Katowic, powstały po utworzeniu województwa śląskiego w 1922, to jeden z najciekawszych w kraju przykładów międzywojennego funkcjonalizmu i stylu międzynarodowego. Katowickie budynki są inspirowane architekturą Bauhausu, De Stijl czy realizacjami Le Corbusiera. Architektura Katowic lat międzywojennych mimo pierwotnych założeń zakładających unifikację i standaryzację, charakteryzowała się dużą różnorodnością i indywidualizmem. W tym czasie duży udział w inwestycjach miały władze wojewódzkie, które przyciągały także inwestorów prywatnych i kościelnych. Do najbardziej okazałych obiektów powstałych w tym okresie należy budynek Sejmu Śląskiego, budowany w latach 1924-1929 oraz Archikatedra Chrystusa Króla, której budowę rozpoczęto w 1927, a ukończono po wojnie, w 1956[121][123].

Po II wojnie światowej, pod koniec lat 40. XX w. w architekturze narzucono doktrynę socrealizmu, kładące nacisk na wartości polskie. Przyładem jest Pałac Młodzieży (bud. 1948-1951) oraz dawny Dom Związków Zawodowych (bud. 1955). W późniejszym okresie starano się utworzyć nową koncepcję centrum miasta, w kierunku północnym. Prace te realizowano w latach 50., 60. i 70. XX w. Powstały wówczas m.in. Dom Prasy, Skarbek, Superjednostka oraz hala widowiskowo-sportowa Spodek. Sporo inwestycji mieszkaniowej do najbardziej wartościowych należy Osiedle Tysiąclecia oraz Osiedle Walentego Roździeńskiego[124].

Po 1989 w architekturze Katowic nastawiono na estetykę postmodernizmu zaczerpniętej z Europy Zachodniej, lecz w późniejszym czasie skierowano się na funkcjonalizm, uwzględniający awangardowe materiały, nowatorskie rozwiązania konstrukcyjne oraz nawiązanie do tradycji. W związku z rozwojem kulturalnym miasta pod koniec lat 90. XX w. powstała nowa siedziba Biblioteki Śląskiej, a w pierwszej połowie XXI w. Strefa Kultury, na której znajduje się siedziba Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia (bud. 2010-2014), Muzeum Śląskiego (bud. 2011-2015) oraz Międzynarodowe Centrum Kongresowe (bud. 2011-2015). W latach 2002-2003 powstał najwyższy budynek w Katowicach – Altus, w 2005 a na terenach po kopalni Gottwald centrum handlowo-rozrywkowe Silesia City Center. Powstało również wiele nowych obiektów biurowo-usługowych oraz gmachów użyteczności publicznej, zwłaszcza akademickich (w tym otwarte w 2012 Centrum Informacji Naukowej i Biblioteka Akademicka)[125][126][127][128].

Rozwój urbanistyczny[edytuj | edytuj kod]

Panorama Śródmieścia w latach międzywojennych; na pierwszym planie plac Andrzeja
Dawne osiedle robotnicze Nikiszowiec

Układ urbanistyczny Katowic z racji młodego wieku miasta wykazuje się niejednorodnością wynikającą z różnej genezy oraz odrębności administracyjnej osad, które włączano do Katowic wraz z kolejnymi etapami ich rozwoju. Najsilniej ze Śródmieściem są powiązane sąsiednie dzielnice, włączone w 1924. W poszczególnych jednostkach wykształciły się szereg odrębnych osiedli i kolonii o zróżnicowanej genezie. Obecny kształt Katowic wykształcił się w czterech fazach rozwojowych[129]:

  1. faza wczesnourbanistyczna (lata 40.-80. XIX w.) – związana jest z uprzemysłowieniem obecnych dzielnic Katowic, budową linii kolejowej do Katowic oraz przeniesieniu zarządu dóbr Thiele-Wincklera do Katowic; W tym czasie wytyczono układ urbanistyczny obecnego Śródmieścia na osi: plac Wolności – Rynek – plac Szramka oraz ulic: Dworcowa – Mariacka; powstanie dzielnic patronackich przy zakładach przemysłowych, w tym Giszowca i Nikiszowca.
  2. faza rozwoju i ekspansji terytorialnej w latach międzywojennych – związana jest z przyznaniem Katowic statusu stolicy autonomicznego województwa śląskiego; w tym okresie do Katowic włączono sąsiednie dzielnice, a także w południowym Śródmieściu wybudowano m.in. gmach Sejmu Śląskiego, Muzeum Śląskiego, katedry Chrystusa Króla (ukończona po II wojnie światowej) oraz obiekty mieszkaniowe.
  3. faza powojenna (lata 1945-1989) – przebudowa i dalszy rozwój przestrzenny miasta; w tym okresie przebudowano strefę Rondo-Rynek (w tym hali Spodek oraz nowych wysokościowców), wybudowano nowe osiedla mieszkaniowe (w tym os. Tysiąclecia, Paderewskiego, Rozdzieńskiego, Odrodzenia i Witosa) oraz obiekty użyteczności publicznej (nowy budynek dworca kolejowego).
  4. faza współczesna (od lat 90. XX w.) – przemiany gospodarcze doprowadziły do zmiany systemu gospodarczego Katowic (w tym likwidacja kopalń, hut i innych uciążliwych zakładów); przebudowano układ drogowy miasta (w tym budowa autostrady A4), a także wykonano szereg procesów rewitalizacji miasta (np. powstanie Strefy Kultury na terenach dawnej KWK Katowice); budowa nowych obiektów handlowo-usługowych oraz biurowych (np. Altus, Chorzowska 50 oraz parki przemysłowe); dalszy rozwój urbanistyczny miasta przebiega w kierunkach południowych za sprawą licznych inwestycji deweloperskich.

Dane urbanistyczne[edytuj | edytuj kod]

  • tereny zabudowy mieszkaniowej – 12%
  • tereny komunikacji i transportu – 12,5%
  • tereny przemysłowe – 8,5%
  • obszary zieleni urządzonej – 7,5%
  • lasy i inne użytki – 55%
  • nieużytki – 4,5%

W granicach Katowic znajduje się prawie 66 km² lasów. Lasy te są pod ochroną[130].

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Najstarsza budowla w Katowicach to drewniany kościółek św. Michała Archanioła z XVI w. w Brynowie, oprócz niego w mieście znajduje się kilkadziesiąt budowli mieszkalnych z XIX i początku XX wieku, w tym unikatowe osiedla: Nikiszowiec i Giszowiec. Znajdują się tu także dwa pałace: pałac Goldsteinów i pałac w Załężu oraz kilka zabytkowych kościołów w tym kościół Mariacki, kościół garnizonowy, katedra Chrystusa Króla (największa katedra w kraju), bazylika z klasztorem franciszkanów z oryginalną kalwarią w stylu modernistycznym oraz ewangelicki kościół Zmartwychwstania Pańskiego – najstarsza murowana budowla sakralna w mieście.

Drapacz Chmur wybudowany w latach 1929–1930 przy ul. Żwirki i Wigury 15 to przykład modernistycznej architektury, która wypełnia południowy kwartał śródmieścia.

Naprzeciw gmachu Sejmu Śląskiego znajduje się pomnik Marszałka Józefa Piłsudskiego ufundowany ze składek mieszkańców woj. śląskiego i zamówiony w 1936 r. u chorwackiego rzeźbiarza Antuna Augustinčicia. Wykonany został w latach 1937–1939. Ze względu na wybuch wojny i późniejsze uwarunkowania polityczne pomnik trafił do Polski dopiero w 1991 r. W 1998 r. wykonano cokół i ustawiono pomnik w obecnym miejscu, na placu Bolesława Chrobrego[131]. Projekt placu wraz z cokołem, według projektu Aliny Borowczak – Grzybowskiej i Andrzeja Grzybowskiego otrzymał tytuł Najlepszej Przestrzeni Publicznej Województwa Śląskiego 2001.

Oprócz zabytków w Katowicach znaleźć można wiele niezabytkowych atrakcji turystycznych np. Pomnik Powstańców Śląskich (największy pomnik w kraju), wieża spadochronowa (jedyna istniejąca wieża spadochronowa w Polsce), Spodek (hala widowiskowa oddana do użytku w roku 1971 z architektonicznie ciekawym dachem koncepcji inżyniera Wacława Zalewskiego, utrzymywanym w miejscu stalowymi kablami zgodnie z zasadami tensegrity).

Bezpieczeństwo publiczne[edytuj | edytuj kod]

W Katowicach znajduje się centrum powiadamiania ratunkowego, które obsługuje zgłoszenia alarmowe kierowane do numerów alarmowych 112, 997, 998 i 999[132].

Opieka zdrowotna[edytuj | edytuj kod]

Katowice dysponują największa bazą medyczną w regionie. Znajduje się tu około 20 szpitali

Wykaz szpitali publicznych[133] (2012):

Wykaz szpitali niepublicznych (2012):

 Z tym tematem związana jest kategoria: Szpitale w Katowicach.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Katowice, Uniwersytet Śląski w Katowicach – Wydział Prawa i Administracji
Katowice, dawny Ratusz w Bogucicach, ob. rektorat Uniwersytetu Ekonomicznego

Katowice są jednym z większych ośrodków naukowych w Polsce. Znajduje się tu około 20 uczelni, na których w 2012 r. studiowało ponad 63 tys. osób[134]. Według danych z Narodowego Spisu Powszechnego z 2011 r., 23,7% przebadanych mieszkańców legitymuje się wykształceniem wyższym, 35,3% wykształceniem średnim i policealnym, a 19,3% mieszkańców posiadało wykształcenie zasadnicze zawodowe. Spośród przebadanych katowiczan występowały również osoby posiadające wykształcenie gimnazjalne (4,3%), wykształcenie podstawowe (12,7%), zaś 0,6% osób nie posiada formalnego wykształcenia szkolnego[135].

Uczelnie w Katowicach[edytuj | edytuj kod]

  1. Akademia Muzyczna w Katowicach
  2. Akademia Wychowania Fizycznego w Katowicach
  3. Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach
  4. Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa w Katowicach
  5. Międzynarodowa Szkoła Nauk Politycznych w Katowicach
  6. Politechnika Śląska, Wydział Inżynierii Materiałowej i Metalurgii, Wydział Transportu
  7. Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej, wydział zamiejscowy
  8. Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach
  9. Śląska Wyższa Szkoła Zarządzania w Katowicach
  10. Śląska Wyższa Szkoła Medyczna w Katowicach
  11. Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach
  12. Uniwersytet Śląski w Katowicach
  13. Wyższa Szkoła Bankowości i Finansów w Katowicach
  14. Wyższa Szkoła Pedagogiczna TWP w Warszawie, Instytut Pedagogiki
  15. Wyższa Szkoła Mechatroniki
  16. Wyższa Szkoła Techniczna w Katowicach
  17. Wyższa Szkoła Technologii Informatycznych w Katowicach
  18. Wyższa Szkoła Zarządzania Marketingowego i Języków Obcych w Katowicach
  19. Wyższa Szkoła Zarządzania Ochroną Pracy w Katowicach
  20. Wyższe Seminarium Duchowne Braci Mniejszych w Katowicach, afiliowane do PAT w Krakowie
  21. Wyższe Śląskie Seminarium Duchowne

W Katowicach znajduje się również[potrzebne źródło]:

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Siedziba NOSPR (Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia)

Katowice stanowią duży ośrodek kulturalny, w którym wg stanu z 2012 funkcjonuje 9 instytucji kultury wpisanych do rejestru Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz województwa śląskiego oraz 14 miejskich instytucji kultury. Są to instytucje o charakterze artystycznym, naukowo-badawczym oraz organizującym i wspierającym życie kulturalne. Instytucją kultury wpisaną do rejestru Ministra Kultury jest funkcjonująca w mieście od 1945 Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia w Katowicach z siedzibą przy placu Wojciecha Kilara 1. Instytucje kultury województwa śląskiego położone w Katowicach to: Muzeum Śląskie (działające w latach 1929-1945 i restytuowane w 1984; nowa siedziba przy ul. Tadeusza Dobrowolskiego 1), Biblioteka Śląska (założona w 1922; pl. Rady Europy 1); Filharmonia Śląska (funkcjonująca od 1945; ul. Sokolska 2), Instytucja Filmowa "Silesia-Film" (funkcjonuje w dziedzinie kinematografii; zarządza m.in. Centrum Sztuki Filmowej, Kinem Światowit oraz Kinoteatrem Rialto; ul. Górnicza 5), Instytucja Kultury Ars Cameralis Silesiae Superioris (promuje i prezentuje wartościowe zjawiska w kulturze i sztuce; ul. Ligonia 7), Regionalny Ośrodek Kultury (prowadzi zajęcia promujące amatorską twórczość własną, a także działa m.in. w ochronie tradycji i dziedzictwa kulturowego; ul. Ligonia 7), Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego (instytucja o charakterze naukowo-badawczym; ul. Ligonia 7) oraz Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego (największa scena teatralna województwa śląskiego; funkcjonuje od 1907; ul. Rynek 2)[136].

Spośród instytucji kultury Miasta Katowice poza pięcioma domami kultury (Koszutka, Ligota, Południe, Szopienice-Giszowiec i Zawodzie) funkcjonują jeszcze m.in.: Instytucja Kultury Katowice – Miasto Ogrodów (plac Sejmu Śląskiego 2), Galeria Sztuki Współczesnej Biura Wystaw Artystycznych, Centrum Kultury Katowice im. Krystyny Bochenek, Muzeum Historii Katowic oraz Śląski Teatr Lalki i Aktora Ateneum[136].

Cykliczny Rawa Blues Festival, Odjazdy, Mayday Festiwal, Festiwal Nowa Muzyka, Śląski Festiwal Jazzowy, cykl: JaZZ i okolice, a także OFF Festival i dziesiątki innych koncertów przyciągają corocznie setki tysięcy fanów muzyki z całego świata do Katowickich parków, instytucji kultury i katowickiego Spodka, najbardziej charakterystycznej sali widowiskowej w Polsce[137].

Świętem miasta jest 11 września, będący rocznicą uzyskania praw miejskich[138].

Rozwój kulturalny miasta przypadł dopiero na okres po 1922, za sprawą ustanowienia miasta stolicą województwa śląskiego z autonomią. Dzięki ustawom Sejmu Śląskiego powstawały obiekty oświatowe i kulturalne m.in. Muzeum Śląskie. Za sprawą małych zniszczeń miasta w okresie II wojny światowej większość ośrodków kulturowych utworzono w miejsce dotychczasowych niemieckich. Do 1939 w mieście powstało kilka kin i teatrów, zarejestrowano 17 tytułów czasopism. Katowice były kandydatem do tytułu Europejskiej Stolicy Kultury w 2016 roku. Kandydatura Katowic, prowadzona pod hasłem Miasto Ogrodów, doprowadziła do znacznego ożywienia kulturalnego miasta kojarzonego głównie z przemysłem[139][140].

Muzyka[edytuj | edytuj kod]

Kultura muzyczna w Katowicach w większym stopniu rozwijała się od lat powojennych, natomiast w latach międzywojennych działalnośc muzyczną prowadziło Towarzystwo Muzyczne, organizując występy muzyczne solistów i zespołów kameralnych[141].

W powojennych Katowicach za sprawą kompozytorów Bolesława Szabelskiego i Bolesława Woytowicza powstała śląska szkoła kompozytorów. Jej reprezentantami byli kompozytorzy Ryszard Gabryś, Aleksander Glinkowski, Henryk Mikołaj Górecki, Jan Wincenty Hawel, Wojciech Kilar i Witold Szalonek, którzy całe życie mieszkali i pracowali w tym mieście. Ważne miejsce w polskim życiu muzycznym zajęło też następne pokolenie kompozytorów: Eugeniusz Knapik, Andrzej Krzanowski I Aleksander Lasoń.

Katowice są siedzibą Narodowej Orkiestry Symfonicznej i najlepszej w kraju Akademii Muzycznej. Z Katowic pochodzą także grupy hip-hopowe: Kaliber 44 oraz Paktofonika.

Z Katowic wg stanu z 2014 pochodzą następujące grupy, zespoły, a także na terenie Katowic działają następujące kluby muzyczne:

  • Chór Mieszany „OGNIWO”
  • Chór ABSOLUT
  • Chór Mieszany przy Katedrze pw. Chrystusa Króla
  • Chór im. św. Grzegorza Wielkiego przy Bazylice OO. Franciszkanów w Katowicach Panewnikach
  • Schola Liturgiczna Bazyliki Panewnickiej
  • Słoneczni
  • Paktofonika
  • Pokahontaz
  • Przemienienie
  • Chór Wyższego Śląskiego Seminarium Duchownego
  • Tewu
  • Miuosh
  • Chór Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach

Teatry[edytuj | edytuj kod]

Teatr w Katowicach funkcjonował od 1897, kiedy to do użytku został oddany Teatr Miejski. W 1922 przekształcił się w Teatr Polski, nazwany w 1937 im. Stanisława Wyspiańskiego. W sezonie 1936/37 z teatru skorzystało 160 tys. widzów[141].

W latach PRL-u Katowice miały słabo rozwiniętą kulturę, z czego najlepiej działającą placówką kulturalną był teatr. W Teatrze Śląskim w 1970 odbywało się 598 przedstawień, z których korzystało 196 096 widzów. Teatr ten miał wówczas charakter lokalny. Poza tym funkcjonował Śląski Teatr Lalki i Aktora Ateneum, powstały w 1945[142].

Wg stanu z 2014 w Katowicach działają następujące teatry i grupy teatralne:

Kina[edytuj | edytuj kod]

Katowice, Kinoteatr Rialto

Sztuka filmowa w Katowicach funkcjonowała już przed I wojną światową. W latach międzywojennych przeżywała znaczny rozwój, gdyż w 1938 w Katowicach znajdowało się 11 kinoteatrów, w większości dużych placówek. Średnio wskaźnik uczęszczania do kina na jednego mieszkańca w 1938 wynosił 12,7 i był znacznie wyższy niż np. w Warszawie (11,4) i Krakowie (10,4)[143]. W 1972 w Katowicach funkcjonowały 22 kina o łącznej liczbie 11,2 tys. miejsc, co w przeliczeniu na mieszkańca dawało jeden z największych wskaźników w Polsce[144].

W Katowicach wg stanu z 2014 funkcjonują poniższe placówki kinowe:

Muzea[edytuj | edytuj kod]

Działalność muzealna w Katowicach funkcjonowała od 1929, kiedy to ustawą Sejmu Śląskiego formalnie powołano do życia Muzeum Śląskie. W 1924 powstało Towarzystwo Muzeum Ziemi Śląskiej, którego zadaniem było gromadzenie pamiątek kultury materialnej i duchowej wytworzonych głównie na Górnym Śląsku. W 1930 udostępniono pierwsze wystawy galerii malarstwa polskiego[131][143]. Muzeum Śląskie po II wojnie światowej zostało restytuowane dopiero w 1984, natomiast pierwszym otwartym po II wojnie światowej muzeum było Muzeum Historii Katowic. W 1985 otwarto Muzeum Archidiecezjalne, gromadzące zbiory ze sztuki sakralnej[144].

Wg stanu z 2014 w Katowicach funkcjonują następujące placówki muzealne:

Media[edytuj | edytuj kod]

Media w Katowicach istniały już od początków Katowic jako miasta. W 1865 uruchomiono własne wydawnictwo, które wydawało lokalną gazetę 2-3 razy w tygodniu. Do 1900 w Katowicach wydawano też 4 tygodniki, 3 miesięczniki niemieckie oraz 1 dziennik i 2 tygodniki polskie[150].

W latach międzywojennych Katowice stanowiły centrum ośrodków przekazu, reprezentowanym przez prasę oraz powstałą w 1927 Rozgłośnię Polskiego Radia. Do najważniejszych gazet ukazujących się w początkach XX w. i w latach międzywojennych należały: Gazeta Ludowa, Gazeta Robotnicza, Górnoślązak, Polak i Goniec Śląski. Największe znaczenie miała wydawana od 1924 Polonia oraz od 1926 Polska Zachodnia. Wydawano również czasopisma niemieckojęzyczne – spośród 24 niemieckich czasopism ukazywanych w województwie śląskim 14 z nich wydawano w Katowicach. Zasięg mediów w latach międzywojennych nie był duży, ograniczony głównie do województwa śląskiego[151].

Po II wojnie światowej swoją działalność wznowiło Polskie Radio, którego udział w nadawaniu wśród rozgłośni regionalnych w okresie 1945-1989 malał. W 1957 uruchomiono Śląski Ośrodek Telewizyjny. W latach PRL-u największym wydawnictwem prasowym było Śląskie Wydawnictwo Prasowe, które wydawało 17 tytułów, w tym 4 dzienniki: Trybunę Robotniczą, Dziennik Zachodni, Wieczór i Sport[152].

Prasa[edytuj | edytuj kod]

Radio[edytuj | edytuj kod]

Telewizja[edytuj | edytuj kod]

Cykliczne imprezy kulturalne[edytuj | edytuj kod]

Katowice, Spodek
Festiwal Tauron Nowa Muzyka

W Katowicach wg stanu z 2014 odbywają się liczne cykliczne imprezy kulturalne, w tym:

Sztuka[edytuj | edytuj kod]

BWA-Galeria Sztuki Współczesnej

W Katowicach środowisko plastyczne ma bogate tradycje, sięgające 1928. W tym czasie powstało Śląskie Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych, a rok później powołano Związek Zawodowy Artystów Plastyków na Śląsku, który urządził w mieście pierwszą swoją wystawę[141]. Po II wojnie światowej, w sierpniu 1949 powstała Galeria Współczesna Biura Wystaw Artystycznych, w której odbywały się wystawy indywidualne i zbiorowe. W 1975 zorganizowano w niej 14 imprez wystawowych[144].

W Katowicach wg stanu z 2014 znajdują się następujące galerie sztuki:

Sport[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Sport w Katowicach.
VIII ogólnopolski zlot Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Katowicach w roku 1937

Początki aktywności fizycznej w tym regionie zapoczątkowały tworzące się pod koniec XIX wieku towarzystwa sportowe jak Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, Sport Verein i Turn Verein. 15 marca 1896 powstało Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Katowicach drugie po bytomskim na Górnym Śląsku gniazdo Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” na Śląsku. Od początku członkowie organizacji spotkali się z prześladowaniami niemieckich władz. Katowiccy członkowie organizacji, którzy we wrześniu 1896 na zaproszenie kolegów udali się do Bytomia zostali aresztowani przez niemiecką policję w pociągu. Wkrótce wytoczono im proces sądowy ponieważ jadący z nimi niemieccy pasażerowie poczuli się urażeni ich organizacyjnym strojem[154].

Najstarszym katowickim i drugim na Górnym Śląsku klubem piłkarskim był powstały w 1904 SV Frisch Auf Kattowitz, po jego rozpadzie powstały w 1905 trzy kluby: FC Preussen 05 Kattowitz, Diana Kattowitz i Germania Kattowitz. Jednym z pierwszych klubów piłkarskich był również 06 Zalenze, powstały w 1906. Dnia 7 grudnia 1930 otwarto w mieście sztuczny tor łyżwiarski[155]. Obecnie w Katowicach istnieje kilkadziesiąt klubów i stowarzyszeń sportowych. Do najważniejszych należą:

Aktywne kluby sportowe[edytuj | edytuj kod]

Nieistniejące już kluby sportowe[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Sport w Katowicach, w sekcji Nieistniejące już kluby sportowe.

Polityka[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Konsulaty w Katowicach.

Prezydent miasta[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Prezydenci miasta Katowice.

Najważniejsze stanowisko we władzach wykonawczych Katowic było na przestrzeni lat różnie nazywane: w latach 1866-1920 i 1939-1945 nazywano ich Oberbürgermeister, w okresie międzywojennym (1922-1939) i pierwszych latach po wojnie (1945-1950) zwani byli prezydentami miasta, a od 24 marca 1950 do 1 stycznia 1974 zwano ich przewodniczącymi rady miejskiej. Od 1 stycznia 1974 powrócono do określenia prezydent miasta, które jest w użyciu do dziś.

Przedostatnim sołtysem wsi był Kazimierz Skiba, którego chata, obecnie przeniesiona do skansenu, stała na obrzeżach wsi Katowice, niedaleko granicy wsi Bogucice, w części zwanej później Drajok. Ostatnim sołtysem był niejaki Ludwik Troll.

Od uzyskania przez Katowice praw miejskich w 1865 miasto miało 23 prezydentów. Pierwszym prezydentem Katowic był Louis Diebel, który objął urząd 14 maja 1866, zostając burmistrzem miasta, które liczyło wówczas 4815 mieszkańców i obejmowało swym zasięgiem obszar zbliżony do dzisiejszego śródmieścia Katowic. Obecnym prezydentem miasta Katowice jest Marcin Krupa. Zaś jego zastępcy to Krzysztof Mikuła, Mariusz Skiba, Bogumił Sobula i Marzena Szuba.

Rada miasta[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Rada Miasta Katowice.

3 marca i 4 kwietnia 1866 miały miejsce pierwsze wybory do ciała, które ustanowiło władze Katowic. Z 342 kandydatów wybrano pierwszych 18 przedstawicieli (Stadtverordneten) mieszkańców miasta. Przedstawiciele ci, pod kierownictwem przewodniczącego komitetu wyborczego, dr Richarda Holtze, wybrali 14 maja 1866 pierwszy magistrat (Magistratskollegium), w skład którego weszli:

  • pierwszy burmistrz Katowic – Louis Diebel z Krapkowic (niem. Krappitz),
  • zastępca burmistrza – Rossei
  • 4 stałych radnych miejskich, którzy od 1873 nosili tytuł Ratsherr

Liczbę radnych podniesiono w 1875 do 6 i zaczęto tytułować Stadtraete.

Na pierwszym posiedzeniu rady, któremu przewodniczył radny o nazwisku Trol, omawiano m.in. sprawy organizacji policji miejskiej. Radny Trol przekazał na jej rzecz, ze swego prywatnego mienia: stare biurko, materiały biurowe, 2 rogi dla straży nocnej, stary regał i szafę.

Obecnie przewodniczącym rady miasta jest Arkadiusz Godlewski, a w jej skład wchodzi 31, wybieranych w wyborach bezpośrednich radnych. Od 2002 roku prezydenta Katowic wybierają mieszkańcy. 27 października 2002 odbyły się wybory powszechne, w których liczbą 54% głosów został wybrany Piotr Uszok. Oficjalną siedzibą Urzędu Miasta Katowice jest magistrat przy ul. Młyńskiej 4 w dzielnicy Śródmieście.

Rada Miasta nadaje tytuł Honorowego Obywatela Miasta Katowice, który dotychczas otrzymało 15 osób (stan na styczeń 2012)[156].

Katowice są siedzibą Górnośląskiego Związku Metropolitalnego oraz członkiem Unii Metropolii Polskich.

Uchwałą rady z 22 czerwca 2009 ustanowiono 11 września świętem miasta[138].

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Lista miast partnerskich Katowic[157]:

Katowice wraz z Ostrawą, Koszycami i Miszkolcem są miastami partnerskimi Grupy Wyszehradzkiej. Od 2003 odbywają się spotkania miast partnerskich Grupy Wyszehradzkiej.

W 2010 uroczyście otwarto plac Miast Partnerskich, na którym znajdują się specjalne tablice informacyjne o każdym z miast partnerskich Katowic.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Kościół rzymskokatolicki[edytuj | edytuj kod]

Katowice są siedzibą archidiecezji katowickiej oraz metropolii katowickiej. Na terenie Katowic znajduje się pięć dekanatów: Katowice-Bogucice, Katowice-Panewniki, Katowice-Piotrowice, Katowice-Śródmieście i Katowice-Załęże. Sieć parafialna obejmuje razem 38 parafii miejskich. Według danych podanych przez oficjalne publikatory kurii archidiecezjalnej, Katowice zamieszkuje 295 560 katolików, co stanowi blisko 97 procent populacji miasta[158].

Kościół św. Antoniego z Padwy

W mieście znajduje się 36 kościołów i ma swoje klasztory 18 zgromadzeń zakonnych Kościoła rzymskokatolickiego, w tym jest to aż pięć domów prowincjalnych (franciszkanów[159], jadwiżanek[160], elżbietanek[161], służebniczek śląskich[162] i niepokalanek[163]). Na terenie miasta znajduje się bazylika mniejsza pw. św. Ludwika Króla i Wniebowzięcia NMP w zespole klasztornym franciszkanów w Panewnikach[164]. Znanym na Górnym Śląsku sanktuarium, obok Kalwarii Panewnickiej, jest katowicki kościół św. Szczepana w Bogucicach z cudownym wizerunkiem Matki Bożej Boguckiej[165].

Kościół św. Józefa Robotnika

W Katowicach mają swoją siedzibę dwa wyższe seminaria duchowne archidiecezjalne i zakonne, katolickie wydawnictwo Księgarnia św. Jacka[166], drukarnia, redakcje archidiecezjalnej rozgłośni Radia eM[167], ogólnopolskiego tygodnika katolickiego Gość Niedzielny[168], miesięcznika dla dzieci i młodzieży Mały Gość Niedzielny[169] oraz miesięcznika Apostolstwo Chorych. W pobliżu kurii metropolitarnej istnieje Centrala Caritas Archidiecezji Katowickiej[170]. W Katowicach działa także kilka ośrodków duszpasterstwa akademickiego, m.in. Kościół Akademicki w krypcie Katedry Chrystusa Króla i FODA w Panewnikach[171].

Kościoły protestanckie[edytuj | edytuj kod]

Katowice są siedzibą diecezji katowickiej kościoła ewangelicko-augsburskiego. W mieście znajdują się 2 parafie;

W mieście znajdują się również:

Judaizm[edytuj | edytuj kod]

Do czasów II wojny światowej w mieście istniała przy ul. A. Mickiewicza zbudowana w stylu eklektycznym, mauretańsko-neoromańskim Wielka Synagoga. Obecnie fundacja Or Chaim podejmuje działania mające na celu odbudowę synagogi. Obecna synagoga znajduje się w budynku Gminy Wyznaniowej Żydowskiej przy ulicy Młyńskiej 13. Według ostatnich ustaleń (styczeń 2011) w Katowicach mieściły się aż trzy synagogi[172].

Buddyzm[edytuj | edytuj kod]

Inne[edytuj | edytuj kod]

Ludzie związani z Katowicami[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Katowicami.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-08-20. ISSN 1505-5507.
  2. 2,0 2,1 2,2 Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2014 r. Stanu w dniu 30 VI 2014 r. , 2014. Warszawa. Główny Urząd Statystyczny (pol.). 
  3. 3,0 3,1 Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958.
  4. Jerzy Pleszyniak: Przewodnik miejski „Katowice ...na co dzień i na weekend”. Katowice: Wydawnictwo Alatus, 2009, s. 1. ISBN 978-83-60503-54-6.
  5. Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 43.
  6. 6,0 6,1 Uchwała NR XLVI/449/97 Rady Miejskiej Katowic z dnia 29 września 1997 r.. [dostęp 2014-12-19].
  7. Moskal 1993 ↓, s. 41.
  8. Moskal 1993 ↓, s. 54.
  9. Tkocz 1995 ↓, s. 59.
  10. „Rocznik Statystyczny Katowic. Rok 1927”, 1928. Urząd Statystyczny Miasta Katowic (pol.). 
  11. Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 16-23.
  12. 12,0 12,1 12,2 Centralna Baza Danych Geologicznych. Geoportal (pol.). Państwowy Instytut Geologiczny. [dostęp 2014-07-21].
  13. 13,0 13,1 Nita 2008 ↓, s. 16.
  14. Tokarska-Guzik, Rostański i Kupka 2002 ↓, s. 9.
  15. 15,0 15,1 Tokarska-Guzik, Rostański i Kupka 2002 ↓, s. 13.
  16. Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 50.
  17. 17,0 17,1 17,2 17,3 Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 51.
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 Fajer 2008 ↓, s. 119-130.
  19. 19,0 19,1 Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice 2012 ↓, s. 32-33.
  20. M.C. Peel, B.L. Finlayson, T.A. McMahon. Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification. . 11, s. 1633-1644, 2007. ISSN 1027-5606. 
  21. Przegląd czynników klimatycznych mających wpływ na jakość powietrza w województwie śląskim (pol.). W: System Prognoz Jakości Powietrza w strefach i aglomeracjach województwa śląskiego [on-line]. spjp.katowice.pios.gov.pl. [dostęp 2014-12-30].
  22. 22,0 22,1 Tkocz 1995 ↓, s. 12.
  23. 23,0 23,1 Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice 2012 ↓, s. 26.
  24. Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 52.
  25. Weather2Travel: Katowice Climate (ang.). www.weather2travel.com. [dostęp 2014-12-27].
  26. Weatherbase: KATOWICE, POLAND. MONTHLY – ALL WEATHER AVERAGES (ang.). www.weatherbase.com. [dostęp 2014-12-27].
  27. 27,0 27,1 Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 54-56.
  28. 28,0 28,1 28,2 Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice 2012 ↓, s. 27=29.
  29. 29,0 29,1 29,2 Tokarska-Guzik, Rostański i Kupka 2002 ↓, s. 14.
  30. Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 56-57.
  31. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice 2012 ↓, s. 27-29.
  32. Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 61-63.
  33. Tokarska-Guzik, Rostański i Kupka 2002 ↓, s. 55-90.
  34. Jerzy Pleszyniak: Przewodnik miejski – Katowice ...na co dzień i na weekend. Katowice: Wydawnictwo Alatus, 2009, s. 4. ISBN 978-83-60503-54-6.
  35. Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 60.
  36. Dekret z dnia 7 marca 1953 r. o przemianowaniu miasta Katowice na miasto Stalinogród i województwa katowickiego na województwo stalinogrodzkie (Dz. U. z 1953 r. Nr 13, poz. 51).
  37. Dekret z dnia 10 grudnia 1956 r. o przywróceniu nazwy miasta Katowice i województwa katowickiego. Dz. U. z 1956 r. Nr 58, poz. 269.
  38. Uchwała Rady Państwa i Rady Ministrów Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 7 marca 1953 r. o uczczeniu pamięci Józefa Stalina (M.P. z 1953 r. Nr 23, poz. 280).
  39. Andrzej Plewako: Działalność Kuźnicy Boguckiej w Katowicach. Katowice: Katowickie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, 1985, s. 5-7.
  40. Lech Szaraniec, Andrzej Złoty: Narodziny miasta Katowice. Katowice: Drukarnia Archidiecezjalna w Katowicach, 2006, s. 89-90. ISBN 83-60367-23-X. ISBN 978-83-60367-23-0.
  41. Otto z Pilczy i Jadwiga z Melsztyna (pol.). www.jura-pilica.com. [dostęp 2015-01-07].
  42. Księstwo raciborskie we władaniu Przemyślidów opawskich (pol.). www.viapoland.com, 2010-02-02. [dostęp 2015-01-07].
  43. 43,0 43,1 43,2 Szaflarski 1978 ↓, s. 59-71.
  44. 44,0 44,1 Starnawska 1990 ↓, s. 3-8.
  45. Moskal 1993 ↓, s. 17-19.
  46. Moskal 1993 ↓, s. 23-25.
  47. Soida 1997 ↓, s. 17-18.
  48. 48,0 48,1 48,2 Starnawska 1990 ↓, s. 9-15.
  49. 49,0 49,1 Szaflarski 1978 ↓, s. 78-80.
  50. 50,0 50,1 Szaflarski 1978 ↓, s. 81-86.
  51. Szaflarski 1978 ↓, s. 71-78.
  52. 52,0 52,1 Szaflarski 1978 ↓, s. 140-148.
  53. 53,0 53,1 Starnawska 1990 ↓, s. 23-30.
  54. Lech Szaraniec, Górny Śląsk, Warszawa 1997, str. 50.
  55. Szaflarski 1978 ↓, s. 151-155.
  56. Szaflarski 1978 ↓, s. 161-171.
  57. Starnawska 1990 ↓, s. 31-41.
  58. Wojewódzki Program Opieki nad Zabytkami w województwie śląskim na lata 2010−2013 (pol.) www.slaskie.pl [dostęp 2011-07-19]
  59. Jak pamiętać o 27 stycznia? (pol.). www.archiwum.wyborcza.pl, 2011-01-19. [dostęp 2015-01-07].
  60. Szaflarski 1978 ↓, s. 309-344.
  61. Starnawska 1990 ↓, s. 52-62.
  62. Dekret z dnia 10 grudnia 1956 r. o przywróceniu nazwy miasta Katowice i województwa katowickiego. Dz. U. z 1956 r. Nr 58, poz. 269
  63. Społeczny Komitet Pamięci Górników KWK Wujek Poległych 16.12.81: Strajk (pol.). www.muzeum-wujek.pl, 2008. [dostęp 2014-07-21].
  64. 64,0 64,1 64,2 Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice 2012 ↓, s. 43-45.
  65. Główny Urząd Statystyczny: Narodowy Spis Powszechny 2002 – wyniki (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 2015-01-16].
  66. Stowarzyszenie Osób Narodowości Śląskiej: Narodowość śląska w powiatach wg GUS (pol.). Stowarzyszenie Osób Narodowości Śląskiej. [dostęp 2015-03-13].
  67. Na Śląsku więcej kobiet niż mężczyzn, Gość Niedzielny z 22 czerwca 1930, s. 9.
  68. Główny Urząd Statystyczny: Prognoza dla powiatów i miast na prawie powiatu oraz podregionów na lata 2011 – 2035 (pol.). [dostęp 2013-11-14].
  69. 69,0 69,1 69,2 Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice 2012 ↓, s. 52.
  70. Główny Urząd Statystyczny: Finanse, podmioty gospodarcze (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 2015-01-28].
  71. 71,0 71,1 Pracujący w gospodarce narodowej w 2006 r.. 2007-09. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-07-27)].
  72. Miasta Wojewódzkie – podstawowe dane statystyczne. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-08, s. 25. ISSN 1642-574X. Cytat: Tabl. 13. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w sektorze przedsiębiorstw w 2008 r.
  73. Główny Urząd Statystyczny: Bezrobotni oraz stopa bezrobocia wg województw, podregionów i powiatów – stan w końcu października 2014 r. (pol.). stat.gov.pl, 2014-11-28. [dostęp 2015-01-28].
  74. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice 2012 ↓, s. 52-53.
  75. Informacja o realizacji ustawy o specjalnych strefach ekonomicznych. Stan na 31 grudnia 2013 r.. W: Ministerstwo Gospodarki [on-line]. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej (druk sejmowy 2448), 31 marca 2014. [dostęp 2014-10-21]. s. 29.
  76. 76,0 76,1 76,2 76,3 Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice 2012 ↓, s. 54-55.
  77. Górnośląski Park Przemysłowy (pol.). www.gppkatowice.pl. [dostęp 2015-01-28].
  78. Grupa Euro-Centrum (pol.). www.euro-centrum.com.pl. [dostęp 2014-07-31].
  79. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice 2012 ↓, s. 8.
  80. 80,0 80,1 Główny Urząd Statystyczny. Bank Danych Lokalnych: Dane dla jednostki podziału terytorialnego. Powiat m.Katowice. Powszechne spisy rolne (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 2015-01-19].
  81. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice 2012 ↓, s. 9.
  82. Tkocz 1995 ↓, s. 50.
  83. Tkocz 1995 ↓, s. 72-75.
  84. Tkocz 1995 ↓, s. 90-93.
  85. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice 2012 ↓, s. 11.
  86. Raport o stanie miasta Katowice 2005 ↓, s. 41.
  87. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice 2012 ↓, s. 4-5.
  88. Tkocz 1995 ↓, s. 51.
  89. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice 2012 ↓, s. 53.
  90. Przemysław Jedlecki: Rynek przebuduję, pieniędzy żałować nie będę. [dostęp 21 lutego 2009].
  91. Publicystyka: rozpoczęcie przebudowy śródmieścia. „Altus na Topie”. 1/07, s. 6, styczeń 2007. Krystian Dudek. Katowice: Grupa PRC. 
  92. Forma i przestrzeń. Tomasz Konior. TVP. [dostęp 21 lutego 2009].
  93. Lista Górnośląskich Inwestycji. [dostęp 21 lutego 2009].
  94. Silesia Towers. TriGranit Development Polska. [dostęp 21 lutego 2009].
  95. Magdalena Graniszewska: Jupiter buduje koło Spodka. [dostęp 21 lutego 2009].
  96. Hines Katowice (Przebudowa budynku PKP). [dostęp 21 lutego 2009].
  97. Tomasz Malkowski: IQ do kwadratu – czyli nowa inwestycja w Katowicach. [dostęp 21 lutego 2009].
  98. J. Przybytek, M. Dyszka: IBM Katowice: Praca w IBM w Katowicach dla 2 tysięcy. Warunki rekrutacji do IBM. [dostęp 19 czerwca 2013].
  99. „The Wall Street Journal Polska”, s. 4, 2009-01-20. Warszawa. ISSN 1895-6742. 
  100. 100,0 100,1 Rozporządzenie Rady Ministrów zmieniające rozporządzenie w sprawie sieci autostrad i dróg ekspresowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 187, poz. 1446)
  101. 101,0 101,1 Zarządzenie Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 10.12.2009.
  102. Drogowa Trasa Średnicowa S.A.: OPIS TRASY I JEJ FUNKCJE (pol.). www.dts-sa.pl. [dostęp 2015-02-19].
  103. 103,0 103,1 Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice 2012 ↓, s. 75.
  104. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice 2012 ↓, s. 77.
  105. Korki i godziny szczytu w największych miastach Polski – gdzie jest najgorzej? (pol.). regiomoto.pl, 2014-10-08. [dostęp 2015-02-06].
  106. 106,0 106,1 Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice 2012 ↓, s. 81-82.
  107. Załącznik 1. Wykaz linii kolejowych zarządzanych przez PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. W: Regulamin przydzielania tras pociągów i korzystania z przydzielonych tras pociągów przez licencjonowanych przewoźników kolejowych w ramach rozkładu jazdy pociągów 2013/2014. , 2013. PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. (pol.). 
  108. Dworzec Kolejowy w Katowicach już otwarty (pol.). www.neinver.com. [dostęp 2015-02-10].
  109. Katowice. Plakatowy rozkład jazdy pociągów ważny od 2014-12-14 do 2015-03-14. . PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. (pol.). 
  110. Załącznik 2.4. Wykaz posterunków ruchu i punktów ekspedycyjnych. W: Regulamin przydzielania tras pociągów i korzystania z przydzielonych tras pociągów przez licencjonowanych przewoźników kolejowych w ramach rozkładu jazdy pociągów 2013/2014. , 2013. PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. (pol.). 
  111. Nadolski 2012 ↓, s. 703-705.
  112. 112,0 112,1 112,2 Komunikacyjny Związek Komunalny Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Plan zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego dla obszaru Komunikacyjnego Związku Komunalnego Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego na lata 2013-2020. , s. 31-37, 2013-02. Katowice (pol.). 
  113. 113,0 113,1 Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice 2012 ↓, s. 78-80.
  114. Nadolski 2012 ↓, s. 707-711.
  115. Katowice Airport (pol.). www.katowice-airport.com. [dostęp 2015-02-20].
  116. 116,0 116,1 Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice 2012 ↓, s. 82-83.
  117. Tomasz Głogowski. Warszawa upomina się o śląskie lotnisko. „Gazeta.pl”, 2007-04-03 (pol.). 
  118. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice 2012 ↓, s. 4.
  119. Karol Placha Hetman: Lotnisko Kamień Śląski (pol.). www.polot.net. [dostęp 2015-02-20].
  120. Urząd Lotnictwa Cywilnego. WYKAZ LĄDOWISK CYWILNYCH WPISANYCH DO EWIDENCJI na dzień 24 listopada 2014 roku. (pol.). 
  121. 121,0 121,1 Szczypka-Gwiazda 2012 ↓, s. 40-56.
  122. Wydawnictwo Muzeum Śląskiego: Lech Szaraniec „Katowice w dawnej i współczesnej fotografii. [dostęp 7 sierpnia 2008].
  123. Wojewódzki Program Opieki nad Zabytkami w województwie śląskim na lata 2010−2013 (pol.) www.slaskie.pl [dostęp 2011-07-19].
  124. Szczypka-Gwiazda 2012 ↓, s. 62-72.
  125. Szczypka-Gwiazda 2012 ↓, s. 72-94.
  126. Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia: Siedziba. O projekcie (pol.). www.nospr.org.pl. [dostęp 2015-03-07].
  127. Muzeum Śląskie: Nowe Muzeum Śląskie (pol.). www.muzeumslaskie.pl. [dostęp 2015-03-07].
  128. Centrum Informacji Naukowej i Biblioteka Akademicka: Projekt CINiBA (pol.). projekt.ciniba.edu.pl. [dostęp 2015-03-07].
  129. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice 2012 ↓, s. 22-23.
  130. Sytuacja środowiskowa – Urząd Miasta Katowice.
  131. 131,0 131,1 Wojciech Janota: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922-1939. Łódź: Księży Młyn, 2010, s. 39. ISBN 978-83-7729-021-7.
  132. Wykaz NKA dla lokalizacji Ab. Służb Alarmowych 112 (pol.). uke.gov.pl. [dostęp 2014-12-27].
  133. Lista szpitali – śląskie.
  134. GUS: Bank Danych Lokalnych – Szkoły wyższe, studenci i absolwenci według powiatów. [dostęp 2013-12-22].
  135. GUS: Bank Danych Lokalnych – NARODOWY SPIS POWSZECHNY 2011 LUDNOŚĆ, Ludność według poziomu wykształcenia i miejsca zamieszkania. [dostęp 2013-12-22].
  136. 136,0 136,1 Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice 2012 ↓, s. 65.
  137. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice 2012 ↓, s. 66.
  138. 138,0 138,1 (§2. ust. 4 Statut miasta Katowice) Uchwała Nr XLIII/876/09 Rady Miasta Katowice z dnia 22 czerwca 2009 r. ws. uchwalenia zmian w Statucie miasta Katowice (Dz. Urz. Woj. Śląskiego z 2009 r., Nr 148, poz. 2941).
  139. ESK 2016 Katowice (pol.). [dostęp 23 maja 2010].
  140. Justyna Przybytek: Katowice już są Europejską Stolica Kultury 2016! (pol.). www.dziennikzachodni.pl, 2011-06-12. [dostęp 2015-03-12].
  141. 141,0 141,1 141,2 Tkocz 1995 ↓, s. 83.
  142. Tkocz 1995 ↓, s. 105.
  143. 143,0 143,1 Tkocz 1995 ↓, s. 84.
  144. 144,0 144,1 144,2 Tkocz 1995 ↓, s. 107.
  145. http://www.dziennikzachodni.pl/artykul/1063488,kino-helios-w-katowicach-zamkniete-wielka-szkoda-katowicki-altus-opustoszeje,id,t.html
  146. http://www.dziennikzachodni.pl/artykul/3330531,katowice-nowe-6salowe-kino-planet-cinema-otworzy-sie-w-walentynki-w-altusie-pierwszy-repertuar,id,t.html
  147. Galeria Katowicka – powstaje już Multikino (pol.) www.galeriakatowicka.eu [dostęp 2013-03-20].
  148. http://multikino.pl/pl/polecamy/juz-za-tydzien-wiecej-niz-kino-w-katowicach-czyli-otwarcie-multikina/
  149. Multikino pierwszym najemcą CH Supersam w Katowicach (pol.) www.thecity.com.pl [dostęp 2013-03-20].
  150. Tkocz 1995 ↓, s. 70.
  151. Tkocz 1995 ↓, s. 85.
  152. Tkocz 1995 ↓, s. 109-110.
  153. O festiwalu Tauron Nowa Muzyka.
  154. „Srebrna księga Sokolstwa Polskiego na Śląsku”, nakł. Wydziału Dzielnicy Śląskiej; drukiem „Katolika”, Bytom 1920, s. 30.
  155. Opis zdjęcia na wkładce, Gość Niedzielny z 21 grudnia 1930, s. 20.
  156. Honorowi Obywatele Miasta. www.katowice.eu. [dostęp 2012-01-28].
  157. Miasta partnerskie (pol.) www.katowice.eu [dostęp 2014-12-28].
  158. Parafie (pol.). www.archidiecezja.katowice.pl. [dostęp 2014-12-30].
  159. Katowice Panewniki (pol.). [dostęp 2014-12-07].
  160. Katowice – Bogucice. Zgromadzenie Sióstr Świętej Jadwigi. [dostęp 2011-06-18].
  161. www.elzbietanki.katowice.opoka.org.pl: Domy prowincjalne w Polsce. [dostęp 26 lutego 2009].
  162. www.sluzebniczki.pl: Struktury. Generalat i Prowincje. [dostęp 2011-06-19].
  163. Prowincja Katowice. www.maria-immaculata.pl. [dostęp 2011-11-23].
  164. Bazylika w Panewnikach. [dostęp 14 lutego 2009].
  165. Świątynia bogucka. Koronacja cudownego obrazu. [dostęp 14 lutego 2009].
  166. Historia. Księgarnia św. Jacka. [dostęp 14 lutego 2009].
  167. O radiu. [dostęp 14 lutego 2009].
  168. Andrzej Grajewski: Twój Gość. Na zakrętach historii. [dostęp 14 lutego 2009].
  169. Mały Gość Niedzielny. Adres redakcji. [dostęp 14 lutego 2009].
  170. Julia Dziwoki, Halina Dudała: Historia Caritas Archidiecezji Katowickiej. [dostęp 14 lutego 2009].
  171. Archidiecezjalny Ośrodek Duszpasterstwa Akademickiego: Ośrodki Duszpasterstwa Akademickiego w Archidiecezji Katowickiej – 2006/2007. [dostęp 26 lutego 2009].
  172. synagogi.
  173. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 2 stycznia 2015.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Damian Absalon, Stanisław Czaja, Andrzej T. Jankowski: Środowisko geograficzne. W: Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. T. 1. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2012, s. 43-78. ISBN 978-83-8772-724-6.
  2. Andrzej Brożek, Andrzej Plewako: Geneza i rozwój herbu miasta Katowic. Katowice: Katowickie Towarzystwo Spoleczno-Kulturalne, 1982.
  3. Jerzy Dałek, Karol Szarowski: Katowice: Centrum wielkoprzemysłowej aglomeracji. Katowice: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1976.
  4. Maria Fajer: Gleby na obszarze Górnośląskiego Związku Metropolitalnego. W: Renata Dulias, Adam Hibszer (red.): Górnośląski Związek Metropolitalny. Zarys geograficzny. Sosnowiec: Polskie Towarzystwo Geograficzne Oddział Katowicki, 2008, s. 119-130. ISBN 978-83-61695-00-4.
  5. Władysław Gostomski-Nałęcz: Dzieje i rozwój Wielkich Katowic jako ośrodka górnośląskiego przemysłu i stolicy autonomicznego województwa śląskiego. Katowice: Magistrat Wielkich Katowic, 1926.
  6. Kalinowski Kalinowski: Katowice i okolice: przewodnik. Warszawa: Sport i Turystyka, 1981. ISBN 83-217-2352-7.
  7. Georg Hoffmann: Geschichte der Stadt Kattowitz. Katowice: G. Siwinna, 1895.
  8. Jerzy Moskal: ...Bogucice, Załęże et nova villa Katowice − Rozwój w czasie i przestrzeni. Katowice: Wydawnictwo Śląsk, 1993, s. 53-54. ISBN 83-85831-35-5.
  9. Wanda Mrozek (red.): Katowice, ich dzieje i kultura na tle regionu. Arkady: Śląski Instytut Naukowy. Arkady, 1976.
  10. Przemysław Nadolski: Transport. W: Antoni Barciak, Ewa Chojecka, Sylwester Fertacz (red.): Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. T. 1. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2012, s. 703-717.
  11. Jerzy Nita: Budowa geologiczna obszaru Górnośląskiego Związku Metropolitalnego. W: Renata Dulias, Adam Hibszer (red.): Górnośląski Związek Metropolitalny. Zarys geograficzny. Sosnowiec: Polskie Towarzystwo Geograficzne Oddział Katowicki, 2008, s. 119-130. ISBN 978-83-61695-00-4.
  12. Maria Nowosad. Architektura Katowic przełomu XIX i XX wieku. „Rocznik Katowicki”, 1975. Katowice (pol.). 
  13. Waldemar Odorowski: Architektura Katowic w latach międzywojennych 1922-1939. Katowice: Muzeum Śląskie, 1994. ISBN 83-85039-05-8.
  14. Prezydent Miasta Katowice. Raport o stanie miasta Katowice. , 2005. Katowice. Urząd Miasta Katowice (pol.). 
  15. Krzysztof Soida (red.): Dzieje katowickiego okręgu kolejowego. Katowice: Śląska Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych, 1997.
  16. Joanna Starnawska: Dzieje Katowic (1299-1945). Katowice: Muzeum Historii Katowic, 1990.
  17. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice – II edycja. Część 1. Uwarunkowania zagospodarowania przestrzennego. , 2012. Załącznik nr 1 do uchwały nr XXI/483/12 Rady Miasta Katowice z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie uchwalenia „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice” – II edycja. Miasto Katowice (pol.). 
  18. Józef Szaflarski (red.): Katowice 1865-1945: zarys rozwoju miasta. Katowice: Śląski Instytut Naukowy. Wyd. Śląsk, 1978.
  19. Lech Szaraniec: Osady i osiedla Katowic. Katowice: Oficyna „Artur”, 1996. ISBN 83-905115-0-9.
  20. Barbara Szczypka-Gwiazda: Urbanistyka, architektura, sztuka i nurty życia artystycznego. W: Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. T. 2. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2012, s. 13-94. ISBN 978-83-87727-29-1.
  21. Maria Tkocz: Katowice jako ośrodek regionalny w latach 1865-1995. Katowice: Wydawnictwo „Śląsk”, 1995. ISBN 83-85831-78-9.
  22. Barbara Tokarska-Guzik, Adam Rostański, Roman Kupka: Katowice. Przyroda miasta. Katowice: Wydawnictwo KUBAJAK, 2002. ISBN 83-87971-49-9.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]