Kayah

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy piosenkarki. Zobacz też: Kayah (lud).
Kayah
Ilustracja
Kayah (2011)
Imię i nazwisko Katarzyna Magda Rooijens
Pseudonim Kayah
Data i miejsce urodzenia 5 listopada 1967
Warszawa
Gatunki pop, soul, jazz, folk
Zawód wokalistka, autorka tekstów, producent muzyczny
Aktywność od 1984
Wydawnictwo Kayax, EMI Music Poland
Powiązania Grzegorz Ciechowski, Andrzej Smolik, Krzysztof Kiljański, Cesária Évora, Goran Bregović
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
Strona internetowa

Kayah, właśc. Katarzyna Magda Rooijens z domu Szczot[1] (ur. 5 listopada 1967 w Warszawie[2][3]) – polska wokalistka, autorka tekstów i producentka muzyczna, osobowość telewizyjna. Członkini Rady Polskiej Fundacji Muzycznej[4]. Założycielka wytwórni płytowej Kayax.

Debiutowała fonograficznie w 1988 singlem „Córeczko”. Ogólnopolską rozpoznawalność zyskała w 1995, po wydaniu pierwszego, autorskiego albumu studyjnego zatytułowanego Kamień. Największą popularność przyniosły wokalistcjej utwory: „Testosteron”, „Fleciki”, „Supermenka”, „Na językach” oraz „Śpij kochanie, śpij” i „Prawy do lewego”, promujące płytę pt. Kayah i Bregović, którą nagrała z Goranem Bregoviciem w 1999.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Kariera muzyczna[edytuj | edytuj kod]

Rozpoczęła karierę muzyczną w 1984, nawiązawszy współpracę z Kostkiem Joriadisem, a później z zespołami Rastar i Zgoda. W 1985 uzyskała dyplom w klasie fortepianu u prof. Anny Narkiewicz, a w 1986 nagrała z zespołem Tilt utwór „Mówię ci, że...”, który zdobył popularność w Polsce[5].

W 1988 zadebiutowała na Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu, na którym wykonała piosenkę „Córeczko”. Dzięki utworowi zyskała rozgłos w kraju, a także otrzymała nagrodę specjalną podczas Festiwalu Piosenki Krajów Nadbałtyckich w Karlshamn[6]. Również w 1988 wystąpiła na Festiwalu Piosenki Radzieckiej w Zielonej Górze[7] oraz nagrała solowy album studyjny pt. Kayah. Następnie zrobiła sobie kilkuletnią przerwę w działalności muzycznej i zamieszkała w Wiedniu. W 1991 wydała anglojęzyczną wersję debiutanckiego albumu. W tym czasie nagrywała również jako artystka drugoplanowa, śpiewając m.in. na albumach De Mono, Stanisława Soyki, Obywatela G.C., Atrakcyjnego Kazimierza i Martyny Jakubowicz. W 1993 zwyciężyła w konkursie o Bursztynowego Słowika podczas Międzynarodowego Festiwalu Piosenki w Sopocie, wykonawszy utwór „Jak liść”, który (pod nazwą „Mówili o mnie”) pojawił się na akustycznej płycie zespołu Republika pt. Bez prądu.

Kayah podczas koncertu

W 1994 zaprezentowała piosenkę „Ja chcę ciebie” na Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej, na którym otrzymała nagrodę prezydenta miasta. Z tym samym utworem zajęła drugie miejsce na Festiwalu Piosenki Krajów Nadbałtyckich w Karlshamn. W listopadzie 1995 wydała pierwszy, autorski album jazzowy pt. Kamień. Płytę prmowała singlami: „Jak liść”, „Nawet deszcz”, „Santana” i „Fleciki”. Piosenka stała się jednym z przebojów roku, otrzymując nagrodę polskich rozgłośni radiowych PlayBox w kategorii Złota Dziesiątka. Opinie krytyków na temat tego materiału były bardzo pozytywne, a sam album uzyskał status złotej płyty oraz zapewnił Kayah nominację do Fryderyka dla najlepszej wokalistki roku[8]. Wiosną 1997 wydała kolejny album studyjny pt. Zebra, na którym umieściła materiał nawiązujący do stylistyki disco i soul. W ramach kampanii promocyjnej płyty Kayah w towarzystwie dziennikarzy odwiedziła w dniu jej premiery warszawskie zoo i objęła opieką zebrę Kaję. Płyta osiągnęła sukces komercyjny – w ciągu kilku dni nakład albumu przekroczył 100 tys. egzemplarzy, ogólnie sprzedano go ponad 200 tys. sztuk[9], co oznaczało wówczas dwukrotną platynową płytę. Album promowała singlami „Na językach” i „Supermenka”, które okazały się przebojami i należały do najchętniej prezentowanych w radiu piosenek, o czym świadczyły np. dwie zdobyte przez nie statuetki PlayBox w kategorii Złota Dziesiątka. Również w 1997 otrzymała statuetki Fryderyków w kategoriach: kompozytor roku, autor roku i wokalistka roku oraz album roku pop (za płytę pt. Zebra)[10].

W kwietniu 1999 wydała kolejny album studyjny pt. Kayah i Bregović, który nagrała we współpracy z bałkańskim muzykiem Goranem Bregoviciem. Płyta stanowiła połączenie popu, folkloru bałkańskiego z rodzimą tradycją ludową. Wydawnictwo promowali singlami: „Śpij kochanie, śpij” i „Prawy do lewego”, które stały się przebojami radiowymi i zapewniły im dwa PlayBoxy w kategorii Złota Dziesiątka. Płyta została jednym z największych bestsellerów w historii polskiej fonografii i osiągnęła certyfikat diamentowej płyty, rozchodząc się w liczbie ponad 700 tysięcy egzemplarzy[11]. We wrześniu zagrała z Bregoviciem koncert na warszawskim Służewcu, na którym obecnych było ponad 50 tys. widzów. W związku z ogromną popularnością albumu w Polsce, koncern Bertelsmann Music Group wydał płytę w kilkunastu krajach, między innymi we Włoszech, gdzie uplasował się na 7. miejscu na liście bestsellerów. W tym samym roku para otrzymała Fryderyka za płytę roku i wideoklip roku (do singla „Prawy do lewego”), a Kayah dostała ponadto nagrodę w kategorii wokalistka roku[12].

W 2000 zdobyła cztery Superjedynki podczas Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu w kategoriach: najlepsza wokalistka, przebój roku („Śpij kochanie, śpij”), najlepsza płyta pop (Kayah i Bregović) oraz najlepszy teledysk („Prawy do lewego”). 12 maja wydała kolejny album studyjny pt. JakaJaKayah, który stanowił powrót do gatunku soul, zawierał także elementy muzyki elektronicznej. Wydawnictwo cztery dni po premierze sprzedano w 50 tysiącach egzemplarzy, a sześć dni później otrzymało tytuł płyty miesiąca w 68 stacjach radiowych w Polsce. Został wyróżniony statusem platynowej płyty za łączną sprzedaż w ponad 70 tysiącach kopii. Pierwszym singlem z krążka był tytułowy utwór „Jaka ja Kayah”. Za najlepszą kreację aktorską w teledysku do piosenki Kayah otrzymała nagrodę na Festiwalu Yach Film, a za album otrzymała nominacji do Fryderyków[13]. Pod koniec roku nawiązała współpracę z Cesárią Évorą, co zaowocowało wydaniem wspólnego singla „Embarcação” w 2001. Teledysk do utworu, nakręcony przez Bolesława Pawicę, zdobył pierwszą nagrodę podczas X Festiwalu Yach Film w kategorii „najlepsza reżyseria”. Piosenka znalazła się na polskiej reedycji płyty, a w Kanadzie i dziewięciu krajach europejskich album został wydany pod zmienioną nazwą – YakaYaKayah. Również w 2001 zawiązała spółkę producencką Kayax, wraz z Tomikiem Grewińskim[14], a pierwszym efektem ich pracy było siedem utworów na płycie Ewy Bem pt. Mówię tak, myślę nie. W międzyczasie wzięła udział w różnych projektach muzycznych, m.in. nagrała piosenkę „Wiosna przyjdzie i tak”, stworzoną na potrzeby promocji filmu Przedwiośnie.

W sierpniu 2003 wydała album studyjny pt. Stereo typ, który osiągnął szczyt polskiej listy bestsellerów płytowych[15] i otrzymał status złotej płyty, osiągając nakład ponad 50 tysięcy sprzedanych egzemplarzy. Teledysk do pierwszego singla, utworu „Testosteron”, został wyróżniony pierwszą nagrodą na festiwalu Yach Film. Jesienią tego samego roku odbyła się klubowa trasa koncertowa Stereo Tour, która zgromadziła blisko 15-tysięczną publiczność. Za album Stereo typ Kayah otrzymała siedem nominacji do nagrody Fryderyk 2003[16], a latem 2004 wystąpiła na II Festiwalu TOPtrendy, dzięki zajęciu przez krążek 8. miejsca wśród najlepiej sprzedających się płyt w Polsce w poprzednim roku.

Pod koniec kwietnia 2005 wydała debiutancki album kompilacyjny pt. The Best & The Rest. Dwupłytowa kompilacja otrzymała status złotej płyty, osiągając nakład ponad 50 tysięcy sztuk. Wydawnictwo promował utwór „Prócz ciebie, nic”, nagrany w duecie z Krzysztofem Kiljańskim, który umieścił go także na swoim debiutanckim albumie solowym pt. In the Room. Numer wygrał nagrodę Fryderyka 2005 w kategorii piosenka roku[17]. Kolejnym singlem z albumu został utwór „Jutro rano”, do którego wideoklip otrzymał trzy nominacje na Festiwalu Polskich Wideoklipów Yach Film.

Kayah podczas spotkania z fanami w jednym ze sklepów Empik, 2007

W kolejnych latach skupiła się bardziej na działalności producenckiej, wydając w wytwórni Kayax albumy wykonawców, takich jak Maria Peszek, Zakopower czy Novika. Nagrała również tematy muzyczne do kilku filmów, m.in. Kochankowie Roku Tygrysa i Ryś. Pod koniec listopada 2006 w Łodzi po raz pierwszy w Polsce i Europie środkowo-wschodniej odbył się koncert z cyklu MTV Unplugged, na którym Kayah w towarzystwie kilku gości wykonała czternaście utworów. Album MTV Unplugged, zawierający zapis występu, ukazał się w formie CD i DVD w marcu 2007. Było to pierwsze wydawnictwo Kayah opublikowane na nośniku DVD, uzyskało status złotej płyty za sprzedaż ponad 15 tysięcy egzemplarzy. W połowie tego samego roku wydała kompilację pt. Music 4 Boys & Gays.

W 2009 otrzymała honorową nagrodę podczas 46. Krajowego Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu, zdobywszy największą liczbę opolskich SuperJedynek w historii festiwalu. We wrześniu 2009 powróciła na rynek, wydając pierwszy od sześciu lat album studyjny pt. Skała, którym stylistycznie powróciła do brzmień znanych z albumu Kamień. Album w pierwszym dniu sprzedaży uzyskał status złotej płyty i zadebiutował na pierwszym miejscu listy bestsellerów OLiS[18]. Wydawnictwo promowała singlami: „Jak skała” i „Ocean spokojny już”. Pod koniec listopada wraz z zespołem wyruszyła w trasę koncertową pod nazwą Skała Akustycznie. W lutym 2010 za płytę uzyskała nominację do nagrody Fryderyka w kategorii album roku pop[19], za osiągnięcie wyniku blisko 40 tysięcy sprzedanych egzemplarzy[20]. Również w 2009 nawiązała współpracę z Royal String Quartet. W marcu 2010 premierowo zaprezentowała wspólny projekt muzyczny o nazwie Kayah & Royal Quartet. Album zawierał znane utwory wokalistki, nagrane przy użyciu jedynie instrumentów smyczkowych i osiągnął status złotej płyty[20]. Również w 2010 nagrała wspólnie z Renatą Przemyk album pt. Panienki z temperamentem, na którym znalazły się ich interpretacje piosenek z repertuaru Kabaretu Starszych Panów[21]. Album osiągnął nakład 10 tysięcy sprzedanych egzemplarzy[20]. Pod koniec maja otrzymała statuetkę Top nr 5 na sopockim festiwalu Top Trendy za wysoką sprzedaż płyt w latach 2009–2010. W trakcie koncertu wykonała dwa utwory: „Libertango” oraz „Diamenty”. W listopadzie zagrała cztery koncerty w Anglii w ramach cyklu Your Country Live organizowanego przez telefonię O2.

Kayah podczas odbierania nagrody na 46. Krajowego Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu, 2009

Wiosną 2011 powróciła na listy przebojów z singlem „Za późno”. Teledysk do utworu brał udział w selekcji na reprezentanta Polski w konkursie OGAE Video Contest, organizowanego przez Stowarzyszenie Miłośników Eurowizji (OGAE)[22]. 5 czerwca zagrała recital w czasie festiwalu Top Trendy, na którym zaprezentowała swoje największe przeboje. Pod koniec sierpnia 2012 wystąpiła w ramach IX Festiwalu Kultury Żydowskiej „Warszawa Singera”. Koncert okazał się sukcesem i zaowocował albumem pt. Transoriental Orchestra, eksplorującym brzmienia muzyki żydowskiej, który wydała jesienią 2013.

4 czerwca 2013 została odznaczona przez prezydenta Bronisława Komorowskiego Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski za „wybitne zasługi dla polskiej kultury oraz osiągnięcia w pracy artystycznej i twórczej”[23].

Działalność polityczna[edytuj | edytuj kod]

W 2007 związała się z powstałą wówczas Partią Kobiet[24][25]. W 2016 podjęła współpracę z Komitetem Obrony Demokracji, biorąc udział we wrześniowym marszu i wygłaszając na nim przemówienie przeciwko działaniom rządu w sprawach aborcji[26][27]. W maju 2017 zrezygnowała z występu na LIV Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu z powodów politycznych[28] oraz jako znak jedności z tymi, którzy na cenzurowanym byli i nadal pozostali[29] wyrażając niezadowolenie z działalności Telewizji Polskiej.

Pozostałe przedsięwzięcia[edytuj | edytuj kod]

Po wydaniu debiutanckiego albumu, na przełomie lat 80. i 90. Kayah zamieszkała w Wiedniu, gdzie pracowała jako modelka.

Była prowadzącą autorskiego programu rozrywkowego TVN To było grane (1998), a także jurorką w Fabryce Gwiazd (2008) i trenerką w pierwszej edycji The Voice of Poland[30]

Wzięła udział w kampanii Orange POP. Za muzykę napisaną do reklamy dostała nagrody na festiwalach Crackfilm, Kreatura i Złote Orły.

Została ambasadorem Światowego Funduszu na rzecz Przyrody (WWF) w Polsce.

Wystąpiła gościnnie w jednym odcinku serialu TVN Niania (2005)[31].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Gdy miała 11 lat, opuścił ją ojciec, wyjeżdżając za granicę. Dzieciństwo spędziła u dziadków w Białymstoku[32].

Kayah, 2008

Była żoną Rinke Rooyensa, którego poznała podczas nagrywania programu To było grane. 5 sierpnia 1998 pobrali się[33]. Małżeństwo otrzymało w 1999 Srebrne Jabłko – nagrodę przyznawaną w plebiscycie czytelników miesięcznika Pani „najwspanialszym polskim parom”[34]. Od 2002 para była w separacji, ostatecznie rozwiodła się w 2010[35]. Mają syna, Rocha (ur. 1 grudnia 1998)[36]

W latach 2005–2009 była związana z Sebastianem Karpielem-Bułecką, później spotykała się z senegalskim muzykiem Pako Sarr[37][38][39][40].

Jest wegetarianką[41].

Była związana ze szkołą kabały[42][43][44].

Cierpi na chorobę Hashimoto[45].

Dyskografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Dyskografia Kayah.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kayah – 64. miejsce w rankingu Forbes. forbes.pl. [dostęp 2015-07-21].
  2. Leszek Gnoiński, Jan Skaradziński: Encyklopedia Polskiego Rocka. Warszawa: Świat Książki, 1997, s. 226. ISBN 83-7129-570-7.
  3. Kayah (pol.). Filmweb.pl. [dostęp 2009-09-25].
  4. Polska Fundacja Społeczna: Zespół (pol.). polskafundacjamuzyczna.blogspot.com. [dostęp 2013-11-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-02)].
  5. Leszek Gnoiński, Encyklopedia polskiego rocka, Jan Skaradziński, Warszawa: Świat Książki, 1997, s. 414, ISBN 83-7129-570-7, OCLC 43868642.
  6. Kayah ~ Katarzyna Rooijens ~ Biografix 1988-08-04 Festiwal Krajów Nadbałtyckich (pol.). Biofix.pl. [dostęp 2010-11-14].
  7. Internet nie zapomina! Tak Kayah śpiewała na Festiwalu Piosenki Radzieckiej. Przypomniano też dawny wywiad (pol.). wMeritum.pl, 2017-05-22. [dostęp 2017-05-24].
  8. Nominowani i laureaci 1996 :: Nagroda muzyczna – Fryderyk (pol.). www.zpav.pl. [dostęp 2010-04-28].
  9. Michał Braum: Kayah – wywiad (pol.). Muzyczna.pl, 2004-08-31. [dostęp 2009-11-17].
  10. Nominowani i laureaci 1997 :: Nagroda muzyczna – Fryderyk (pol.). zpav.pl. [dostęp 2010-04-28].
  11. Grzegorz Brzozowicz: Trzeszcząca płyta (pol.). Wprost, maj 2004. [dostęp 2009-11-17].
  12. Nominowani i laureaci 1999 :: Nagroda muzyczna – Fryderyk (pol.). www.zpav.pl. [dostęp 2010-04-28].
  13. Nominowani i laureaci 2000 :: Nagroda muzyczna – Fryderyk (pol.). www.zpav.pl. [dostęp 2010-04-28].
  14. Łucja Piejko: Nie kalkuluję (pol.). nowyczas.co.uk. [dostęp 2011-01-09].
  15. Oficjalna lista sprzedaży 1 września 2003 :: OLIS – Official Retail Sales Chart (pol.). olis.onyx.pl. [dostęp 2010-11-14].
  16. Nominowani i laureaci 2003 :: Nagroda muzyczna – Fryderyk (pol.). www.zpav.pl. [dostęp 2010-04-28].
  17. Nominowani i laureaci 2005 :: Nagroda muzyczna – Fryderyk (pol.). www.zpav.pl. [dostęp 2010-04-28].
  18. Oficjalna lista sprzedaży 21 września 2009 :: OLIS – Official Retail Sales Chart (pol.). olis.onyx.pl. [dostęp 2010-11-14].
  19. Nominowani i laureaci 2009 :: Nagroda muzyczna – Fryderyk (pol.). zpav.pl. [dostęp 2010-04-28].
  20. a b c Paweł Kasa. Brutalna rzeczywistość sceny muzycznej. „Trendy – Art of Living”, s. 32-36, 2011-03-30. Warszawa. ISSN 1689-6092. 
  21. „Tom Kultury”, 2010-10-06. EMPiK. 
  22. Artur Onacki, OGAE Video Contest 2011 - nasz wybór, eurowizja.org, 13 września 2011 [zarchiwizowane z adresu 2011-11-13].
  23. Lista odznaczonych w dniu Święta Wolności (pol.). 2013-06-04. [dostęp 2013-06-03].
  24. Kayah i działalność polityczna (pol.). interia.pl, 2007-03-19. [dostęp 2017-09-09].
  25. Leszek Gnoiński: Kayah: Już nikt mnie nie zaprasza do chórków (pol.). Dziennik, 2007-10-12. [dostęp 2017-09-09].
  26. „Jedna Polska – dość podziałów”. Manifestacja KOD-u w Warszawie (pol.). Newsweek. [dostęp 2017-05-21].
  27. Manifestacja KOD w Warszawie. „Jedna Polska - dość podziałów!”. Kayah: Zawsze będę z wami! (pol.). Gazeta Wyborcza. [dostęp 2017-05-21].
  28. Kayah bojkotuje koncert Maryli Rodowicz na Festiwalu Polskiej Piosenki w Opolu w imieniu wszystkich Polaków (pol.). Wpolityce.pl. [dostęp 2017-05-21].
  29. Po raz pierwszy zabieram głos w tej sprawie (pol.). Facebook. [dostęp 2017-05-21].
  30. Poznaj Trenerów „The Voice of Poland” (pol.). tvp.pl. [dostęp 2011-08-01].
  31. Kayah w serialu „Niania” (pol.). W: Wirtualne Media [on-line]. wirtualnemedia.pl, 2005-12-15. [dostęp 2019-08-04].
  32. Ewa Prandota. Co w życiu najważniejsze. „Kulturystyka i Fitness (KiF)”. 4/2007, kwiecień 2007. 
  33. Kayah ~ Katarzyna Rooijens ~ Biografix 1998-08-05 Ślub (pol.). Biofix.pl. [dostęp 2010-11-14].
  34. Wręczono Srebrne Jabłka '99 (pol.). vipnews.pl. [dostęp 2010-11-14].
  35. Kayah i Rooyens po rozwodzie (pol.). topstars.pl. [dostęp 2010-11-14].
  36. Kayah ~ Katarzyna Rooijens ~ Biografix 1998-12-01 Narodziny syna (pol.). Biofix.pl. [dostęp 2010-11-14].
  37. Kayah po raz pierwszy o związku z Karpielem-Bułecką: To nas wyniszczyło (pol.). rozrywka.dziennik.pl. [dostęp 2015-07-20].
  38. Kayah: Koniec związku z Sebastianem Karpielem-Bułecką? (pol.). Onet.pl, 2006-07-27. [dostęp 2009-11-17].
  39. Związek Kayah i Karpiela-Bułecki się skończył? (pol.). se.pl, 2009-05-15. [dostęp 2010-11-14].
  40. Karpiel-Bułecka rozstał się z Kayah! (pol.). nocoty.pl. [dostęp 2010-11-14].
  41. Ingvar: KAYAH Została wegetarianką!. 05.07.2015. [dostęp 2018-12-19].
  42. Gdy chronić ma czerwona nitka. Po nitce do kabały [dostęp 2017-11-11].
  43. Kabała - Cienka czerwona nić, „Newsweek.pl”, 16 listopada 2012 [dostęp 2017-11-11] (pol.).
  44. Jeżeli celebryta nosi nitkę, to wiedz, że coś się złego dzieje [dostęp 2017-11-11] (pol.).
  45. Kayah choruje na Hashimoto. Co to za choroba? (pol.). se.pl. [dostęp 2018-07-29].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]