Kazimierz Florian Czartoryski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kazimierz Florian Czartoryski
prymas Polski i Litwy
Ilustracja
Herb Kazimierz Florian Czartoryski
Kraj działania  I Rzeczpospolita
Data i miejsce urodzenia 1620
Klewań
Data i miejsce śmierci 15 maja 1674
Warszawa
arcybiskup gnieźnieński i Prymas Polski
Okres sprawowania 1673 – 1674
interreks Polski
Okres sprawowania 1673 – 1674
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Sakra biskupia 29 stycznia 1651
Sukcesja apostolska
Data konsekracji 29 stycznia 1651
Konsekrator Maciej Łubieński

Książę Kazimierz Florian Czartoryski (ur. 1620 roku[1] w Klewaniu – zm. 15 maja 1674 w Warszawie) – arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski, biskup poznański i kujawski, kanonik płocki, wileński i krakowski, proboszcz w Klewaniu, sekretarz królewski[2].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był najstarszym synem Mikołaja Jerzego Czartoryskiego i Izabeli Kordeckiej.

W Rzymie uzyskał tytuł doktora teologii i przyjął święcenia kapłańskie. Został sekretarzem króla Władysława IV. W 1651 został biskupem poznańskim, w 1655 zamienił tę godność, stając się biskupem kujawskim. W czasie potopu szwedzkiego schronił się wraz z królem Janem Kazimierzem na Śląsku, gdzie z przerwami przebywał do lipca 1657. Od 1661 popierał projekty królowej Polski Ludwiki Marii Gonzagi elekcji vivente rege. Starał się pogodzić skonfederowane wojsko koronne z królem podczas rokoszu Lubomirskiego. Doprowadził do ugody w Łęgonicach 31 sierpnia 1666. Na sejmie abdykacyjnym 16 września 1668 roku podpisał akt potwierdzający abdykację Jana II Kazimierza Wazy[3]. Był elektorem Michała Korybuta Wiśniowieckiego w 1669 roku z województwa brzeskokujawskiego[4]. W czasie kryzysu 1672 występował jako mediator pomiędzy zwaśnionymi obozami, stając w obronie króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego.

Reskryptem z 11 kwietnia 1669 wydanym w Smardzewicach jako biskup kujawski pod karą klątwy zabronił poddawania torturom bez dowodów winy, a na podstawie samego tylko oskarżenia, powtórnego brania na tortury odwołujących zeznania, jak również podpowiadania nazwisk rzekomych wspólników, stosowania nowych rodzajów tortur nie przewidzianych w przepisach, zakazywania apelacji. Zabronił też pławić, więzić i wydawać wyroki, nim cały proces do biskupa odesłany nie zostanie. „Życzymy na koniec i napominamy wszystkich sędziów, którzy mają żarliwość świętej sprawiedliwości, aby karali grzechy, jednak nie tajemne i których trudno dowieść, lecz tylko jawne, na przykład zabójstwa, kradziestwa, wydarcia, oszukiwania i gwałty, zdrady w kupiectwach, w rzeczach, do odziewania, albo pożywienia należących, cudzołóstwa także, obciążenia ubogich, pijaństwa, świąt nieświęcenie, potwarze i t. p." Zdaniem Zygmunta Glogera[5] okólnik ten wyprzedzał europejskie ustawodawstwa o cały wiek (w Rzeczypospolitej Obojga Narodów ustawa Sejmu 1776 r. „Konwikcje w sprawach kryminalnych" zabroniła używania tortur we wszystkich sprawach kryminalnych, a kary śmierci w sprawach o czary). [6] Zawarte w reskrypcie ograniczenie stosowania tortur (bo jeszcze nie całkowity ich zakaz) przypomina z kolei wcześniejsze o wiek podobne nauki Bartłomieja Groickiego zawarte w "Postępku sądów około karania na gardle" (1559).

Był deputatem z Senatu do Rady Wojennej przy królu w 1673 roku[7].

15 kwietnia 1673 po śmierci prymasa Mikołaja Prażmowskiego objął jego urząd z mianowania królewskiego. W 1674 został zatwierdzony przez papieża. Od chwili śmierci króla Michała 10 listopada 1673 był interreksem Polski. Zmarł 15 maja 1674 nie zdoławszy odbyć ingresu do prymasowskiej katedry[8]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Nitecki podaje datę ok. 1614 roku
  2. Piotr Nitecki, Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965-1999. Słownik biograficzny, Warszawa 2000, s. 63.
  3. Volumina Legum, t. IV, Petersburg 1860, 481.
  4. Porządek na seymie Walnym Electiey. Między Warszawą a Wolą przez opisane artykuły do samego tylko aktu Elekcyey należące uchwalony y postanowiony, roku [...] 1669 [słow.] dnia wtorego [...] maia, [b.n.s.].
  5. Encyklopedia Staropolska - hasło "Czary i czarownice"
  6. Volumina legum VIII, s.546 f.882
  7. Volumina Legum, t. V, Petersburg 1860, s. 64.
  8. Marceli Kosman: Między ołtarzem a tronem : poczet prymasów Polski. Poznań: Oficyna Wydawnicza G & P, 2000. ISBN 83-7272-017-7.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]