Kazimierz Junosza-Stępowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kazimierz Junosza-Stępowski
Ilustracja
W roli tytułowej w sztuce K.H.Rostworowskiego Kajus Cezar Kaligula
Data i miejsce urodzenia 26 listopada 1880
Wenecja, Włochy
Data i miejsce śmierci 5 lipca 1943
Warszawa, Polska
Zawód aktor
Współmałżonek Jadwiga Galewska
Lata aktywności 1898–1943
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Wawrzyn Akademicki
Grób Kazimierza Junoszy-Stępowskiego na warszawskim Cmentarzu Powązkowskim

Kazimierz Junosza-Stępowski (ur. 26 listopada 1880 w Wenecji, zm. 5 lipca 1943 w Warszawie) – polski aktor, jeden z najwybitniejszych aktorów przedwojennego polskiego kina.

Życiorys[edytuj]

Urodził się w bogatej rodzinie ziemiańskiej[1]. Uczył się w Gimnazjum Nowodworskiego w Krakowie (1890-1892), później w gimnazjum jezuickim w Chyrowie (1892-1895), od 1895 w rosyjskim gimnazjum w Kamieńcu Podolskim. Aktorski debiut miał miejsce pod pseudonimem Junosza, w roli Zabója w sztuce Alfreda Szczepańskiego Piast, w 1898 roku w poznańskim Teatrze Polskim. Grał tutaj później niewielkie rólki do 1899 roku. W 1900 roku wstąpił do Klasy Dykcji i Deklamacji Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego, gdzie uczył się pod kierunkiem Wincentego Rapackiego, Mieczysława Frenkla, Romana Żelazowskiego i Władysława Szymanowskiego. Już w następnym roku zaangażował się do krakowskiego teatru Józefa Kotarbińskiego. Występował w teatrach Krakowa, Łodzi, Poznania. W 1913 roku już jako znany aktor ponownie pojawił się w Warszawie. Zaangażował się do Teatru Polskiego prowadzonego przez Arnolda Szyfmana. Na deskach tej sceny odniósł liczne sukcesy teatralne.

Z filmem zetknął się już w 1902 roku, występując w kilku jednoaktówkach realizowanych przez pioniera polskiej kinematografii Kazimierza Prószyńskiego. Przez długie lata występował w kilku filmach rocznie.

Po wybuchu II wojny światowej prowadził przez pewien czas spółdzielczą kawiarnię aktorską „Znachor” przy ulicy Boduena nr 4. Pracowali tam znani aktorzy: Ewa Kunina, Maria Gella, Hanna Różańska, Anna Jaraczówna, Mieczysław Milecki i inni. Później porzucił jednak „Znachora” i pojawił się na scenie jawnego warszawskiego teatru „Komedia”. Odmówił jednak np. udziału w antypolskim obrazie propagandowym „Heimkehr”.

Na podstawie biografii Kazimierza Junoszy-Stępowskiego powstał film w reżyserii Jerzego Sztwiertni pt. Oszołomienie z 1988 roku.

Odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1929)[2].

W 1935 został odznaczony Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury za szerzenie zamiłowania do polskiej literatury dramatycznej[3].

Życie prywatne[edytuj]

Po I wojnie światowej miał już status gwiazdy. Bardzo popularny wśród kobiet, angażował się w krótkie i nieznaczące romanse. W 1915 r. po krótkim małżeństwie na zawał serca umarła jego pierwsza żona, 25-letnia wtedy aktorka Helena Jankowska. Niewiele później aktor spotkał swoją największą miłość, 17-letnią studentkę Marę, z którą spędził 6 lat i która miała pozytywny wpływ na jego karierę. Po rozstaniu pozostali przyjaciółmi.

W 1922 r. zakochał się z Jadwidze Galewskiej, młodszej od siebie mężatce, której mąż w trakcie rozprawy rozwodowej popełnił samobójstwo. Aktor pobrał się z owdowiałą kobietą i adoptował jej kilkumiesięczne dziecko. Jadwiga przyjęła pseudonim Jaga Juno i próbowała kariery aktorskiej. Junosza pragnął dla swej żony kariery diwy operowej, wysłał ją do Włoch na studia. Jednak te plany nie ziściły się, a Jadwiga wróciła z Włoch jako morfinistka[4].

5 lipca 1943 roku Junosza został postrzelony w swym warszawskim mieszkaniu przez oddział egzekucyjny polskiego podziemia[5], gdy zasłaniał ciałem swą żonę. Przebieg wydarzeń nie jest pewny - inna wersja mówi, że żony wtedy w domu nie było, a państwo podziemne w celu zatuszowania pomyłki ogłosiło, że aktor sam również był zdrajcą[6]. Po kilku godzinach zmarł po przewiezieniu do szpitala. Jak podaje Stanisław Janicki - znawca polskiego kina przedwojennego, Galewska podczas wojny trudniła się oszustwem, wyłudzając pieniądze od rodzin osób aresztowanych przez Niemców, pod pretekstem załatwienia ich zwolnienia, co było nieprawdą. Za ten proceder otrzymała wyrok śmierci wydany przez władze Polski Podziemnej. Junosza-Stępowski stał się przypadkową ofiarą tej egzekucji, a wyrok na jego żonie wykonano wiosną 1944 roku[7]. Aktor został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kw. 96–VI–9)[8].

Był stryjem aktora i piosenkarza Jaremy Stępowskiego[9].

Filmografia[edytuj]

Przypisy

  1. Marek Zaradniak: 70 lat temu zginął Kazimierz Junosza-Stępowski - Znachor debiutował na poznańskiej scenie. 2013 -07-04. [dostęp 2013-08-19].
  2. 27 listopada 1929 „za zasługi na polu pracy artystycznej w dziedzinie sztuki dramatycznej” M.P. 1929 nr 274 poz. 630
  3. Rocznik Polskiej Akademii Literatury, Warszawa 1937, s. 256.
  4. Kazimierz bez Ziemi, ale z Rolami. onet film.
  5. wyrok został wykonany przez NSZ; NSZ, Dokumenty, Relacje, Wspomnienia, Warszawa 2000, s. 44
  6. KAZIMIERZ JUNOSZA-STĘPOWSKI.
  7. „Wojenne losy polskich aktorów”, Telewizja Polska  2011 w reż. Stanisława Janickiego
  8. Cmentarz Powązkowski w Warszawie. (red.). Krajowa Agencja Wydawnicza, 1984. ISBN 83-03-00758-0.
  9. Wietrzenie archiwum: Uczeń Zelwerowicza. purkrapek.blogspot.com. [dostęp 2012-01-18].

Linki zewnętrzne[edytuj]