Kazimierz Koźniewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Kazimierz Koźniewski
Data i miejsce urodzenia

26 lipca 1919
Warszawa

Data i miejsce śmierci

15 kwietnia 2005
Warszawa

Alma Mater

Uniwersytet Warszawski

Dziedzina sztuki

literatura

Ważne dzieła

Piątka z ulicy Barskiej, Sto koni do stu brzegów

Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Medal 30-lecia Polski Ludowej Medal 10-lecia Polski Ludowej Srebrny Krzyż „Za Zasługi dla ZHP”

Kazimierz Koźniewski (ur. 26 lipca 1919 w Warszawie, zm. 15 kwietnia 2005 tamże) – historyk harcerstwa, prozaik, publicysta, eseista, reportażysta, harcerz z pokolenia Kolumbów, wieloletni tajny współpracownik SB. Autor scenariuszy do kilku filmów fabularnych.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie Wacława i Wiktorii z Majkowskich. Miał brata Jana, konstruktora lotniczego, oraz siostrę[1]. Maturę zdał w 1938 roku w gimnazjum im. Stanisława Staszica w Warszawie[2][3]. Studia polonistyczne odbył na Uniwersytecie Warszawskim, najpierw jawne, później tajne w konspiracji. Debiutował w czasopismach młodzieżowych, szkolnych, harcerskich, akademickich – m.in. „Kuźnia Młodych”, „Nowa Kuźnia Młodych”, „Orka na Ugorze”, „Na Tropie”, „W Kręgu Wodzów” i inne.

W latach 1939–1940 jeden z założycieli i członek konspiracyjnego PLAN-u. Od kwietnia 1940 roku do lutego 1941 roku służył w Wojsku Polskim we Francji i w Szkocji. W 1941 roku został wysłany jako kurier rządu polskiego do kraju, podczas wykonywania tej misji w sierpniu 1941 roku został aresztowany w Budapeszcie, gdzie był więziony aż do roku 1942. W czerwcu 1943 roku powrócił nielegalnie do kraju. W latach 1943–1945 był pracownikiem Departamentu Informacji Delegatury Rządu RP na Kraj, pracował w konspiracji. Był współpracownikiem pism konspiracyjnych oraz członkiem Naczelnictwa Szarych Szeregów.

Od jesieni 1945 roku był członkiem redakcji „Przekroju”, a od roku 1957 do śmierci członkiem zespołu redakcyjnego „Polityki”. W latach 1957–1982 był redaktorem naczelnym „Magazynu Polskiego”, a w latach 1982–1985 – tygodnika „Tu i Teraz”. Współpracował z wieloma pismami i gazetami. Autor ok. 50 książek i co najmniej 6000 artykułów w prasie periodycznej.

Od lat 40. XX wieku był tajnym współpracownikiem Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, Komitetu do spraw Bezpieczeństwa Publicznego i Służby Bezpieczeństwa PRL o kryptonimie 33[4]. Należał do najbardziej aktywnych i szkodliwych konfidentów w środowisku literackim. Donosił na każdy temat, na wielu pisarzy, m.in. na Kisiela, Pawła Hertza, Antoniego Słonimskiego, także i na swoich – np. na organizację partyjną literatów, której był członkiem[5]. Od 1956 roku należał do PZPR[6]. Był świadkiem w pokazowym procesie Melchiora Wańkowicza w 1964 roku, który sam go powołał, nie spodziewając się nielojalności osoby, którą uważał za przyjaciela. Tymczasem Koźniewski obciążył go, powtarzając informacje zawarte w swoich donosach – o kontaktach Wańkowicza z Radiem Wolna Europa[7].

Członek Rady Krajowej PRON w 1983 roku[8]. Jego tekst, popierający wprowadzenie stanu wojennego, władze rozpowszechniały na plakatach.

Jego żoną była Leona Hanna (1921–1997), córka ppłk. Leona Winiarskiego i Stanisławy z Szelochów (1896–1970), żołnierza POW i AK.

Grobowiec rodzin Winiarskich i Koźniewskich na cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Zmarł w Warszawie, pochowany 26 kwietnia 2005 roku w grobowcu rodziny Winiarskich na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera A16-1-3)[9]. Żegnała go 16. Warszawska Drużyna Harcerzy im. Zawiszy Czarnego, z którą był związany.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Pisał powieści autobiograficzne i wspomnieniowe, a także poruszające problematykę społeczną (Piątka z ulicy Barskiej). Swoje reportaże i recenzje wydał w dwóch tomach pt. „Historia co tydzień” (1976–1977).

W 1958 roku, pod pseudonimem Antoni Armand, opublikował jedyną w swoim dorobku powieść fantastycznonaukową – Człowiek z lustra. Była to sensacyjna opowieść o genetycznym eksperymencie pewnego profesora, który stworzył niezwykle inteligentnych „ludzi z probówki”. Książkę napisał we współpracy z Grażyną Terlikowską-Woysznic. W 1952 roku otrzymał nagrodę państwową III stopnia[10].

Najbardziej znane książki[edytuj | edytuj kod]

Ekranizacje[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Kazimierza Koźniewskiego.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Archiwum Historii Mówionej - Jan Koźniewski, www.1944.pl [dostęp 2023-10-09] (pol.).
  2. Szkoła im. Stanisława Staszica w Warszawie 1906–1950.
  3. Znani absolwenci XIV Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Staszica w Warszawie [dostęp 2023-10-10].
  4. „Wprost”: Konfident z wyboru
  5. Joanna Siedlecka, Obława: losy pisarzy represjonowanych, Warszawa: Prószyński i S-ka, 2005, s. 250, ISBN 83-7337-943-6.
  6. a b Kto jest kim w Polsce 1984. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984, s. 453. ISBN 83-223-2073-6.
  7. Ibidem, s. 255
  8. Trybuna Robotnicza, nr 109 (12961), 10 maja 1983 roku, s. 6.
  9. Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze. cmentarzekomunalne.com.pl. [dostęp 2019-11-30].
  10. Dziennik Polski, rok VIII, nr 176, (2639), s. 2.
  11. M.P. z 2002 r. nr 18, poz. 322 „za wybitne zasługi w twórczości literackiej, za osiągnięcia w działalności społecznej”.
  12. Odznaczenia państwowe dla literatów, wiadomosci.wp.pl, 6 czerwca 2002 [dostęp 2023-10-09] (pol.).
  13. M.P. z 1955 r. nr 91, poz. 1144 „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.
  14. M.P. z 1953 r. nr 93, poz. 1254 „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.
  15. M.P. z 1955 r. nr 45, poz. 442 - Uchwała Rady Państwa z dnia 11 lipca 1955 r. nr 0/73 - na wniosek Zarządu Głównego Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej „Prasa”.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]