Kazimierz Koźniewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Kazimierz Koźniewski (ur. 26 lipca 1919 w Warszawie, zm. 15 kwietnia 2005 w Warszawie) – historyk harcerstwa, prozaik, publicysta, eseista, reportażysta, harcerz z pokolenia Kolumbów, wieloletni tajny współpracownik SB. Autor scenariuszy do kilku filmów fabularnych.

Życiorys[edytuj]

Maturę zdał w 1938 roku w gimnazjum im. Stanisława Staszica w Warszawie[1]. Studia polonistyczne odbył na Uniwersytecie Warszawskim, najpierw jawne, później tajne w konspiracji. Debiutował w czasopismach młodzieżowych, szkolnych, harcerskich, akademickich – m.in. "Kuźnia Młodych", "Nowa Kuźnia Młodych", "Orka na Ugorze", "Na Tropie", "W Kręgu Wodzów" i inne.

W latach 1939-1940 jeden z założycieli i członek konspiracyjnego PLAN-u. Od kwietnia 1940 roku do lutego 1941 roku służył w Wojsku Polskim we Francji i w Szkocji. W 1941 roku został wysłany jako kurier rządu polskiego do kraju, podczas wykonywania tej misji w sierpniu 1941 roku został aresztowany w Budapeszcie, gdzie był więziony aż do roku 1942. W czerwcu 1943 roku powrócił nielegalnie do kraju. W latach 1943-1945 był pracownikiem Departamentu Informacji Delegatury Rządu RP na Kraj, pracował w konspiracji. Był współpracownikiem pism konspiracyjnych oraz członkiem Naczelnictwa Szarych Szeregów.

Od jesieni 1945 roku był członkiem redakcji "Przekroju", a od roku 1957 do śmierci członkiem zespołu redakcyjnego "Polityki". W latach 1957-1982 był redaktorem naczelnym "Magazynu Polskiego", a w latach 1982-1985 – tygodnika "Tu i Teraz". Współpracował z wieloma pismami i gazetami. Autor ok. 50 książek i co najmniej 6000 artykułów w prasie periodycznej.

Od lat 40. XX wieku był tajnym współpracownikiem Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, Komitetu do spraw Bezpieczeństwa Publicznego i Służby Bezpieczeństwa PRL o kryptonimie 33.[2] Należał do najbardziej aktywnych i szkodliwych konfidentów w środowisku literackim. Donosił na każdy temat, na wielu pisarzy, m.in. na Kisiela, Pawła Hertza, Antoniego Słonimskiego, także i na swoich – np. na organizację partyjną literatów, której był członkiem[3]. Od 1956 roku należał do PZPR[4]. Był świadkiem w pokazowym procesie Melchiora Wańkowicza w 1964 roku, który sam go powołał, nie spodziewając się nielojalności osoby, którą uważał za przyjaciela. Tymczasem Koźniewski obciążył go, powtarzając informacje zawarte w jego donosach – o kontaktach Wańkowicza z Radiem Wolna Europa[5].

Członek Rady Krajowej PRON w 1983 roku [6].

W okresie PRL został odznaczony m.in.: Krzyżem Komandorskim, Oficerskim i Kawalerskim (1955)[7] Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi, Medalem 10-lecia Polski Ludowej, Medalem 30-lecia Polski Ludowej i Krzyżem „Za Zasługi dla ZHP”[4].

Jego tekst, popierający wprowadzenie stanu wojennego, władze rozpowszechniały na plakatach.

Jego żoną była Leona (1921-1997), córka Stanisławy i ppłk. Leona Winiarskiego.

Grobowiec rodzin Winiarskich i Koźniewskich

Kazimierz Koźniewski pochowany został na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie 26 kwietnia 2005 w grobowcu rodziny Winiarskich. Żegnała go 16. Warszawska Drużyna Harcerzy im. Zawiszy Czarnego, z którą był związany.

Twórczość[edytuj]

Pisał powieści autobiograficzne i wspomnieniowe, a także poruszające problematykę społeczną („Piątka z ulicy Barskiej”). Swoje reportaże i recenzje wydał w dwóch tomach pt „Historia co tydzień” (1976-1977).

W 1958 roku, pod pseudonimem Antoni Armand, opublikował jedyną w swoim dorobku powieść fantastycznonaukową – „Człowiek z lustra”. Była to sensacyjna opowieść o genetycznym eksperymencie pewnego profesora, który stworzył niezwykle inteligentnych „ludzi z próbówki”. Książkę napisał we współpracy z Grażyną Terlikowską-Woysznic. W 1952 otrzymał nagrodę państwową III stopnia[8].

Najbardziej znane książki[edytuj]

  • 11 naszych dni (1970)
  • Biała plebania w Wolbromiu (1951)
  • Bunt w więzieniu (1968)
  • Czerwony harcmistrz. O Juliuszu Dąbrowskim
  • Ile głosów – tyle prawd (1983), ISBN 83-10-08455-2
  • I zawsze krzyż oksydowany...
  • Ognie i ogniska. Drogi i przemiany harcerstwa polskiego
  • Piątka z ulicy Barskiej (1952; Państwowa Nagroda Artystyczna III stopnia 1952; na jej podstawie powstał film fabularny; lektura szkolna za czasów wczesnego PRL-u)
  • Słownik swoich i obcych czyli alfabet Koźniewskiego (1995; wzorem Alfabetu Urbana)
  • Sto koni do stu brzegów (1970)
  • Szczotka do butów (1947)
  • Śmierć w trójkącie błędów (1971)
  • Tydzień do siódmej potęgi (1964; dla młodzieży; publikowana w serii "Biblioteka Młodych")
  • Wszystko w porządku (1973)
  • Zimowe kwiaty (1959)

Ekranizacje[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Kazimierza Koźniewskiego.

Przypisy

  1. Szkoła im. Stanisława Staszica w Warszawie 1906-1950
  2. "Wprost": Konfident z wyboru
  3. Joanna Siedlecka: Obława: losy pisarzy represjonowanych. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2005, s. 250. ISBN 83-7337-943-6.
  4. a b Kto jest kim w Polsce 1984. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984, s. 453. ISBN 8322320736.
  5. Ibidem, s. 255
  6. Trybuna Robotnicza, nr 109 (12961), 10 maja 1983 roku, s. 6.
  7. 11 lipca 1955 „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki” M.P. 1955 nr 91 poz. 1144
  8. Dziennik Polski, rok VIII, nr 176, (2639), s. 2.

Bibliografia[edytuj]

  1. Andrzej Niewiadowski, Antoni Smuszkiewicz: Leksykon polskiej literatury fantastycznonaukowej. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1990, s. 115-116, seria: SF – Wydawnictwo Poznańskie. ISBN 83-210-0892-5.
  2. Szkoła im. Stanisława Staszica w Warszawie 1906-1950. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1988, s. 73, 74, 117, 191, 198, 207, 215, 249, 251-253, 255, 259, 264, 366-371, 375, 453, 516, 567, 568, 586. ISBN 83-06-01691-2.

Linki zewnętrzne[edytuj]