Kazimierz Mastalerz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kazimierz Mastalerz
Ilustracja
pułkownik kawalerii pułkownik kawalerii
Data urodzenia 20 listopada 1894
Data i miejsce śmierci 1 września 1939
Krojanty
Przebieg służby
Lata służby 1914-1939
Siły zbrojne cesarska i królewska Armia
Wojsko Polskie
Jednostki 4 Szwadron Kawalerii
1 Pułk Szwoleżerów
18 Pułk Ułanów
Stanowiska dowódca szwadronu
zastępca dowódcy pułku
dowódca pułku kawalerii
Główne wojny i bitwy wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa
bitwa pod Krojantami
Odznaczenia
Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920-1941, trzykrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Krzyż Zasługi Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości

Kazimierz Władysław Mastalerz (ur. 20 listopada 1894 w Czeladzi[1], poległ 1 września 1939 pod Krojantami) – pułkownik kawalerii Wojska Polskiego.

Życiorys[edytuj]

Był synem Jana (1858–1947), maszynisty kolejowego, i Zofii z d. Dobke (1875–1937)[2]. Uczęszczał do gimnazjum polskiego Gustawa Kośmińskiego w Częstochowie[3]. Należał do Organizacji Młodzieży Narodowej Szkół Średnich oraz Związku Młodzieży Polskiej „Przyszłość” (PET). We wrześniu 1912 był współzałożycielem drużyny skautowej im. W. Łukasińskiego, która składała się z członków Organizacji Młodzieży Narodowej Zarzewiackiej; pełnił w niej funkcję zastępowego. W końcu 1912 jako uczeń VII klasy został zatrzymany przez Rosjan i osadzony w areszcie w Częstochowie. Po zwolnieniu przeniósł się do Warszawy, gdzie uczył się w gimnazjum. W obawie przed ponownym aresztowaniem wyjechał do Lwowa i tam kontynuował naukę na kursach maturalnych. W 1914 złożył egzamin maturalny. W tym okresie był członkiem Polskich Drużyn Strzeleckich.

Od 1914 służył w 1 Szwadronie 1 Pułku Ułanów I Brygady Legionów Polskich. Po kryzysie przysięgowym od lipca 1917 do 1918 był internowany w Szczypiornie, a następnie w Łomży. Od listopada 1918 roku pełnił służbę w 1 Pułku Szwoleżerów. Uczestniczył w obronie Lwowa, później w wojnie polsko-bolszewickiej. W kwietniu 1919 został mianowany podporucznikiem, a w sierpniu 1920 otrzymał awans na porucznika i rotmistrza. W 1920 walczył na froncie litewsko-białoruskim.

23 grudnia 1924 został przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza i wyznaczony na stanowisko dowódcy 4 Szwadronu Kawalerii w Niewirkowie[4]. 3 maja 1926 roku został awansowany na stopień majora ze starszeństwem z 1 lipca 1925 i 10. lokatą w korpusie oficerów kawalerii. 19 lipca 1926 roku został przeniesiony z KOP do 1 Pułku Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego na stanowisko kwatermistrza[5]. Później został przesunięty na stanowisko zastępcy dowódcy pułku. 24 grudnia 1929 został mianowany podpułkownikiem ze starszeństwem z 1 stycznia 1930 i 12. lokatą w korpusie oficerów kawalerii. W marcu 1930 objął dowództwo 8 Pułku Ułanów im. Księcia Józefa Poniatowskiego w Krakowie. Funkcję tę pełnił do 1939. Awansowany na pułkownika ze starszeństwem z 1 stycznia 1934. 1 sierpnia 1939 został przeniesiony na stanowisko dowódcy 18 Pułku Ułanów Pomorskich, który wchodził w skład Pomorskiej Brygady Kawalerii.

1 września 1939 podjął decyzję o przeciwnatarciu w szyku konnym na wycofujące się z rejonu Chojnic jednostki niemieckie. Plan ten wydał się porucznikowi Cydzikowi, który miał zameldować decyzję pułkownika generałowi Grzmot-Skotnickiemu, na tyle nieprawdopodobny, iż myślał, że się przesłyszał. Pułkownik Mastalerz odpowiedział mu:„Nie pan mnie będzie uczył, młody człowieku, jak się wykonuje niewykonalne rozkazy! Zameldować generałowi: Wykonam uderzenie w szyku konnym!”. Pułkownik Mastalerz sam objął dowództwo i zerwał szwadrony do szarży. Pod koniec zakończonej polskim sukcesem walki na polu bitwy pojawiły się niemieckie samochody pancerne. Pułkownik Mastalerz zginął wraz ze swoim pocztem od kul kompanii piechoty wyjechawszy im nieświadomie pod lufy podczas rozpoznania pola walki. Propaganda totalitarna często przedstawiała to starcie jako uderzenie „z szablami na czołgi”[6].

Bezpośrednio po bitwie, wraz z innymi poległymi oficerami, w dniu 2 września płk Mastalerz został pochowany przez Niemców, pochówek miał charakter honorowy. Jednak już dwa tygodnie później zwłoki zostały wykopane i zbezczeszczone. Nie wiadomo kiedy ciała zostały ekshumowane i gdzie następnie pochowane. Wedle jednej wersji Niemcy pochowali poległych na cmentarzu w Człuchowie, inna podaje, że K. Mastalerz pochowany jest na cmentarzu w Chojnicach przy ul. Gdańskiej[7]. Symboliczna inskrypcja znajduje się na grobowcu rodzinnym Mastalerzów na cmentarzu Kule w Częstochowie, w kwaterze 2, rząd II, grób 7.

Kazimierz Mastalerz był żonaty z Janiną z Krępskich. Nie miał dzieci.

Imieniem pułkownika Mastalerza zostały nazwane ulice w Grudziądzu i Chojnicach.[8]

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. Zbigniew Otremba, Grudziądz. Kronika dziejów miasta, wyd. Regnum, Gdańsk 1999, s. 44. Natomiast Cezary Leżeński i Lesław Kukawski, O kawalerii polskiej XX wieku s. 68 podają, że urodził się w Sosnowcu
  2. Informacje rodziny Mastalerzów z Częstochowy oraz fotografie w ich posiadaniu
  3. Arch. Państw. Częstochowa, Akta m. Częstochowa, 27/8 t.II k. 1425,1426, Gimnazjum G. Kośmińskiego
  4. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 75 z 21 lipca 1925 roku, s. 399.
  5. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 28 z 19 lipca 1926 roku, s. 220.
  6. Marian Romeyko, Wspomnienia o Wieniawie i czasach rzymskich, s. 133
  7. Andrzej Lorbiecki, Marcin Wałdoch, Chojnice 1939, wyd. Bellona 2014, s. 186-187
  8. ulica kazimierza mastalerza - Szukaj w Google, www.google.pl [dostęp 2017-04-10] (pol.).
  9. 12 maja 1931 „za pracę w dziele odzyskania Niepodległości” M.P. 1931 nr 111 poz. 163
  10. 19 marca 1937 „za zasługi w służbie wojskowej” M.P. 1937 nr 64 poz. 96
  11. M.P. 1927 nr 283 poz. 779

Bibliografia[edytuj]

  • Cezary Leżeński i Lesław Kukawski, O kawalerii polskiej XX wieku, Zakład Naukowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, Wrocław 1991, ​ISBN 83-04-03364-X
  • Juliusz Sętowski, Cmentarz Kule w Częstochowie
  • S. Poręba, Polski Słownik Biograficzny, t. XX
  • B. Polak, Kawalerowie Virtuti Militari, t. III (1939), cz. I, s. 79-80 (tu błędnie zapisano Masztalerz)
  • Księga żołnierzy polskich, t. I, s. 458
  • Lista strat WP 1918-1920, s. 544 (dot. brata Jana)
  • Niepodległość 1958, t. VI s. 117
  • Świat Szkolny” 1928, nr 7 s. 6 (dot. brata Jana)
  • Ziemia Częstochowska, t. XXVI, 1999 (J. Sętowski), s. 19,20
  • Roczniki Oficerskie 1923, 1924, 1928 i 1932
  • Dzienniki Personalne Ministra Spraw Wojskowych
  • Tadeusz Jurga: Obrona Polski 1939. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1990, s. 794. ISBN 83-211-1096-7.

Linki zewnętrzne[edytuj]