Kazimierz Nowak (podróżnik)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy podróżnika. Zobacz też: inne osoby o tym imieniu i nazwisku.
Kazimierz Nowak
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 11 stycznia 1897
Stryj
Data i miejsce śmierci 13 października 1937
Poznań
Strona internetowa

Kazimierz Nowak (ur. 11 stycznia 1897 w Stryju, zm. 13 października 1937 w Poznaniu) – polski podróżnik, korespondent i fotograf, pionier polskiego reportażu, który w latach 1931-1936 przebył samotnie kontynent afrykański z północy na południe, a następnie z powrotem, pokonując około 40 tys. km rowerem, pieszo, konno, na wielbłądzie, czółnem oraz pociągiem[1].

Zarys biograficzny[edytuj]

Kazimierz Nowak wraz ze swoją rodziną.
Artykuł informujący o śmierci podróżnika; tygodnik Na Szerokim Świecie, nr 41 z 1937.

Urodzony w Stryju (obecnie w obwodzie lwowskim), po I wojnie światowej przeniósł się do Poznania, gdzie pracował jako reporter w poznańskiej prasie.

Już jako dziecko marzył, by poznać Afrykę. Jednym z celów podjęcia podróży przez Afrykę było utrzymanie rodziny z honorariów za relacje. Były one publikowane w prasie polskiej (w czasopismach takich, jak Światowid, Na Szerokim Świecie, Naokoło świata, Ilustracja Polska i Przewodnik Katolicki)[2], a także francuskiej, włoskiej i brytyjskiej[3]. W swoich listach i na zdjęciach z podróży do Afryki, obok osobistych przeżyć, uchwycił niezwykłą kulturę, bogactwo przyrody i życie duchowe kontynentu afrykańskiego. Wypowiadał się przeciw kolonializmowi.

Po powrocie, w listopadzie 1936 usiłował podjąć pracę we Francji jako fotoreporter, lecz bez skutku. Powróciwszy do kraju w grudniu 1936, wygłaszał odczyty na temat Afryki, które były bogato ilustrowane przezroczami.

Zmarł w niespełna rok po powrocie z podróży na zapalenie płuc, które mogło być rezultatem wycieńczenia organizmu spowodowanego trudami podróży, malarią i operacją chirurgiczną nogi.[4] Został pochowany na Cmentarzu Górczyńskim w Poznaniu.

Tam i z powrotem, czyli trasa podróży[edytuj]

Podróżnik i jego rower na bezdrożach afrykańskiej pustyni.
Plakat zapraszający na odczyt Kazimierza Nowaka ilustrowany zdjęciami z podróży dookoła Afryki organizowany przez Ligę Morską i Kolonialną (marzec, 1937)

Nazwy miast, państw i posiadłości są tu podane w postaci, jakiej używano w czasie jego podróży:

Droga na południe:

Start: listopad 1931 - Trypolis, Bengazi, Tobruk (Libia) → Kair (Egipt) → Chartum, Malakal (Sudan Anglo-Egipski) → Kongo BelgijskieElisabethville (Rodezja Północna) → Rodezja PołudniowaPretoria, Przylądek Igielny, meta: maj 1934 (Związek Południowej Afryki)

Droga na północ:

Start: maj 1934 - Przylądek Igielny, Kapsztad (Związek Południowej Afryki), Windhuk (Afryka Południowo-Zachodnia) → AngolaLeopoldville, Brazzaville (Kongo Belgijskie) → Fort Lamy (Francuska Afryka Równikowa) → Francuska Afryka ZachodniaAlgier, meta: listopad 1936 (Algieria)

Bibliografia na temat podróżnika i jego dokonań[edytuj]

Zdjęcie podróżnika z profilu
Część trasy Nowak pokonał łodzią ochrzczoną imieniem jego żony "Maryś"

Dotychczas ukazały się cztery opracowania poświęcone Kazimierzowi Nowakowi.

W 1962 wydano przygotowany przez jego córkę Elżbietę Nowak-Gliszewską album Przez Czarny Ląd (K. Nowak, E. Gliszewska, Przez Czarny Ląd, Wiedza Powszechna, Warszawa 1962) zawierający 335 fotografii, wybranych spośród przeszło 2000, które wykonał Kazimierz Nowak. Elżbieta Nowak-Gliszewska pracowała również nad wydaniem korespondencji Nowaka w książce Na przełaj przez Afrykę. Książki nie udało się wówczas opublikować[5].

Relacje prasowe zostały zebrane przez Łukasza Wierzbickiego i wydane w 2000 roku w książce Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd, którą Ryszard Kapuściński uznał za klasykę polskiego reportażu. Książka doczekała się wielu wydań w różnym formacie[6].

Pierwszy zagraniczny przekład książki Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd wydano w 2014 roku na Węgrzech. Tłumaczenia dokonała Vera Wołosz.

Polska Kazimierza Nowaka - przewodnik rowerzysty autorstwa Jacka Łuczaka jest trzecią pozycją o Nowaku[7]. Jest to pierwsza biograficzna książka o Kazimierzu Nowaku, napisana w formule przewodnika rowerowego. Autor koncentruje się na dziejach podróżnika w czasach poprzedzających jego podróż do Afryki w 1931.

Kochana Maryś! Listy z Afryki to zbiór listów K. Nowaka do żony Marii, pisanych podczas pięciu lat jego afrykańskiej wyprawy. Zbiór liczy łącznie 1242 listy, a pierwszy z czterech planowanych tomów ukazał się w grudniu 2014 r. (DM Sorus). Obejmuje on listy z okresu 4 XI 1931 – 13 I 1933. Drugi tom, obejmujący listy z okresu 13 I 1933- 1 V 1934 ukazał się w grudniu 2015 roku (DM Sorus).

Tablice pamiątkowe[edytuj]

Tablica poświęcona podróżnikowi na Dworcu Głównym w Poznaniu.
W górach Ruwenzori (pogranicze Ugandy i Kongo).
Naprawa roweru.
W czasie wolnym: przygotowywanie posiłku.
Polowanie na lamparta.
Przeprawa przez rzekę.
Wśród starszyzny, w środku stoi król plemienia.

25 listopada 2006 w holu Dworca Kolejowego Poznań Główny Ryszard Kapuściński odsłonił tablicę pamiątkową poświęconą Kazimierzowi Nowakowi. Obok tablicy informacyjnej zawisła mapa Afryki z zaznaczoną trasą podróży. Podczas ceremonii odsłonięcia tablicy Kapuściński powiedział[8]:

Quote-alpha.png
Wyczyn Kazimierza Nowaka zasługuje na to, by jego nazwisko znalazło się w słownikach i encyklopediach, by było wymieniane obok takich nazwisk jak Stanley i Livingstone. Kazimierz Nowak był człowiekiem o ogromnej wyobraźni i odwadze, człowiekiem nieustraszonym. Pokazał, że jeden biały człowiek, zupełnie bezbronny, nieposiadający żadnego uzbrojenia, a jedynie wiarę w drugiego człowieka, może przebyć samotnie wielki kontynent, i to w czasach gdy Europa zaczynała dopiero odkrywać Trzeci Świat i jego mieszkańców.
Tylko ktoś, kto zna te rejony, gdzie podróżował Kazimierz Nowak, i sposób w jaki to zrobił, może docenić to bohaterstwo połączone z niezwykłą skromnością. On się nie chwalił, on po prostu opisywał, co widział.

13 października 2009 odsłonięto kolejną tablicę pamiątkową – na cmentarzu górczyńskim w Poznaniu[9].

Rzeźba lodowa[edytuj]

W ramach Międzynarodowego Festiwalu Rzeźby Lodowej w Poznaniu, w grudniu 2012 r. w pobliżu nowego budynku dworca kolejowego powstała rzeźba z lodu przedstawiająca Kazimierza Nowaka z rowerem. Jej autorzy, artyści rzeźbiarze Michał Micuła z Polski oraz Samuel Girault z Francji (sponsorowani przez firmę TriGranit)[10] uzyskali I miejsce w tym konkursie.

Afryka Kazika[edytuj]

W 2008 roku ukazała się książka zatytułowana Afryka Kazika autorstwa Łukasza Wierzbickiego, w której przygody Kazimierza Nowaka przedstawiono w formie opowiadań przeznaczonych dla dzieci. W oparciu o treść książki powstał komiks oraz gra planszowa.

Patronat[edytuj]

Kazimierz Nowak jest patronem Gimnazjum nr 5 w Poznaniu na Osiedlu Pod Lipami[11] oraz Szkoły Podstawowej w Dąbrówce w gminie Dopiewo[12].

Jego imieniem nazwano też skwer przy ul. Lodowej (blisko miejsca, gdzie mieszkał)[13].

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. Wbrew własnej woli pokonał pociągiem 620-km odcinek Wadi HalfaAtbara w Sudanie. Kazimierz Nowak: Dwie stolice Sudanu. W: Nowak Kazimierz: Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd. Wyd. 4. Poznań: Sorus, 2008, s. 83. ISBN 978-83-89949-36-3.
  2. Łukasz Wierzbicki, który redagował całość tekstu książki, pisze we wprowadzeniu do wyd. III., że przygotowując I wydanie książki “Rowerem i pieszo …” korzystał z ww. czasopism
  3. Filip Springer: Kazik reporter w: Polityka nr 48(2631)/2007
  4. S. Wilczak: Wielcy podróżnicy.
  5. Informacja o książce na oficjalnej stronie
  6. K. Nowak, Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd. Listy z podróży afrykańskiej z lat 1931-1936, Sorus, Poznań 2000, ISBN 83-87133-62-0 fragment; wydanie II - 2006; wydanie III rozszerzone - 2007; wydanie IV - "do plecaka", zmniejszony format wydania III - od maja 2008; wydanie V - 2009; wydanie VI zmienione - 2011
  7. Jacek Łuczak, Polska Kazimierza Nowaka - przewodnik rowerzysty, Sorus, Poznań 2011, ISBN 978-83-62653-02-7
  8. Kazimierz Nowak: Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd : listy z podróży afrykańskiej z lat 1931-1936. Poznań: Sorus, 2007, s. 15-15. ISBN 978-83-89949-35-6.
  9. Przegląd wydarzeń. Sierpień-październik 2009, w: Kronika Miasta Poznania, nr 4/2009, s.540, ISSN 0137-3552
  10. Janusz Ludwiczak: Wyrzeźbiony z lodu Kazimierz Nowak wita podróżnych przed nowym dworcem kolejowym lazarz.pl, 08.12.2012
  11. Oficjalna strona Gimnazjum nr 5 w Poznaniu - informacje o patronie
  12. Za stroną internetową szkoły w Dąbrowie
  13. Janusz Ludwiczak Lejek Łazarski jest już oficjalnie Skwerem im. Kazimierza Nowaka lazarz.pl, 06-10-2013