Kazimierz Vetulani

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kazimierz Vetulani
Ilustracja
Imię i nazwisko przy narodzeniu Kazimierz Franciszek Vetulani
Data i miejsce urodzenia 3 stycznia 1889
Sanok
Data i miejsce śmierci 4 lipca 1941
Lwów
Przyczyna śmierci mord profesorów lwowskich
Zawód inżynier
teoretyk budownictwa
Miejsce zamieszkania Lwów
Narodowość polska
Tytuł naukowy profesor zwyczajny
Edukacja C. K. Gimnazjum w Sanoku
Alma Mater Politechnika Lwowska
Uczelnia Politechnika Lwowska
Stanowisko kierownik katedry
Rodzice Roman, Matylda, z d. Pisz
Krewni i powinowaci Zygmunt, Tadeusz, Adam, Maria, Elżbieta (rodzeństwo)

Kazimierz Franciszek Vetulani (ur. 3 stycznia 1889 w Sanoku, zm. 4 lipca 1941 we Lwowie) − polski inżynier, teoretyk budownictwa, profesor Politechniki Lwowskiej, kapitan rezerwy Wojska Polskiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Rodzina Vetulanich w 1905 roku

Był synem Romana Vetulaniego i Matyldy z Piszów, która zmarła wkrótce po jego urodzeniu[1]. Przyrodni brat Zygmunta (ur. 1894, ekonomisty i konsula generalnego RP w Królewcu, Bagdadzie i Rio de Janeiro, Wiedniu, Stambule, Bukareszcie), Tadeusza (ur. 1897, profesora w zakresie szczegółowej hodowli zwierząt Uniwersytetu Wileńskiego i Uniwersytetu Poznańskiego), Adama (ur. 1901, kanonisty, historyka prawa średniowiecznego i profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego) oraz Marii (urzędniczki bankowej) i Elżbiety (zmarła w 1921 roku na gruźlicę w wieku kilkunastu lat). Rodzina Vetulanich zamieszkiwała w Sanoku w domu przy ulicy Floriańskiej (obecna Daszyńskiego)[2].

W 1907 zdał z odznaczeniem egzamin dojrzałości w C. K. Gimnazjum Męskim w Sanoku (w jego klasie byli m.in. Kazimierz Bogaczewicz, Jakub Hanus)[3][4][5]. Rodzina Vetulanich zamieszkiwała w Sanoku w domu przy ulicy Floriańskiej (obecna Daszyńskiego)[2] i w Willi Zaleskich przy placu św. Jana.

Po zakończeniu I wojny światowej i odzyskaniu przez Polskę niepodległości został przyjęty do Wojska Polskiego w stopniu porucznika jako były oficer armii austriackiej[6]. Został awansowany do stopnia kapitana w korpusie oficerów kolejowych ze starszeństwem z 1 czerwca 1919[7]. W 1923 był przydzielony jako oficer rezerwowy w 1 Pułku Kolejowym[8]. W 1924 w stopniu kapitana był zweryfikowany na liście oficerów saperów kolejowych[9] i przydzielony jako oficer rezerwowy do 1 Pułku Saperów Kolejowych[10].

Ukończył studia na kierunku inżynierii lądowej na Politechnice Lwowskiej. Odbył także studia w Anglii, gdzie został skierowany przez Fundusz Kultury Narodowej. W 1937 uzyskał tytuł doktora nauk technicznych i objął Katedrę Statyki. W roku akademickim 1938/39 zastępca profesora mechaniki ogólnej na Politechnice Lwowskiej. W okresie sowieckiej okupacji Lwowa nadal prowadził działalność naukową, w 1940 roku mianowany profesorem zwyczajnym.

 Osobny artykuł: Mord profesorów lwowskich.

3 lipca 1941 został aresztowany przez gestapo i rozstrzelany wraz z grupą profesorów lwowskich w nocy z 3 na 4 lipca 1941 roku[11].

Świadkiem jego aresztowania przez Gestapo była sąsiadka, Lidia Szargułowa[12]. Tak opisywała ona później te wydarzenia:

Quote-alpha.png
W owym czasie mieszkałam jako dziecko z matką i rodziną przy ul. B. Oberyńskiej Nr 31 (we Lwowie). W tymże samym domu na II piętrze mieszkał prof. Kazimierz Vetulani. Byliśmy nieomalże naocznymi świadkami zabrania Go przez gestapo owej pamiętnej lipcowej nocy. (...)

Otóż owej nocy zbudziło nas bardzo silne łomotanie i walenie w bramę (była zamykana) oraz krzyki w języku niemieckim! Równocześnie (zajmowaliśmy mieszkanie na parterze) mieszkanie nasze zostało oświetlone na wskroś poprzez wszystkie okna i z wszystkich stron bardzo silnymi latarkami. Zamarliśmy ze strachu w łóżkach.

W tym czasie dał się słyszeć brzęk zbitego szkła. Część gestapowców wybiła okno w drugim mieszkaniu na parterze, (które zajmowała jeszcze wówczas lokatorka − żydówka) i weszła tamtędy na klatkę schodową, a część w końcu wywaliła bramę. Oczywiście nikt z nas się nie ruszał i drżeliśmy ze strachu. Dał się słyszeć tupot butów na schodach, słyszeliśmy głośne głosy na II piętrze, łomotanie w drzwi mieszkania, które zajmował prof. Vetulani, potem zaś tupot butów w mieszkaniu. Za chwilę (stałam z matką przy drzwiach i zaglądałam przez lufcik) schodzili na dół po schodach gestapowcy i prof. Vetulani, którego sylwetkę można było rozpoznać w ciemności. Profesor pogwizdywał cicho i lekceważąco, tego nie zapomnę nigdy![13].

Dorobek piśmienniczy Kazimierza Vetulaniego został zniszczony podczas okupacji niemieckiej, zachowała się jego praca z teorii muzyki.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Mechanika ogólna i techniczna (1922)
  • Orzeczenie techniczne o użyteczności kamienia z Mogielnicy dla celów komunikacyjno-budowlanych (1931)
  • O zastosowaniu pewnego przedstawienia geometrycznego do biometrii i statystyki (1932)
  • Przedstawienie zmiany naprężeń skrajnych podczas powstawania wyboczenia (1932)
  • O strugach cieczy (1933), wyd. w j. włoskim pt. Suf getti liquidi
  • Rozważania w związku z wyboczeniem poziomym toru kolejowego na podłożu płaskim, sztywnym i szorstkim (1937)
  • O kompozycji w muzyce

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Podczas „Jubileuszowego Zjazdu Koleżeńskiego b. Wychowanków Gimnazjum Męskiego w Sanoku w 70-lecie pierwszej Matury” 21 czerwca 1958 nazwisko Kazimierza Vetulaniego zostało wymienione w apelu poległych w obronie Ojczyzny w latach 1939-1945[14] oraz na ustanowionej w budynku gimnazjum tablicy pamiątkowej poświęconej poległym i pomordowanym absolwentom gimnazjum[15].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Iwona Czerkies. Chłopcy z placu św. Jana. „Tygodnik Sanocki”, s. 9, Nr 50 (1099) z 21 grudnia 2012. 
  2. a b Paweł Kosina, Helena Kosinówna. Rodzina i sanoccy Przyjaciele, Sanok 2006, s. 57.
  3. 26. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1906/1907. Sanok: 1907, s. 62, 78.
  4. Kronika. Egzamin dojrzałości. „Gazeta Sanocka”, s. 3, 23 czerwca 1907. 
  5. Absolwenci. 1losanok.pl. [dostęp 2017-10-22].
  6. Wykaz oficerów, którzy nadesłali swe karty kwalifikacyjne, do Wydziału prac przygotowawczych, dla Komisji Weryfikacyjnej przy Departamencie Personalnym Ministerstwa Spraw Wojskowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922, s. 122.
  7. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 998.
  8. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 982.
  9. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 910.
  10. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 897.
  11. Egzekucję wykonało Einsatzkommando zur besonderen Verwendung pod dowództwem Brigadeführera dr Karla Eberharda Schöngartha
  12. Zygmunt Albert (opracowanie): Kaźń profesorów lwowskich. Lipiec 1941. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 1989, s. 39. ISBN 83-229-0351-0.
  13. Relacja Lidii Szargułowej z 22 października 1971 roku o aresztowaniu profesora Kazimierza Vetulaniego w lipcu 1941 r.. W: Zygmunt Albert (opracowanie): Kaźń profesorów lwowskich. Lipiec 1941. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 1989, s. 313. ISBN 83-229-0351-0.
  14. Józef Stachowicz: Diariusz zjazdu. W: Dwa dni w mieście naszej młodości. Sprawozdanie ze zjazdu koleżeńskiego wychowanków Gimnazjum Męskiego w Sanoku w 70-lecie pierwszej matury w roku 1958. Warszawa: 1960, s. 69.
  15. Zjazd w fotografii. W: Dwa dni w mieście naszej młodości. Sprawozdanie ze zjazdu koleżeńskiego wychowanków Gimnazjum Męskiego w Sanoku w 70-lecie pierwszej matury w roku 1958. Warszawa: 1960, s. 231.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]