Kazimierz Wyka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kazimierz Wyka
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 19 marca 1910
Krzeszowice
Data i miejsce śmierci 19 stycznia 1975
Kraków
Przyczyna śmierci zawał serca
Miejsce spoczynku Cmentarz Salwatorski, Kraków
Zawód historyk literatury, krytyk, poseł
Miejsce zamieszkania Kraków[1]
Narodowość polska
Tytuł naukowy profesor zwyczajny
Alma Mater Uniwersytet Jagielloński
Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy II klasy Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
Ławeczka Kazimierza Wyki w Krzeszowicach

Kazimierz Wyka (ur. 19 marca 1910 w Krzeszowicach, zm. 19 stycznia 1975 w Krakowie) – polski historyk i krytyk literatury, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, poseł na Sejm PRL I kadencji, członek prezydium Zarządu Głównego Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej w 1952 roku[2].

Życiorys[edytuj]

Był synem właściciela niewielkiego tartaku. Studiował filologię polską na Uniwersytecie Jagiellońskim (1928–1932), m.in. pod kierunkiem Ignacego Chrzanowskiego, Stefana Kołaczkowskiego i Kazimierza Nitscha. W czerwcu 1939 ponownie zamieszkał w Krzeszowicach i przebywał tam do 1945. W czasie okupacji niemieckiej współpracował z polityczno-wojskową katolicką organizacją podziemną Unia.

Po 1945 należał do jednych z najbardziej zagorzałych przeciwników odbudowy przedwojennej Warszawy. W zamian za to proponował budowanie autostrad, restauracji, klubów z dancingiem[3], a na Starym Mieście blokowisk[4].

Po studiach pracował na tej uczelni jako asystent; po wojnie habilitował się (1946), a od 1948 był profesorem. Seminarium literackie Kazimierza Wyki stało się zalążkiem tzw. krakowskiej szkoły krytyki.

W latach 1963–1965 pełnił funkcję prorektora Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1948 współtworzył Instytut Badań Literackich, na którego czele stał w latach 1953–1970. Pełnił mandat poselski w Sejmie PRL I kadencji (1952–1956).

Sygnatariusz Listu 34 oraz listu do The Times, zawierającego stwierdzenie, że w Polsce nie było represji i dyskredytującego Radio Wolna Europa, wycofał jednak podpis z Listu 34.

W swych analizach literackich zajmował się szczególnie romantyzmem i Młodą Polską. Fascynowała go twórczość Stanisława Brzozowskiego.

Zmarł 19 stycznia 1975 w Krakowie[5]. Został pochowany na tamtejszym Cmentarzu Salwatorskim[6]. Wraz z nim została pochowana żona Janina (1904-1988)[7].

Ich córką jest literaturoznawczyni i krytyczka literatury Marta Wyka (ur. 1938).

Wybrane dzieła[edytuj]

  • Pogranicze powieści, Kraków 1948, 1974, 1989
  • Cyprian Norwid, poeta i sztukmistrz, Kraków 1948
  • Legenda i prawda „Wesela”, Warszawa 1950
  • „Teka Stańczyka” na tle historii Galicji w latach 1849-1869, Wrocław 1951
  • Matejko i Słowacki, Warszawa 1953
  • O formie prawdziwej „Pana Tadeusza”, Warszawa 1955
  • Szkice literackie i artystyczne, t. 1-2, Kraków 1956
  • Życie na niby. Szkice z lat 1939-1945, Warszawa 1957, 1959, 1985, 2010
  • Rzecz wyobraźni, Warszawa 1959, 1977
  • Modernizm polski, Kraków 1959, 1968
  • Duch poetów podsłuchane. Pastisze, Kraków 1959, 1962
  • Krzysztof Baczyński 1921-1944, Kraków 1961
  • Makowski, Kraków 1963, 1973
  • Podróż do krainy nieprawdopodobieństwa, Kraków 1964
  • Łowy na kryteria, Warszawa 1965
  • Stara szuflada, Kraków 1967, 2000
  • Norwid w Krakowie, Kraków 1967
  • Aleksander Fredro, Warszawa 1968, 1986
  • O potrzebie historii literatury. Szkice polonistyczne z lat 1944-1967, Warszawa 1969
  • Wędrówki po tematach, t. 1-3, Kraków 1971
  • Thanatos i Polska, czyli o Jacku Malczewskim, Kraków 1971
  • Pokolenia literackie, Kraków 1977, 1989
  • Młoda Polska, t. 1-2, Kraków 1977, 1987
  • Różewicz parokrotnie, Warszawa 1977
  • Nowe i dawne wędrówki po tematach, Warszawa 1978
  • Opowiadania, Kraków 1978
  • Reymont, czyli Ucieczka do życia, Warszawa 1979
  • Odeszli, Warszawa 1983
  • List do Jana Bugaja. Droga do Baczyńskiego, Warszawa 1986
  • Cyprian Norwid, Kraków 1989
  • Baczyński i Różewicz, Kraków 1994
  • Wyznania uduszonego, Kraków 1995
  • Wśród poetów, Kraków 2000
  • Tylnym pomostem. Felietony zebrane, Kraków 2010

Odznaczenia i nagrody[edytuj]

Upamiętnienie[edytuj]

W 1980 Prezydent Miasta Krakowa ustanowił literacką Nagrodę im. Kazimierza Wyki.

W 1986 Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Krzeszowickiej ufundowało tablicę pamiątkową z popiersiem K. Wyki. Odsłonięcie jej nastąpiło 16 grudnia 1986 na froncie budynku, gdzie się urodził (obecna ul. K. Wyki nr 8).

Przypisy

  1. Wspólna wanna. Rozmowa Czesława Miłosza i Tadeusza Różewicza. Rozmawiała Renata Gorczyńska. „Tygodnik Powszechny”, 2011-10-05. 
  2. Trybuna Robotnicza, nr 294 (2726), 8 grudnia 1952 roku, s. 2.
  3. Zamordowane miasto. „Newsweek Polska”, 13 listopada 2011. [dostęp 2 stycznia 2017]. 
  4. „Gazeta Polska codziennie”, 1 września 2016. 
  5. Stanisław Stanuch. Zmarł prof. Kazimierz Wyka. „Dziennik Polski”, s. 1-2, Nr 16 z 20 stycznia 1975. 
  6. Kazimierz Wyka. krakowsalwator.artlookgallery.com. [dostęp 2017-07-14].
  7. Jadwiga Wyka. krakowsalwator.artlookgallery.com. [dostęp 2017-07-14].
  8. M.P. z 1950 r. Nr 6, poz. 58
  9. M.P. z 1956 r. Nr 67, poz. 835.
  10. M.P. z 1952 r. Nr 70, poz. 1078
  11. Dziennik Polski, rok XXVIII, nr 172 (8835), s. 3.

Bibliografia[edytuj]

  • Lesław M. Bartelski, Polscy pisarze współcześni 1939-1991. Leksykon, Warszawa: Wydaw. Nauk. PWN, 1995 (hasło Wyka Kazimierz, s. 473-474).
  • Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, T. 6, pod red. J. Czachowskiej, A. Szałagan. Warszawa: WSiP, 2004, s. 315-516.
  • Stanisław Stanuch. Zmarł prof. Kazimierz Wyka. „Dziennik Polski”, s. 1-2, Nr 16 z 20 stycznia 1975. 

Linki zewnętrzne[edytuj]