Kielich królewski z Trzemeszna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kielich królewski na XIX-wiecznej grafice
Kielich królewski (z prawej)
Fragment kielicha królewskiego, stan z 2017 r.

Kielich królewski z Trzemeszna, właśc. kielich tzw. królewski z Trzemeszna, zw. także drugim kielichem Dąbrówki – srebrny, częściowo złocony kielich z około 1180 roku. Przypisywany różnym środowiskom artystycznym: mozańskiemu[1], polskiemu[2], środkoworeńskiemu[3], angielskiemu[4]. Cechy stylistyczne wskazują na związki z malarstwem miniaturowym kręgu klasztornego Regensburg-Prüfening i z tamtejszą ikonografią typologiczną.

W kościele kanoników regularnych w Trzemesznie przechowywany był do 1941 lub 1942, potem wywieziony został do Niemiec przez hitlerowskie władze okupacyjne, odzyskany przez władze polskie w 1946. W 1958 zwrócony Kościołowi. Obecnie przechowywany w Muzeum Archidiecezjalnym w Gnieźnie (nr. inw. 43).

Na stopie oraz czaszy znajduje się dwanaście trybowanych scen z Ksiąg Samuela i Ksiąg Królewskich.

Sceny na stopie:

  • Ofiarowanie Samuela Bogu (1 Sm 1,25-28)
  • Rozstanie Samuela i Saula (1 Sm 15,22-28)
  • Namaszczenie Dawida przez Samuela (1 Sm 14,13)
  • Walka Dawida z Goliatem (1 Sm 17,48-49)
  • Mikal pomaga Dawidowi w ucieczce (1 Sm 19,11-16)
  • Dawid otrzymuje chleby pokładne od Achimeleka (1 Sm 21,2-7)

Sceny na czaszy:

  • Namaszczenie Dawida królem Izraela w Hebronie (1 Sm 2,4 i 5,2)
  • Przekazanie władzy królewskiej przez Dawida Salomonowi (1 Krl 1-2)
  • Eliasz wskrzesza syna wdowy z Sarepty (1 Krl 17,17-23)
  • Eliasz wstępuje do nieba (2 Krl 2,11-14)
  • Eliasz oczyszcza wodę w studni w Jerycho (2 Krl 2,19-22)
  • Eliasz wydobywa z Jordanu zatopioną siekierę (2 Krl 6,1-7)

Na brzegu czaszy niellowany napis: + VNCTIO TAM REGVM QVAM VIRTVS MISTICA VATVM OMNIBVS INDVTIS XP(ISTV)M SVNT SIGNA SALVTIS (Tak królów namaszczenie, jak proroków moc mistyczna / Dla tych, co przybrali szatę Chrystusa, znakami są zbawienia). Wskazuje on, że przedstawione wydarzenia mają być odczytywane jako zapowiedź zbawienia w Chrystusie.

Wymiary: wysokość 15,8 cm; średnica stopy 13,1 cm; średnica czaszy 12,1 cm.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. W. Semkowicz, Rocznik tzw. świętokrzyski dawny, "Rozprawy Akademii Umiejętności. Wydział Historyczno-Filozoficzny", t. LIII, Kraków 1910, s. 262.
  2. G. Chmurzyński, J. Eckhardt, E. Iwanoyko, Rzemiosło artystyczne, [w:] Sztuka polska czasów średniowiecznych, red. G. Chmurzyński, Warszawa 1953, s. 60.
  3. H. Swarzenski, Monument sof Romanesque Art. The Art of Church Treasures in North-Western Europe, London 1954, s. 74.
  4. H. Swarzenski, A Chalice and the Book of Kings, [w:] De Artibus Opuscula XL. Essays on Honour of Erwin Panofsky, red. M. Meiss, New York 1961, s. 437-444.

Literatura dodatkowa[edytuj | edytuj kod]

  • G. Chmurzyński, J. Eckhardt, E. Iwanoyko, Rzemiosło artystyczne [w:] Sztuka polska czasów średniowiecznych, red. G. Chmurzyński, Warszawa 1953, s. 60.
  • T. Dobrzeniecki, Królewski kielich koronacyjny z Trzemeszna (opracowanie wstępne), [w:] Kultura średniowieczna i staropolska. Studia ofiarowane Aleksandrowi Gieysztorowi w pięćdziesięciolecie pracy naukowej, Warszawa 1991, s. 241-250.
  • M. Pietrusińska, Katalog i bibliografia zabytków, [w:] Sztuka polska przedromańska i romańska do schyłku XIII wieku, cz. 2, red. M. Walicki (Dzieje sztuki polskiej, t. I), Warszawa 1972, s. 770-771
  • E. Raczyński, Wspomnienia Wielkopolski, to jest województw poznańskiego, kaliskiego i gnieźnieńskiego, t. II, Poznań 1842-1843, s. 48.
  • W. Semkowicz, Rocznik tzw. świętokrzyski dawny, "Rozprawy Akademii Umiejętności. Wydział Historyczno-Filozoficzny", t. LIII, Kraków 1910, s. 262.
  • P. Skubiszewski, Die Bildprogramme der romanischen Kelcie und Patenen, [w:] Metallkunst von der Spätantike bis zum ausgenden Mittelalter, Berlin 1982, s. 254-259.
  • P. Skubiszewski, Eine Gruppe romanischer Goldschmiedearbeiten in Polen (Trzemeszno, Czerwińsk), "Jahrbuch der Berliner Museen", XII, 1980, s. 35-90.
  • P. Skubiszewski, Kielich tzw. "królewski" z Trzemeszna, [w:] Ornamenta Ecclesiae Poloniae. Skarby sztuki sakralnej wiek X-XVIII, red. Jan Wardzała, red. naukowa katalogu Przemysław Mrozowski, Artur Badach, Warszawa 1999, s. 78. ​ISBN 83-911811-0-3
  • P. Skubiszewski, Programy obrazowe kielichów i paten romańskich, "Rocznik Historii Sztuki", XIII, 1981, s. 77-81.
  • P. Skubiszewski, The Iconography of Romanesque Chalice from Trzemeszno, "Jurnal of the Wartburg and Courtauld Insitutes", XXXIV, 1971, s. 40-64.
  • H. Swarzenski, A Chalice and the Book of Kings, [w:] De Artibus Opuscula XL. Essays on Honour of Erwin Panofsky, red. M. Meiss, New Yoirk 1961, s. 437-444.
  • H. Swarzenski, Monument of Romanesque Art. The Art of Church Treasures in North-Western Europe, London 1954, s. 74.
  • T. Płóciennik, P. Skubiszewski, "Le Regne, le Sacerdoce et le Salut. Un cycle d'images et son commentaire épigraphique sur le calice roman de Trzemeszno", "Répertoire iconographique de la littérature du Moyen âge. Colloque 1" (2008), Turnhout 2010