Kielisznik (roślina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kielisznik
Ilustracja
Morfologia (kielisznik zaroślowy)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd psiankowce
Rodzina powojowate
Rodzaj kielisznik
Nazwa systematyczna
Calystegia R.Br
Prodr.Fl.Nov.Holland. 1810
Typ nomenklatoryczny
Calystegia sepium R. Brown[2]
Synonimy

Volvulus Medik.[2]

Kielisznik (Calystegia R.Br.) – rodzaj roślin zielnych z rodziny powojowatych (Convolvulaceae), obejmujący około 25 gatunków[3]. Rosną w zaroślach i na skrajach lasów, także na żwirowych i piaszczystych wybrzeżach (C. soldanella)[4]. Występują w strefie klimatu umiarkowanego obu półkul, rzadziej w tropikach[5]. 13 gatunków rośnie w Kalifornii i są to endemity tego stanu[5], pozostałe gatunki są zwykle szerzej rozprzestrzenione; 6 rośnie w Chinach[5], 3 w Europie, 3 na Nowej Zelandii, pojedyncze gatunki spotykane są na pozostałych obszarach kontynentów amerykańskich, w Afryce Południowej, Australii i Azji[4]. W Polsce rodzimym gatunkiem jest kielisznik zaroślowy (C. sepium), a jako antropofit zadomowiony rośnie kielisznik leśny (C. silvatica)[6]. Poza odrębnym C. soldanella wszystkie pozostałe gatunki na obszarach, w których zasięgi sąsiadujących gatunków nakładają się – tworzą formy przejściowe, w sumie opisano ok. 70 taksonów mieszańcowych o cechach pośrednich[5]. Mimo efektownych kwiatów i pokroju, raczej rzadko są uprawiane jako ozdobne ze względu na inwazyjność. Do wyjątków należy pełnokwiatowa forma C. hederacea[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Zwykle pnące się zielne (rzadko drewniejące u nasady[5]) byliny, o pędach osiągających zwykle do 5 m długości, płożących się lub pnących[4]. Często z podziemnym kłączem[5]. U roślin pnących łodyga wijąca się (zawsze w prawo), bez wąsów[7].
Liście
Ulistnienie skrętoległe[7]. Liście pojedyncze[4], krótkoogonkowe lub ogonkowe, o blaszce zwykle trójkątnej lub strzałkowatej[5]
Kwiaty
Wyrastają w wierzchotkach w kątach liści, zwykle pojedyncze, rzadziej po kilka[5]. Kwiaty są promieniste, obupłciowe i 5-krotne[7]. Na szypułkach kwiatowych, tuż poniżej kielicha znajdują się dwa podkwiatki podobne do jego działek. Zarówno one, jak i wolne działki kielicha są trwałe[5]. Płatki korony są lejkowato zrośnięte, z wyraźnym paskiem biegnącym wzdłuż środków płatków. Mają barwę białą, żółtawą do różowej[5]. Płatki skręcone są w pąku i u nasady posiadają miodniki[4]. Pręcików jest 5, równej długości, o nitkach przylegających do szyjki słupka. Słupek pojedynczy z górną, jednokomorową zalążnią zawierającą 4 zalążki. Zwieńczony jest dwoma maczugowatymi znamionami[4][5].
Owoce
Kulistawe, nagie torebki zawierające cztery, stosunkowo okazałe nasiona[4][5].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj z rodziny powojowatych (Convolvulaceae), w obrębie której zaliczany jest do podrodziny Convolvuloideae i plemienia Convolvuleae. Do plemienia należą poza nim dwa rodzaje: Convolvuluspowój (szeroko rozprzestrzeniony na świecie) i Polymeria (rodzaj endemiczny dla Australii). Rodzaj Calystegia jest monofiletyczny, ale zagnieżdżony wewnątrz rodzaju Convolvulus, czyniąc z niego rodzaj parafiletyczny. Dla poprawnego odzwierciedlenia relacji filogenetycznych konieczne będzie albo włączenie gatunków z rodzaju Calystegia do Convolvulus, albo podzielenie tego drugiego na kilka rodzajów[8][9].

Wykaz gatunków[3]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-14].
  2. a b Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-22].
  3. a b Calystegia. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2018-07-29].
  4. a b c d e f g h Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 219. ISBN 0-333-74890-5.
  5. a b c d e f g h i j k l Fang Rhui-cheng; Richard K. Brummitt: Calystegia R. Brown. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2018-07-29].
  6. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  7. a b c Heywood V. H., Brummitt R. K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 108-110. ISBN 1-55407-206-9.
  8. Saša Stefanović, Daniel F. Austin and Richard G. Olmstead. Classification of Convolvulaceae: A Phylogenetic Approach. „Systematic Botany”. 28, 4, s. 791-806, 2003. 
  9. Williams, Bethany R.M.; Mitchell, Thomas C.; Wood, John R.I.; Harris, David J.; Scotland, Robert W.; Carine, Mark A.. Integrating DNA barcode data in a monographic study of Convolvulus. „Taxon”. 63, 6, s. 1287-1306, 2014.