Kiep

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kiep – od prasłowiańskiego *kъpъ, staropolskie słowo znane z literatury XV-wiecznej (podobnie stare słowo czeskie i ruskie), oznaczające pierwotnie srom, odpowiednik łacińskiego "cunnus" (1447, 1525), a w przenośni także kobietę, a później, XVI-XVII w., także mężczyznę zniewieściałego lub zachowującego się nie po męsku (np. niehonorowo lub nierozumnie), z którego wzięło się później kolejne znaczenie na określenie człowieka głupiego, które przetrwało do naszych czasów.

Od tego wyrazu pochodzi przymiotnik kiepski i ma wspólny źródłosłów z pokrewnym słowem cipa.

W tym znaczeniu użył tego wyrazu Jan Andrzej Morsztyn we fraszce "Nadgrobek kusiowi":

Kuś umarł, kpy w sieroctwie(...)

Z wieloznaczności pojęcia korzystali m.in. we fraszkach: Jan Kochanowski (np. gdzie kiep powozi, a w chomącie mądy - gdzie żona furmanem, a mąż koniem), oraz Wacław Potocki (np. między kolany u niewiasty kiep - o mężczyźnie zdominowanym przez kobietę, jak koń prowadzony kolanami jeźdźca).

Za czasów panowania Jana Kazimierza część szlachty opozycyjna wobec tego monarchy mówiła o nim kiep. Przed oskarżeniami o nielojalność broniono się tłumacząc, że jest to skrót oznaczający "Król Jan Europy Pan".

W dzisiejszej polszczyźnie kiep funkcjonuje w znaczeniu archaicznego określenia na osobę głupią, a w szczególności łatwą do oszukania, oraz w zupełnie nowym znaczeniu, jako niedopałek papierosa. W tym ostatnim znaczeniu inaczej się odmienia, tj. kiep, kiepa, kiepy. W znaczeniu głupiec natomiast mamy kiep, kpa, kpy.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]