Kiernozia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kiernozia
Herb
Herb Kiernozi
Pałac w Kiernozi
Pałac w Kiernozi
Państwo  Polska
Województwo  łódzkie
Powiat łowicki
Gmina Kiernozia
Liczba ludności (2011) 947[1]
Strefa numeracyjna (+48) 24
Kod pocztowy 99-412[2]
Tablice rejestracyjne ELC
SIMC 0566894
Położenie na mapie gminy Kiernozia
Mapa lokalizacyjna gminy Kiernozia
Kiernozia
Kiernozia
Położenie na mapie powiatu łowickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu łowickiego
Kiernozia
Kiernozia
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa lokalizacyjna województwa łódzkiego
Kiernozia
Kiernozia
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kiernozia
Kiernozia
Ziemia52°16′07″N 19°52′12″E/52,268611 19,870000

Kiernozia – dawne miasto, obecnie wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie łowickim przy drodze wojewódzkiej nr 584. Miejscowość jest siedzibą gminy Kiernozia.

W latach 1975–1998 wieś położona była w województwie płockim.

Położona około 20 km na północ od Łowicza, nad rzeką Nidą, przy skrzyżowaniu dawnych traktów z Płocka do Łowicza oraz z Kutna do Sochaczewa (obecnie droga nr 584 i lokalne drogi przez Żychlin do Kutna i przez Rybno do Sochaczewa). Ośrodek administracyjny gminy Kiernozia w powiecie łowickim w województwie łódzkim. Herb (ustanowiony w 1847, zatwierdzony w 2004) - brązowy biegnący dzik ze srebrnymi szablami (kłami) i srebrnym okiem, w zielonym polu.

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Kiernozia[3][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
0566902 Kiernozia-Parcela część wsi
0566919 Stanisławów część wsi

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1219 roku dostojnik Krystyn zapisał katedrze płockiej wieś Brodne sąsiadującą z Kiernozią. W 1303 roku biskup poznański Andrzej poświęcił kościół w osadzie Kiernozia, wydzielonej z obszaru Czerniew, któremu nadał dziesięcinę ze swego łanu w tej wsi. Również w dokumencie z 1359 roku stwierdza się, że Kiernozia i Czerniew były w dobrach biskupa poznańskiego. Miejscowości te w tamtych czasach były w rękach Kościoła. Następnym właścicielem byli Kiernoscy herbu Junosz.

Do II połowy XIX wieku miasto, pierwotne dokumenty lokacyjne nie zachowały się, wiadomo jedynie, że pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z roku 1303, kiedy poznański biskup Andrzej poświęcił tu kościół. Cały czas, aż do 1870, pozostając w rękach prywatnych (w XV wieku rodziny Sierpskich, potem Piwów, w XVIII Łączyńskich, następnie Lasockich) Kiernozia dwukrotnie uzyskiwała prawa miejskie (po raz pierwszy w 1567, drugi raz przed 1784) i dwukrotnie je traciła (w 1579 i ukazem carskim z 1870); w czasie szwedzkiego "potopu" w 1655 miejscowość w poważnym stopniu ucierpiała, w znacznej części została spalona.

Trakty komunikacyjne zbiegają się na rynku, od którego na południowy wschód znajduje się kościół parafialny (pochowano tu w 1818 szczątki pani Walewskiej, metresy Napoleona), a dalej na wschód - park i pałac. Kościół parafialny pod wezwaniem św. Małgorzaty, pierwotnie gotycki, pochodzi z XVI wieku. Znajdują się w nim: chrzcielnica z 1519, kamienne epitafia Sierpeckich, Piwów, Łączyńskich i Lasockich, portret trumienny Anny Piwowej z Zaborowa (ok. 1665), ołtarz z 1803; ciało pani Walewskiej pochowane jest w krypcie kościoła. Z czasów dawnej świetności Kiernozi pozostał jeszcze także klasycystyczny pałac Łączyńskich z I połowy XIX wieku oraz zabytkowy park.

W maju 1940 Niemcy utworzyli w Kiernozi getto dla ludności żydowskiej[5]. W grudniu 1940 przebywało w nim 650 osób[5]. W marcu 1941 getto zostało zlikwidowane, a Żydzi wywiezieni do getta warszawskiego[5].

Legendy[edytuj | edytuj kod]

Z Kiernozią łączy się kilka legend.

  • Miał tu się zatrzymać król Władysław Jagiełło w drodze na bitwę pod Grunwaldem. W okolicznych lasach miał polować na dziki (kiernozy) – stąd nazwa i herb miejscowości. Wieść niesie, że w pobliskim Osmolinie opalano (osmalano) z nich szczecinę, saniami wieziono je do Sannik, a jedzono (napełniano gęby) w nieodległym Gąbinie.
  • Także Mikołaj Kopernik miał odwiedzić Kiernozię podróżując ze swym wujem Łukaszem, biskupem warmińskim. Legenda głosi, że zgubił na tutejszym rynku swe gęsie pióro. Rynek ten nazywany jest teraz rynkiem Kopernika, a miejscowa drużyna piłkarska także nosi jego imię.
  • Miejscowego starostę Łączyńskiego miał odwiedzać Tadeusz Kościuszko, którego imieniem nazwano szkołę, osiedle i kopiec usypany w parku, obok którego umieszczono głaz z wyrytą sentencją: ROZUM - OJCZYŹNIE, SERCE - BLIŹNIEMU, CAŁEGO SIEBIE - KIERNOZI.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa[6] na listę zabytków wpisane są obiekty:

  • kościół parafialny pw. św. Małgorzaty, XVI w., nr rej.: 100-VI-9 z 16.03.1961 oraz 114 z 15.08.1967
  • dzwonnica, XIX w., XX w., nr rej.: 565 z 17.08.1967
  • zespół pałacowy, XIX w.:
    • pałac, nr rej.: 93-VI-2 z 29.03.1949 oraz 115 z 17.08.1967
    • park, nr rej.: 566 z 17.08.1967

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność w miejscowościach statystycznych według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2017-07-03].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2014–03–09]. s. według wyboru.
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013–02–15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014–03–09]. 
  4. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  5. a b c Czesław Pilichowski: Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939–1945. Informator encyklopedyczny. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 231. ISBN 83-01-00065-1.
  6. NID: Rejestr zabytków nieruchomych, województwo łódzkie. [dostęp 17 września 2008].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]