Kikutnice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kikutnice
Pycnogonida[1]
Latreille, 1810
Ammothea verenae
Ammothea verenae
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Podtyp szczękoczułkowce
Gromada Pycnogonida

Kikutnice (Pycnogodnida[2], "pycno": ściśłe pakiety, "gonid": gonidia), zwane także Pantopoda lub "morskimi pająkami", są stawonogami z gatunku kosmopolitycznych, zwłaszcza w basenie morza Śródziemnego i Karaibskiego a także Oceanu Arktycznego i Antarktycznego. Istnieje ponad 1300 znanych gatunków,których rozmiary wahają się od 1 mm do ponad 90 cm u gatunków głębinowych. Większość z żyjących w płytkich wodach ma małe rozmiary jednak, niektóre osobniki w Oceanie Antarktycznym mogą osiągać duże rozmiary.

Chociaż kikutnice nie są w rzeczywistości pająkami ani nawet pajęczakami, tradycyjnie zaliczane są do szczękoczułkowców (chelicerata), co umieszcza je bliżej pająków, niż owadów czy skorupiaków. Jednak (co jest przedmiotem sporu) badania genetyczne sugerują, że Pycnogonida mogą być pierwotną grupą siostrzaną dla wszystkich innych żyjących stawonogów[3][4].

Opis[edytuj]

Anatomia pycnogonid: A: głowa; B: tułów; C: odwłok 1: trąba; 2: chelifory; 3: paply; 4: ovigers (przydatki); 5: torby z jajami; 6a – 6d: cztery pary nóg

Morskie pająki mają długie nogi, w przeciwieństwie do małych rozmiarów ciała. Liczba odnóży krocznych wynosi zwykle osiem (cztery pary), ale występują gatunki posiadające pięć lub sześć par. Ze względu na ich niewielkie rozmiary ciała i odnóży, nie potrzebują układu oddechowego, a wymiana gazowa zachodzi na zasadzie dyfuzji. Ssawka pozwala im wysysać składniki odżywcze z bezkręgowców, a ich przewód pokarmowy ma uchyłki wnikające w nogi.

Kikutnica żerująca na hydroidzie

Pycnogonida są tak małe, że każdy z ich drobnych mięśni składa się tylko z jednej komórki otoczonej tkanką łączną. Przednia część składa się z ssawki, która ma dość ograniczone grzbieto-brzuszny i boczny ruch, a trzy do czterech przydatków w tym ovigers , które są używane w pielęgnacji młodych, ochrony jaj i czyszczenia, a także zalotów.U niektórych gatunków, pedipalpi i ovigers mogą być zredukowane lub nie występować u dorosłych. U tych rodzajów, u których szczękoczułki i pedipalpi nie występują, ssawka jest dobrze rozwinięta, bardziej ruchoma i elastyczna, często wyposażona w liczne włoski czuciowe i fałd otaczający otwór gębowy. Ostatni segment obejmuje odbyt i guzek, który jest położony grzbietowo.

W sumie, kikutnice mają od czterech do sześciu par odnóży krocznych, a także inne przydatki, które często przypominają odnóża. Głowotułów i o wiele mniejszy odwłok tworzą bardzo zredukowane ciało, które ma do dwóch par prostych oczu położonych grzbietowo na niewapiennym szkielecie zewnętrznym, jednak oczy mogą zanikać zwłaszcza u gatunków żyjących w głębokich oceanach. Odwłok nie a przydatków i u większości gatunków jest zredukowany oraz występuje w postaci szczątkowej. Organy tego szczękoczułkowca rozciągają się na wiele przydatków, ponieważ ciało jest za małe aby pomieścić je wszystkie.

Morfologia morskiego pająka tworzy bardzo dobrze dopasowany stosunek powierzchni do objętości ciała dla respiracji poprzez dyfuzję. Najnowsze badania świadczą o tym, że produkty przemiany materii opuszczają organizm przez przewód pokarmowy (może być utracony podczas linienia ). Małe, długie, cienkie serce bije energicznie w 90 do 180 uderzeń na minutę, tworząc duże ciśnienie. Istoty te posiadają otwarty układ krążenia .Układ nerwowy, składający się z mózgu, który połączony jest z dwoma nerwami rdzeniowymi, które z kolei łączą się z określonymi nerwami.

Rozmnażanie i rozwój[edytuj]

Wszystkie gatunki kikutnic są rozdzielnopłciowe z wyjątkiem jednego, który jest obojnaczy. Samice posiadają parę jajników, podczas gdy samce posiadają parę jąder zlokalizowanych grzbietowo do układu pokarmowego. Do zapłodnienia (zewnętrznego) zachodzi po krótkich zalotach. Tylko samce opiekują się złożonymi jajami i młodymi.

Larwa ma ślepo zakończone jelito i ciało dosłownie składa się z głowy i trzech par przydatków głowowych: szczękoczułek, pedipalpi i ovigers. Odwłok i tułów z ich przydatkami rozwijają się później. Według jednej z teorii, to odzwierciedla jak rozwijał się wspólny przodek wszystkich stawonogów; rozpoczynając swoje życie jako małe zwierzę z parą przydatków służących do odżywiania się i dwóch par służących do przemieszczania się, a nowe segmenty i ich przydatki były stopniowo dodawane podczas wzrostu organizmu.

Zostały opisane co najmniej cztery typy larwy: typowa larwa protonymphon, larwa otorbiona, nietypowa larwa protonymphon, i przyczepiająca larwa. Larwa typu protonymphon jest najczęściej występująca, jest swobodnie żyjąca i stopniowo dojrzewa. Larwa otorbiona - pasożyt, który wylęga się z jaj i poszukuje gospodarza w postaci kolonii polipów gdzie zakopuje się, otorbia się i nie opuszcza żywiciela dopóki nie przemieni się w młodego osobnika.

Nie wiele wiadomo na temat rozwoju atypowych larw protonymphon. Dorosłe pycnogonida są wolno żyjące, choć larwy i młode żyją na lub wewnątrz tymczasowych gospodarzy, takich jak wieloszczety i małże. Po przyczepieniu się larwy, po wylęgnięciu się, nadal wygląda jak embrion, i natychmiast przyczepia się do odnóżach (ovigers) ojca, gdzie pozostanie, dopóki nie przeistoczy się się w małego i młodego osobnika z dwoma lub trzema parami odnóży krocznych, gotowych do wolnego życia.

Rozmieszczenie i ekologia[edytuj]

Kikutnica w naturalnym środowisku

Kikutnice spotyka się we wszystkich strefach mórz i oceanów, w wielu różnych częściach świata[5], od Australii, Nowej Zelandii, pacyficznych wybrzeży USA, w Morzu Śródziemnym i w Morzu Karaibskim, a także na obu biegunach. W głębszych częściach południowego Bałtyku występuje kikutnica czerwona (Nymphon rubrum)[5].

Przedstawicieli tej gromady najczęściej spotyka się w płytkich wodach, jednak okazy znajdywano nawet na głębokości 6800 metrów[6]. Występują także w morskich i przyujściowych środowiskach. Kikutnice dobrze kamuflują się pod kamieniami i wśród glonów, które znajdują się wzdłuż linii brzegowej.

Pająki morskie albo poruszają się wzdłuż dna za pomocą szczudłowatych odnóży albo pływają tuż ponad dnim używając ruchu odrzutowego[7]. Większość z nich jest mięsożerna i żywią się parzydełkowcami, gąbkami, wieloszczetami i mszywiołami. Pająki morskie zwykle są drapieżnikami lub padlinożercami. Często umiejscawiają swoją ssawkę, długi wyrostek używany do trawienia i wysysania pożywienia, w ukwiały i wysysają pokarm. Ukwiały, duże w porównaniu do drapieżnika, prawie zawsze przeżywają atak.

Klasyfikacja[edytuj]

Gromada Pycnogonida zawiera ponad 1300 gatunków. Prawidłowa taksonomia grupy jest niepewna, i wydaje się, że nie ma spójnej listy rzędów. Odpowiednio, rodziny wymienione są w taxobox’ie, wszystkie są uważane za część jednego rzędu Pantopoda.

Pająki morskie długo były uważane za grupę przynależącą do szczękoczułkowców (Chelicerata) razem ze skrzypłoczem i pajęczakami do których zalicza się pająki, roztocza, kleszcze, skorpiony, kosarze[8].

Inna teoria sugeruje, że posiadają swój własny rodowód, inny od szczękoczułkowców, skorupiaków, myriapodów czy owadów. Powodem tego jest to, że przydatki nazywane cheliforami są unikalne wśród istniejących stawonogów, i nie są homologiczne do chelicer, jak wcześniej zakładano. Zamiast rozwijać się od deutocerebrum, można je zaliczyć do protocerebrum, przedniej części mózgu stawonogów i znalezione w pierwszym segmencie głowowym, skąd u wszystkich innych stawonogów rozwijają się tylko oczy . Takie zjawisko nie zostało zaobserwowane u żadnych innych stawonogów z wyjątkiem niewielu skamieniałości takich jak Anomalocaris, wskazując, że Pycnogonida mogą być siostrzaną grupą dla wszystkich innych żywych stawonogów,które wyewoluowały od ostatniego wspólnego przodka, który stracił przydatki proticerebralne. Jeśli to się potwierdzi, oznaczać to będzie, że pająki morskie są ostatnimi z pozostałych przy życiu (bardzo zmodyfikowanymi) członkami starożytnej macierzystej grupy stawonogów, która mieszkała w Kambryjskich oceanach[9]. Jednak kolejne badania z użyciem  "Hox gene" formy ekspresji zgodnej z rozwojem homologii między szczękoczułkowcami i chelifores, z cheliforami unerwionymi z deuterocerebrum, które zostały obrócone w przód; w ten sposób,klad protocerebralny Wielki Przydatek nie zalicza się do Pycnogonida[10][11].

Najnowsze miejsca pracy w Pycnogonida poza Arachnomorpha jako podstawowych Euarthropoda, lub wewnątrz Chelicerata (na podstawie chelifore-chelicera domniemanej homologii)[12].

Skamieniałości[edytuj]

Chociaż znaleziono mało skamieniałości kikutnic, jest pewne, że posiadały celomę, którą później utraciły i, że grupa jest bardzo stara.

Najwcześniejsze znane skamieniałości Kambryjskie "Orsten" ze Szwecji, Sylurskie Wenlock Series z Anglii i Dewońskie  Hunsrück Slate. Niektóre z tych okazów są ważne - posiadają dłuższy "tułów" za odwłokiem i u dwóch skamieniałości ciało kończy się w ogonie; coś co nie występuje u żyjących pająków morskich.

W 2007 r. znaleziono niezwykle dobrze zachowane skamieniałości w La Voulte-sur-Rhône, na południe od Lyonu w południowo-wschodniej Francji. Naukowcy z Uniwersytetu w Lyonie odkryli około 70. skamieniałości trzech wymarłych gatunków w Jurajskiej Lagerstätte La Voulte mającej 160 milionów lat[13]. Znalezisko pomoże wypełnić ogromną lukę w historii tych stworzeń[13].

Systematyka[edytuj]

Opisano dotychczas ok. 1150 współcześnie żyjących gatunków kikutnic, które grupuje się w 11 rodzin zaliczanych do rzędu Pantopoda Gerstäcker, 1863:

Gatunki wymarłe zgrupowano w rzędach:

Przypisy

  1. Pycnogonida, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. "WoRMS taxon details - Pycnogonida".
  3. Regier, Jerome C.; Shultz, Jeffrey W.; Zwick, Andreas; Hussey, April; Ball, Bernard; Wetzer, Regina; Martin, Joel W.; Cunningham, Clifford W. (2010).
  4. Sharma, P. P.; Kaluziak, S. T.; Perez-Porro, A. R.; Gonzalez, V. L.; Hormiga, G.; Wheeler, W. C.; Giribet, G. (2014).
  5. a b Ludwik Żmudziński: Świat zwierzęcy Bałtyku. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1990, s. 52. ISBN 8302023744.
  6. Mały słownik zoologiczny. Bezkręgowce. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1984. ISBN 83-214-0428-6.
  7. Deep-Sea News: Sea Spiders
  8. Margulis, Lynn; Schwartz, Karlene (1998).
  9. Maxmen, Amy; Browne, William E.; Martindale, Mark Q.; Giribet, Gonzalo (2005).
  10. Jager, Muriel; Murienne, Jérôme; Clabaut, Céline; Deutsch, Jean; Guyader, Hervé Le; Manuel, Michaël (2006).
  11. P. Z.P. Z. Myers P. Z.P. Z., Chelifores, chelicerae, and invertebrate evolution, [w:] ScienceBlogs [online], Pharyngula, 26 maja 2006 [dostęp 2016-05-21] (ang.).
  12. Dunlop, J. A.; Arango, C. P. (2005).
  13. a b BBC (autor korporatywny), Fossil sea spiders thrill experts, [w:] BBC News [online], 16 sierpnia 2007 [dostęp 2016-05-21].

Linki zewnętrzne[edytuj]