Klasztor Andechs

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Klasztor Andechs
Kloster Andechs
{{{nazwa klasztoru}}}
Państwo  Niemcy
Kraj związkowy  Bawaria
Miejscowość Andechs
Kościół rzymskokatolicki
Właściciel benedyktyni
Położenie na mapie Bawarii
Mapa lokalizacyjna Bawarii
Klasztor Andechs
Klasztor Andechs
Położenie na mapie Niemiec
Mapa lokalizacyjna Niemiec
Klasztor Andechs
Klasztor Andechs
Ziemia 47°58′29″N 11°10′58″E/47,974744 11,182783
Klasztor Andechs, miedzioryt Johanna Ulricha Krausa, [w:] Anton Wilhelm Ertl, Churbaierischen Atlas, 1687
Ślub Henryka I Brodatego z Jadwigą z Andechs, według ikonografii z XIV w.
Kościół przyklasztorny św. Mikołaja i św. Elżbiety
Kościół przyklasztorny, chór
Nagrobek Carla Orffa

Klasztor Andechs (niem. Kloster Andechs) – klasztor benedyktyński na wzgórzu Heiliger Berg w Andechsie na wschodnim brzegu jeziora Ammersee w górnej Bawarii w południowych Niemczech.

Zabudowania klasztorne postawiono w miejscu dawnego zamku Andechs, siedziby dynastii Andechs, z której pochodziła św. Jadwiga. Od 1850 klasztor podlega opactwu św. Bonifacego w Monachium.

Przyklasztorny kościół św. Mikołaja, św. Elżbiety i św. Marii słynie z rokokowych wnętrz, sztukaterii i fresków autorstwa Johanna Baptisty Zimmermanna. W skarbcu klasztornym znajduje się wiele relikwii, m.in. kości czaszki św. Jadwigi. Obok Altötting, Andechs jest najważniejszym celem pielgrzymek w Bawarii.

Klasztor znany jest z warzonego tu piwa Andechser.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zamek Andechs[edytuj | edytuj kod]

Historia Andechsu sięga X w. kiedy to, wedle legendy graf Rasso (880-954)[1] przywiózł z wyprawy do Rzymu i Ziemi Świętej relikwie[2], dla których ufundował klasztor w Wörth (obecnie Grafrath)[3]. W obliczu najazdu Węgrów relikwie zostały ewakuowane do kaplicy na wzgórzu zamkowym[4], dając początek słynnemu świętemu skarbowi (niem. Heiliger Schatz).

W 1068 pojawiła się po raz pierwszy nazwa Andehsa[5]. W 1128 graf Bertold II zarządził pierwsza pielgrzymkę do znajdujących się w Andechsie relikwii. W 1132 grafowie Andechs przekazali swoją siedzibę w Dießen am Ammersee Stolicy Apostolskiej i przenieśli się do zamku Andechs.

W 1176 przyszła tu na świat Jadwiga (1176–1243), córka grafa Bertolda IV i jego żony Agnieszki z rodu Wettynów, późniejsza święta[6]. W 1186 Jadwiga poślubiła na zamku Andechs księcia śląskiego Henryka I Brodatego.

W 1180 cesarz Fryderyk I Barbarossa podarował Bertoldowi IV księstwo Meranu (Istria). W 1189 Bertold IV wyruszył z Ratyzbony na wyprawę krzyżową. Na życzenie Barbarossy przywodził jednemu z czterech hufców rycerskich.

W XII w. Andechs otrzymał w darze relikwie trzech świętych hostii (niem. Heilige Drei Hostien)[5]. Dwie z nich były konsekrowane przez papieża Grzegorza I a jedna przez Leona IX[4].

W 1208 książęta Andechs-Meran zostali posądzeni o udział w zamordowaniu w Bambergu króla Filipa Szwabskiego. W 1211–1220 książęta zostali uniewinnieni i zrehabilitowani.

W 1235–36 papież Grzegorz IX wyniósł na ołtarze Elżbietę Węgierską, córkę króla Węgier Andrzeja II z dynastii Arpadów i Gertrudy z Meran, córki Bertolda IV.

Wraz ze śmiercią Otto II z Meranu w 1248 wymarła męska linia książąt Andechsu-Meranu. Włości książęce zostały przejęte przez ród Wittelsbachów a zamek zniszczony w czasie walk z Wittelsbachami. Relikwie udało się ukryć, lecz miejsce ich ukrycia pozostawało nieznane[5].

W 1270 książę Ludwik III rozpoczął odbudowę kościoła w Andechsie.

Klasztor Andechs[edytuj | edytuj kod]

26 maja 1388 pod ołtarzem św. Mikołaja dawnej kaplicy zamkowej odnalazły się zagubione relikwie i zostały przeniesione do kaplicy dworskiej św. Laurentego w Monachium[5]. W 1391–92 zapadła decyzja o założeniu w Andechsie klasztoru, by roztoczyć opiekę nad relikwiami i pielgrzymami. Pierwsza wzmianka o klasztorze pochodzi z 1392 kiedy to biskup Johann z Ratyzbony informuje w liście o odpustach udzielonych dla miasta Monachium oraz klasztoru Andechs.

W 1394 powróciły do klasztoru z Monachium trzy święte hostie.

W 1416 Andechs został podporządkowany zakonnikom z Dießen (niem. Diessener Chorherrenstift). W 1423 książę Ernest zlecił wybudowanie tu trójnawowego kościoła halowego, a wzgórze nazwał Świętą Górą (niem. Heiliger Berg). Do 1425 wróciły do Andechsu pozostałe relikwie.

W 1438 wspomniano po raz pierwszy przyklasztorną gospodę.

17 marca 1455 książę Albrecht III założył tu klasztor benedyktyński i sprowadził mnichów z klasztoru w Tegernsee[5]. W 1458 opatem klasztoru został Eberhard Stöckling a klasztor uniezależnił się od zakonników w Tegernsee.

W 1669 klasztor wraz z zabudowaniami strawił wielki pożar wywołany uderzeniem pioruna. Odbudowę klasztoru ukończono w 1675. Wtedy też wzniesiono słynną wieżę kościoła przyklasztornego zwieńczoną barokowym dachem cebulastym.

Z okazji trzechsetnej rocznicy powstania klasztoru w 1755, opat Bernhard Schütz zlecił przebudowę kościoła w duchu rokoko malarzowi dworskiemu z Monachium Johannowi Zimmermannowi (1680-1758), który sporządził plany prac i nadzorował całe przedsięwzięcie. Ponadto osobiście wykonał m.in. sztukaterie sufitowe, ścienne i kolumnowe oraz freski na sufitach w nawie głównej, nawach bocznych i zakrystii.

Obok Zimmermanna nad wystrojem kościoła pracowali również: rzeźbiarz dworski Johann Baptist Straub (1704–1784), rzeźbiarze szkoły weilheimskiej Franz Xaver Schmädl (1705–1777) i Hans Degler, (ok. 1570–1634/35), malarz dworski Johann Andreas Wolff (1652–1716), malarz Elias Greiter Młodszy (1595–1641/42) oraz złotnik monachijski Johann Michael Roth (zm. ok. 1763). Rokokowe wnętrza zachowały się po dziś dzień.

XIX–XX wiek[edytuj | edytuj kod]

W procesie sekularyzacji w 1803 klasztor Andechs został rozwiązany. W 1846 król Bawarii Ludwik I Wittelsbach nabył Andechs a w 1850 przekazał go założonemu wcześniej klasztorowi benedyktyńskiemu św. Bonifacego w Monachium[7].

W 1929 wrocławski kardynał Adolf Bertram przekazał klasztorowi relikwie św. Jadwigi.

W okresie II wojny światowej w klasztorze przechowywano dobra kultury. Od 1971 Andechs jest miejscem ostatniego spoczynku członków rodziny Wittelsbachów. W jednej z kaplic bocznych kościoła przyklasztornego, tzw. Schmerzhafte Kapelle, znajduje się grób kompozytora Carla Orffa. Od 1992 w klasztorze odbywają się coroczne festiwale muzyczne „Orff w Andechsie“ (niem. Orff in Andechs).

Opaci[edytuj | edytuj kod]

Klasztor Andechs[edytuj | edytuj kod]

Od założenia klasztoru do jego sekularyzacji w 1803 klasztor miał 14 opatów:

Eberhard Stöcklin z Wolfratshausen (1458–1462) Johannes I. Hausmann z Landsberga (1462–1475) Andreas Örtl z Tölz (1475–1492)
Johann von Schrattenbach z Dietmannsried (1492–1521) Christoph Riedter, Edler von Bocksberg koło Wertingen (1521–1529) David Aichler (1588–1596), z klasztoru Ottobeuren
Chrysostomus Huttler (zm. 1610) Michael Einslin (1610–1640) Maurus Friesenegger (1640–1655)
Maurus Rambeck (1666–1685) Bernhard Schütz z Wessobrunn (1746–1759) Meinrad Moosmüller (1759–1767)
Joseph Hörl (1767–1775) Gregor Rauch (1791–1803)

Opaci klasztoru św. Bonifacego w Monachium i Andechsie[edytuj | edytuj kod]

Paul Birker (1850–1854) Bonifaz von Haneberg (1854–1872) Benedikt Zenetti (1872–1904)
Gregor Danner (1904–1919) Bonifaz Wöhrmüller (1919–1951) Hugo Lang (1951–1964)
Odilo Lechner (1964–2003) Johannes Eckert (od 2003)

Przedsiębiorstwo „Klasztor Andechs“[edytuj | edytuj kod]

Browar[edytuj | edytuj kod]

Piwo warzono w Andechsie już w średniowieczu. W 1455 książę Albrecht III założył tu oficjalny browar przyklasztorny. Mnisi przez wieki pielęgnowali tradycje browarnicze, stale udoskonalając swe receptury.

Obecnie, przyklasztorny browar należy do opactwa św. Bonifacego w Monachium i Andechsie. Roczna produkcja piwa wynosi 100.000 hl. Piwa Andechser można skosztować w przyklasztornej gospodzie.

Marka Kloster Andechs[edytuj | edytuj kod]

Klasztor sprzedaje licencje firmom, które produkują według receptur klasztornych i w ramach partnerstwa z klasztorem mogą używać marki Kloster Andechs. Asortyment jest bogaty, od bułek i sera po tabakę produkowaną przez firmę Pöschl Tabak GmbH .

Ziołolecznictwo[edytuj | edytuj kod]

W latach 1763–1811 klasztor posiadał aptekę, która po sekularyzacji stała się apteką okręgową. Obecnie klasztor nie sporządza i nie sprzedaje żadnych leków samodzielnie. Medykamenty według starych receptur klasztornych produkowane są przez firmę zewnętrzną, która otrzymała od klasztoru licencję. Produkowane są ekstrakty roślinne m.in. z arniki, baldrianu i mirry.

Klasztor do tej pory jest w posiadaniu historycznego spisu składników aptekarskich, tzw. Andechser Apothekenliste, sporządzonego ok. 1392. Dokument zawiera listę leków powszechnie używanych w czasach średniowiecza, opisy chorób, rady odnośnie zbierania ziół oraz receptury mikstur leczniczych.

Przypisy

  1. Czczony w Bawarii jako święty; oficjalnie niekanonizowany.
  2. Hermann Bauer, Anna Bauer: Klöster in Bayern: eine Kunst- und Kulturgeschichte der Klöster in Oberbayern, Niederbayern und der Oberpfalz. C.H.Beck, 1993, s. 44. ISBN 3406377548. [dostęp 2010-02-02]. (niem.)
  3. Christian Buck: Geschichten aus dem Pfaffenwinkel. Books on Demand, 2009, s. 16. ISBN 3937153012. [dostęp 2010-02-02]. (niem.)
  4. 4,0 4,1 Michael Ott: Andechs. W: The Catholic Encyclopedia. New York: The Encyclopedia Press, 1914. [dostęp 2010-02-02]. (ang.)
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Lydia L. Dewiel: Oberbayern: Kunst und Landschaft zwischen dem Altmühltal und den Alpen. DuMont Reiseverlag, 1996, s. 185. ISBN 3770133358. [dostęp 2010-02-02]. (niem.)
  6. Jadwiga Śląska została kanonizowana przez papieża Klemensa IV w 1276.
  7. Hermann Bauer, Anna Bauer: Klöster in Bayern: eine Kunst- und Kulturgeschichte der Klöster in Oberbayern, Niederbayern und der Oberpfalz. C.H.Beck, 1993, s. 49. ISBN 3406377548. [dostęp 2010-02-02]. (niem.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]