Klasztor Bernardynów w Zbarażu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Klasztor oo. bernardynów w Zbarażu
Wieże kościoła oo. bernardynów
Wieże kościoła oo. bernardynów
Państwo  Ukraina
Miejscowość Zbaraż, obwód tarnopolski
Kościół Kościół katolicki
Właściciel Bernardyni
Klauzura nie
Obiekty sakralne
Kościół Kościół św. św. Antoniego i Jerzego
Fundator Janusz Wiśniowiecki,
Stanisław Potocki (powtórna budowla)
Data budowy XVIII w.
Data zamknięcia 1945
Data reaktywacji 1990
Położenie na mapie obwodu tarnopolskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu tarnopolskiego
Klasztor oo. bernardynów w Zbarażu
Klasztor oo. bernardynów w Zbarażu
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Klasztor oo. bernardynów w Zbarażu
Klasztor oo. bernardynów w Zbarażu
Ziemia49°39′48″N 25°46′39″E/49,663333 25,777611

Klasztor oo. bernardynów w Zbarażu – zabytkowy rzymskokatolicki kompleks klasztorny w Zbarażu, wzniesiony w XVIII w.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy klasztor oo. bernardynów w Zbarażu ufundowany został w 1627 r. przez Jerzego Zbaraskiego[1], zniszczony w czasie wojny polsko-tureckiej w 1675[1]. Dotację w 1726 r. odnowił przyszły hetman wielki koronny Józef Potocki. Odbudowę przeprowadzili w XVIII stuleciu wojewoda kijowski Stanisław Potocki i jego żona Helena z Zamoyskich. Autorem projektu odnowionego klasztoru był Jan Antoni Gans. Gotowy kompleks z kościołem św. św. Antoniego i Jerzego poświęcił 2 sierpnia 1755 biskup łucki Antoni Erazm Wołłowicz[2]. Ołtarze we wnętrzu budynku wykonał w kolejnych latach, do 1759, lwowski artysta Antoni Osiński. Klasztor należał do najważniejszych bernardyńskich siedzib w prowincji. Od 1782 istniało przy nim studium filozofii, zaś w latach 1784–1805 – łacińskie gimnazjum, przeniesione następnie do Brzeżan. W 1788 w wielkim pożarze całego miasta kościół klasztorny poważnie ucierpiał, jednak w krótkim czasie został odremontowany. Ponieważ kościół parafialny w Zbarażu został w tym samym pożarze zniszczony całkowicie, klasztorna świątynia przejęła jego funkcje[2].

Klasztor zachował swoje znaczenie także pod zaborem austriackim. Był znaczącym ośrodkiem życia zakonnego, od 1798 zakonnicy prowadzili przy nim studium teologiczne, zaś od 1816 – szkołę główną. W latach I wojny światowej i wojny polsko-bolszewickiej kompleks doznał poważnych strat, jednak został odremontowany dzięki staraniom opata Daniela Magońskiego. W dwudziestoleciu międzywojennym nadal był siedzibą bernardynów i prowadzonych przez nich szkół[2]. Zakonnicy zostali zmuszeni do opuszczenia Zbaraża dopiero w 1945, gdy władze radzieckie postanowiły zaadaptować zabytkowy klasztor na szpital, a następnie zakład wytwarzający półprzewodniki[3]. Spowodowało to ogromne zniszczenia w kompleksie budynków sakralnych[2].

Bernardyni odzyskali klasztor w Zbarażu w 1990[2]. Kościół klasztorny był jednak do tego stopnia zniszczony, że nabożeństwa nie mogły się w nim odbywać, miejscowa wspólnota rzymskokatolicka korzystała jedynie z niewielkiej kaplicy[3]. 3 września 2000 rzymskokatolicki metropolita lwowski Marian Jaworski poświęcił powtórnie odrestaurowany kościół klasztorny, w obecności delegacji bernardynów, przedstawicieli miejscowego duchowieństwa greckokatolickiego, władz miejskich, polskich dyplomatów z konsulatu we Lwowie. W uroczystości, oprócz miejscowych wiernych oraz mieszkańców Zbaraża wyznań prawosławnego i greckokatolickiego, wzięli udział także byli mieszkańcy Zbaraża, wypędzeni z miasta w 1945[3].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Kościół oo. bernardynów
Kościół oo. bernardynów
Zbarazh church.jpg
Kościół oo. bernardynów
Kościół oo. bernardynów
Kościół oo. bernardynów pw. św. Antoniego z Padwy
Wnętrze kościoła oo. bernardynów
Ambona w kościele oo. bernardynów
Tablica Mickiewicza w kościele
Fragmenty ołtarza
Fragmenty ołtarza
Fragment ołtarza

Główną świątynią klasztorną jest kościół św. św. Antoniego i Jerzego. Jest to dwuwieżowa i trójnawowa bazylika, o wklęsłej elewacji i zwieńczona wysoką attyką[2]. Na fasadzie pierwotnie znajdowały się, po dwóch stronach głównego wejścia, dwie figury patronów kościoła[3]. W narożnikach budowli znajdują się ozdobne pilastry. Z ołtarzy Antoniego Osińskiego przetrwały jedynie fragmenty[2]. Wszystkich ołtarzy w kościele było trzynaście. W ołtarzu głównym znajdowały się wizerunki patronów świątyni[3].

Inne elementy wyposażenia kościoła znajdują się w różnych muzeach i galeriach (m.in. w Muzeum Krajoznawczym w Tarnopolu i Lwowskiej Galerii Obrazów w Olesku). Z kościołem łączy się jednopiętrowy budynek klasztorny z celami zakonników. Na północ od świątyni znajduje się dzwonnica, pełniąca w przeszłości także funkcje bramy wjazdowej na teren zespołu budynków[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV. Warszawa: 1880-1902, s. 509.
  2. a b c d e f g h J. Tokarski: Ilustrowany przewodnik po zabytkach kultury na Ukrainie. T. 2. Burchard Edition, 2001, s. 252–254. ISBN 83-87654-11-6.
  3. a b c d e Jadwiga Kowalska, Niemożliwe stało się możliwym! (Zabytkowy kościół w Zbarażu uratowany) Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa Biuletyn, nr 44. 2001

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]