Klauzula wykonalności

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Klauzula wykonalności – urzędowy akt sądu stwierdzający na wniosek wierzyciela lub z urzędu, że dany dokument jest tytułem wykonawczym, wskutek czego wszelkie urzędy lub osoby, których może dotyczyć, obowiązane są podporządkować mu się i udzielić pomocy przy jego realizacji.

Istotą klauzuli wykonalności jest autorytatywne stwierdzenie, że dany tytuł egzekucyjny nadaje się do wykonania w drodze przymusu (zazwyczaj w trybie egzekucji sądowej). Tytuł egzekucyjny opatrzony klauzulą wykonalności staje się tytułem wykonawczym. Ponieważ w polskim procesie cywilnym co do zasady tylko tytuł wykonawczy może być podstawą egzekucji, nadanie klauzuli wykonalności stanowi zezwolenie sądu na wszczęcie egzekucji.

W przypadku orzeczeń sądowych niepodlegających wykonaniu w drodze egzekucji, stwierdzeniu skuteczności takiego orzeczenia służy nie klauzula wykonalności, lecz postanowienie o stwierdzeniu prawomocności.

Postępowanie klauzulowe[edytuj | edytuj kod]

Postępowanie o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu uregulowano w art. 776-795 (dział II tytułu I części trzeciej) Kodeksu postępowania cywilnego, a szczegóły techniczne zawarto w §§ 180-188 regulaminu sądowego.

Tryb postępowania[edytuj | edytuj kod]

Zasadą jest wszczynanie postępowania na wniosek wierzyciela, niekiedy tylko sąd nadaje klauzulę wykonalności z urzędu. O nadaniu klauzuli wykonalności sąd orzeka postanowieniem na posiedzeniu niejawnym bez udziału stron. Sąd doręcza postanowienie wierzycielowi. W przedmiocie doręczania postanowienia klauzulowego dłużnikowi, zachodzi zjawisko tzw. regionalizacji prawa, tzn. w różnych okręgach sądowych występuje różna praktyka[1]. W niektórych okręgach to sąd z urzędu doręcza dłużnikowi postanowienie klauzulowe, w innych - dłużnik otrzymuje postanowienie dopiero wraz z zawiadomieniem komornika o wszczęciu egzekucji. Rozbieżności te wynikają z odmiennej interpretacji art. 795 § 2 Kodeks postępowania cywilnego. Stanowi on, że dla wierzyciela siedmiodniowy termin do zaskarżenia postanowienia biegnie od dnia doręczenia mu postanowienia przez sąd, a dla dłużnika - od dnia doręczenia mu zawiadomienia o wszczęciu egzekucji.

Również postanowieniem sąd oddala wniosek o nadanie klauzuli wykonalności, gdy brak podstaw do jej nadania.

Właściwość miejscowa sądu jest określona przepisami Kodeksy postępowania cywilnego (art. 781) i jest właściwością wyłączną, tj. nie podlega zmianie przez odmienny wybór wierzyciela.

Zakres kognicji sądu[edytuj | edytuj kod]

Zakres badania sprawy przez sąd w tym postępowaniu jest ograniczony i sprowadza się do stwierdzenia, czy dokument, który ma być opatrzony klauzulą wykonalności, stanowi tytuł egzekucyjny w rozumieniu art. 777 Kodeksu postępowania cywilnego. W niektórych przypadkach (np. bankowego tytułu egzekucyjnego, aktu notarialnego zawierającego oświadczenie o poddaniu się egzekucji, lub orzeczenia określającego warunki jego wykonalności) sąd bada także, czy wierzyciel spełnił warunki określone w tytule egzekucyjnym lub oświadczeniu o poddaniu się egzekucji. W przypadku bankowego tytułu egzekucyjnego sąd bada także, czy dłużnik poddał się egzekucji oraz czy roszczenie objęte tytułem wynika z czynności bankowej dokonanej bezpośrednio z bankiem lub z zabezpieczenia wierzytelności banku wynikającej z tej czynności.

Choć nie wynika to wprost z ustawy, tytułem egzekucyjnym może być tylko taki dokument, który w swojej treści wskazuje i dostatecznie wyraźnie określa obowiązek nadający się do przymusowego wykonania oraz osobę, która powinna ten obowiązek spełnić. To również bada sąd w postępowaniu klauzulowym. Jeżeli jest to potrzebne, w treści klauzuli należy oznaczyć zakres, w którym uprawnia ona do egzekucji (np. jeśli wykonalność odnosi się tylko do niektórych osób wymienionych w tytule).

W żadnym wypadku sąd nie bada istnienia lub zasadności roszczenia objętego tytułem egzekucyjnym. Kwestie te nie podlegają rozpoznaniu nawet po wniesieniu zażalenia lub skargi przez dłużnika.

Forma orzeczenia[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z przepisem § 182 regulaminu sądowego sąd nie wydaje oddzielnego postanowienia nadając klauzulę wykonalności orzeczeniu sądu albo ugodzie zawartej przed sądem. Należy to rozumieć w ten sposób, że nie sporządza się wtedy oddzielnego dokumentu postanowienia z uzasadnieniem. Przepis ten został uznany za niezgodny z Konstytucją[2], jednakże ze względu na rozbieżną interpretację sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w niektórych okręgach sądowych sądy nadają klauzulę wykonalności poprzez samo tylko naniesienie pieczęci lub nadruku na odpis orzeczenia lub ugody, w innych zaś wydają w tej sprawie odrębne postanowienia z uzasadnieniem.

Klauzula wykonalności prosta i rozszerzona[edytuj | edytuj kod]

Co do zasady klauzulę wykonalności nadaje się przeciwko osobie wskazanej w treści tytułu egzekucyjnego jako zobowiązany (dłużnik) i na rzecz osoby wskazanej jako uprawniony (wierzyciel). Jeśli przepisy prawa to dopuszczają, można tytułowi egzekucyjnemu nadać klauzulę wykonalności przeciwko lub na rzecz innych osób niż wymienione w tytule. Jest to tzw. klauzula rozszerzona lub konstytutywna. Ogólnie rzecz biorąc jest to dopuszczalne przy przejściu praw lub obowiązków określonych w tym tytule i ma na celu uniknięcie konieczności wytaczania kolejnego procesu. Przepisy przewidują także wyjątkowo dopuszczalność prowadzenia egzekucji przeciwko innym osobom bez potrzeby uzyskiwania klauzuli rozszerzonej na te osoby (np. z wynagrodzenia za pracę wchodzącego do majątku wspólnego dłużnika i jego małżonka).

Zaskarżalność[edytuj | edytuj kod]

Na nadanie klauzuli wykonalności lub jego odmowę przysługuje w terminie tygodniowym zażalenie - jeśli klauzulę nadał sąd, lub skarga - jeśli nadał ją referendarz sądowy. Termin ten biegnie dla wierzyciela od dnia doręczenia mu postanowienia przez sąd, a dla dłużnika - od dnia doręczenia mu zawiadomienia o wszczęciu egzekucji. Przyjmuje się, że dłużnikowi nie służy środek zaskarżenia na postanowienie odmowne, ponieważ nie narusza ono jego praw.

W zażaleniu lub skardze można skutecznie podnosić tylko zarzuty związane z przesłankami nadania klauzuli wykonalności (np. że orzeczenie sądowe jest nieprawomocne, ani nie posiada rygoru natychmiastowej wykonalności). Bezskuteczne są natomiast zarzuty dotyczące zasadności roszczenia objętego tytułem wykonawczym. Środkiem obrony dłużnika w egzekucji o charakterze merytorycznym jest powództwo przeciwegzekucyjne.

Podsumowanie[edytuj | edytuj kod]

Postępowanie o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu nie ma jasno określonego charakteru. Z całą pewnością nie jest postępowaniem rozpoznawczym, ponieważ nie rozstrzyga się w nim o zasadności roszczeń stron. Nie ma również charakteru postępowania egzekucyjnego, bo nie zmierza bezpośrednio do realizacji obowiązku określonego w tytule egzekucyjnym. Ze względu na usytuowanie go w części kpc obejmującej postępowanie egzekucyjne uważa się jednak najczęściej, że należy do postępowania egzekucyjnego jako jego wstępny, specyficzny etap.

Brzmienie klauzuli wykonalności[edytuj | edytuj kod]

Klauzula wykonalności przybiera postać wzmianki umieszczonej na tytule egzekucyjnym poprzez odciśnięcie pieczęci lub nadruk. Treść tej wzmianki jest określona rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 5 kwietnia 2012 roku[3]. Brzmi ona obecnie:

Quote-alpha.png
W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej, dnia ….. 20….. r. Sąd ….. w ….. stwierdza, że niniejszy tytuł uprawnia do egzekucji w całości/w zakresie ….. oraz poleca wszystkim organom, urzędom oraz osobom, których to może dotyczyć, aby postanowienia tytułu niniejszego wykonały, a gdy o to prawnie będą wezwane, udzieliły pomocy.

Jeżeli klauzulę wykonalności umieszcza się na wyroku, opuszcza się wyrazy: „W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej”. Jeżeli klauzulę wykonalności umieszcza się na orzeczeniu, w treści klauzuli należy zaznaczyć, czy orzeczenie podlega wykonaniu jako prawomocne, czy jako natychmiast wykonalne.

Jeżeli sąd, nadając klauzulę wykonalności tytułowi egzekucyjnemu opiewającemu na świadczenie pieniężne w walucie obcej, zobowiązuje komornika do przeliczenia tego świadczenia na walutę polską, klauzula wykonalności powinna zawierać ponadto następującą treść:

Quote-alpha.png
Sąd zobowiązuje komornika do przeliczenia świadczenia pieniężnego wyrażonego w walucie obcej na walutę polską według średniego kursu waluty obcej ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski na dzień sporządzenia planu podziału, a jeżeli planu nie sporządza się – na dzień wypłaty kwoty wierzycielowi.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kazimierz Korzan Sądowe postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne w sprawach cywilnych, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1986, ISBN 83-01-06991-0
  • Zdzisław Świeboda Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego. Część druga. Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne, wyd. 3, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, ISBN 83-7334-335-0
  • Zbigniew Szczurek (red.) Kodeks postępowania cywilnego. Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne. Komentarz, wyd. III, Currenda, Sopot 2005, ISBN 83-88326-98-8
  • Maciej Muliński Postępowanie o nadanie klauzuli wykonalności krajowemu tytułowi egzekucyjnemu, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2005, ISBN 83-7387-834-3

Przypisy

  1. Więcej na ten temat R. Schmidt, O dokonywaniu przez sąd doręczeń w postępowaniu klauzulowym, Monitor Prawniczy 2010 Nr 18.
  2. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 listopada 2010 r. sygn. akt P 28/08, Dz. U. Nr 229 poz. 1503.
  3. (Dz. U. z 2012 r. Nr 0, poz. 443)
Scale of justice gold.png Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.