Klemens Junosza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Klemens Junosza
Ilustracja
Popiersie z nagrobka przy ul. Lipowej w Lublinie.
Data i miejsce urodzenia 23 listopada 1849
Lublin
Data i miejsce śmierci 21 marca 1898
Otwock
Klemens Junosza-signature.png

Klemens Junosza, właśc. Klemens Szaniawski (ur. 23 listopada 1849 w Lublinie, zm. 21 marca 1898 w Otwocku) – powieściopisarz, nowelista i felietonista polski.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Władysława, podprokuratora sądu, i Leontyny z Brodowskich (zm. 1855). Wcześnie utraciwszy rodziców, uczył się u pijarów w Łukowie, następnie w Siedlcach (1862–1865). Wskutek trudnych warunków materialnych szkoły nie ukończył, lecz wrócił do Lublina, gdzie kilka lat pracował w Izbie Obrachunkowej.

Po r. 1875 zamieszkał w Warszawie, zajmował się pracą literacką i dziennikarstwem, a także zarządzał majątkiem rodzinnym w Woli Korytnickiej pod Węgrowem. W latach 1877–1883 był sekretarzem redakcji dziennika „Echo”, potem członkiem redakcji „Wieku”. Przez jakiś czas redagował „Wędrowca” oraz wydawnictwo „Biblioteka Dzieł Wyborowych”. Mieszkając w Warszawie, utrzymywał łączność z Lublinem. Liczne teksty opublikował w „Gazecie Lubelskiej” i „Kalendarzu Lubelskim”.

Ożeniony w r. 1875 z córką lubelskiego rejenta Karoliną (Zofią) Piasecką, miał z nią syna. Ona również była literatką, zamieszczała opowiadania w czasopismach lubelskich i warszawskich; w „Kalendarzu Lubelskim” opublikowała sztukę dla dzieci i powieść dla dorastających panien (Teatr dla dzieci[1], Nacię – obie w 1896 r.).

Szaniawski zmarł na gruźlicę 21 III w sanatorium w Otwocku. Czyniąc zadość jego woli, pochowano go przy grobie matki na cmentarzu w Lublinie przy ul. Lipowej (kwatera 18b). Rodzinne miasto urządziło pisarzowi uroczysty pogrzeb, który stał się wielką manifestacją ludności i został opisany przez liczne czasopisma polskie. Jeszcze w tym samym 1898 r. na grobie Szaniawskiego stanął okazały i oryginalny pomnik według projektu budowniczego W. Krzesińskiego. Wykonany w zakładzie kamieniarsko-rzeźbiarskim A. S. Timmego w Lublinie, miał kształt zwieńczonej półkoliście kapliczki. Czołową ścianę zdobiły atrybuty pisarskie: pióro i gałązka laurowa, wyżej w arkadowej wnęce umieszczone zostało popiersie portretowe Szaniawskiego dłuta Ludwika Pyrowicza[2].

W Lublinie na osiedlu Wieniawa istnieje ulica jego imienia. Jego imieniem nazwano również jedną z ulic w krakowskiej dzielnicy Łagiewniki.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Jako pisarz zadebiutował w czasopiśmie „Kolce” w 1874 r. Szaniawski celował przede wszystkim w małych formach prozatorskich: noweli, opowiadaniu, obrazku, szkicu. W swoich utworach chętnie portretował środowiska chłopskie, drobnoszlacheckie, ale także mieszczan i Żydów warszawskich.

Do Lublina odnosi się opowiadanie Cud na kirkucie[3] (1888) oparte na miejscowej żydowskiej tradycji. Szpada Hamleta (1894) jest wspomnieniem o starym aktorze teatru lubelskiego, Zarębie. Kilka obrazów z miasta zawiera szkic zatytułowany Lublin. W Lubartowie zaś umiejscowił akcję powieści Pan sędzia (1887) i opowiadania Dworek przy cmentarzu[4] (1900).

Był świetnym odtwórcą zwłaszcza typów żydowskich oraz stosunków panujących na wsi i w mieście (Czarne błoto[5], Pająki, Łaciarz[6], Panowie bracia, Syzyf[7], Synowie pana Marcina[8], Buda na karczunku[9], Na bruku[10], Zagrzebani[11], Za mgłą[12]).

Niektóre publikacje[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Teatr dla dzieci : sześć komedyjek jednoaktowych przez Karolinę Szaniawską, wyd. 1896, polona.pl [dostęp 2018-09-04].
  2. Na grobie Junoszy (pol.). Kurier Lwowski, nr 329, s. 4, 27 listopada 1898.
  3. Cud na Kirkucie, wyd. 1905, polona.pl [dostęp 2018-09-04].
  4. Klemens Junosza, Dworek przy cmentarzu : z niewydanego rękopisu, wyd. 1900, polona.pl [dostęp 2018-09-04].
  5. Klemens Junosza, Czarne błoto : (pająki wiejskie), wyd. 1895, polona.pl [dostęp 2018-09-04].
  6. Łaciarz obrazek przez Klemensa Junoszę, wyd. 1888, polona.pl [dostęp 2018-09-04].
  7. Klemens Junosza, Syzyf, wyd. 1899, polona.pl [dostęp 2018-09-04].
  8. Klemens Junosza, Synowie pana Marcina : powieść wiejska, wyd. 1896, polona.pl [dostęp 2018-09-04].
  9. Klemens Junosza, Buda na karczunku : powieść z życia szlachty zagonowej, wyd. 1897, polona.pl [dostęp 2018-09-04].
  10. Klemens Junosza, Na bruku : powieść z życia miejskiego, wyd. 1897, polona.pl [dostęp 2018-09-04].
  11. Zagrzebani : powieść z życia wiejskiego przez Klemensa Junoszę, wyd. 1897, polona.pl [dostęp 2018-09-04].
  12. Klemens Junosza, Za mgłą : obraz z życia wiejskiego, wyd. 1899, polona.pl [dostęp 2018-09-04].
  13. Z mazurskiej ziemi ; Szkice i obrazki ; Na zgliszczach ; Łaciarz ; Pułkownik ; Spełnione marzenia przez Klemensa Junoszę, wyd. 1884, polona.pl [dostęp 2018-09-04].
  14. Klemens Junosza, Przy kominku ; Obrazki i opowiadania ; Tryumf stryjenki ; Człowiek o skrzypiących butach ; Babska dusza ; Obywatel z Tamki ; Sen o kwiatach, wyd. 1896, polona.pl [dostęp 2018-09-04].
  15. Klemens Junosza, Pan sędzia, wyd. 1899, polona.pl [dostęp 2018-09-04].
  16. Klemens Junosza, Pająki : obrazek z życia warszawskiego, wyd.1894, polona.pl [dostęp 2018-09-04].
  17. Klemens Junosza, Z Warszawy : nowelle ; Fałszywa kuropatwa ; Mąż do asystencyi ; Sukcesorowie skąpca, wyd. 1894, polona.pl [dostęp 2018-09-04].
  18. Klemens Junosza, Żywota i spraw imć pana Symchy Borucha Kaltkugla ksiąg pięcioro, wyd. 1895, polona.pl [dostęp 2018-09-04].
  19. Klemens Junosza, Fotografie wioskowe, wyd. 1895, polona.pl [dostęp 2018-09-04].
  20. Klemens Junosza, Z pola i z bruku: nowelle, wyd. 1897, polona.pl [dostęp 2018-09-04].
  21. Klemens Junosza, Na zgliszczach : (powieść wiejska). Klemens Junosza ; z przedm. Teodora Jeske-Choińskiego, polona.pl [dostęp 2018-09-04].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Nowy Korbut, t. 15, s. 624–635.
  • A. Lublin, Pomnik Junoszy, „Głos” 1898, nr 14.
  • K. Laskowski, Lublin w dni pogrzebu Klemensa Junoszy. Wrażenia, „Niwa” 1898, nr 14.
  • W. Trąmpczyński, W Otwocku i w Lublinie. Pogrzeb śp. Klemensa Junoszy Szaniawskiego, „Wędrowiec” 1898, nr 14, s. 266–267.
  • A. Grychowski, Lublin w życiu i twórczości pisarzy polskich, Lublin 1965.
  • J. Rurawski, Klemens Junosza, w: Obraz literatury polskiej XIX i XX w., seria IV: Literatura polska w okresie realizmu i naturalizmu, t. 2, Warszawa 1966.
  • Słownik biograficzny miasta Lublina, red. Adam A. Witusik, Jan Skarbek, Tadeusz Radzik, Lublin 1993.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]