Klimat Australii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Strefy klimatyczne:

     Równikowa (tropikalna)

     Zwrotnikowa (tropikalna)

     Podzwrotnikowa wilgotna (subtropikalna)

     Podzwrotnikowa wilgotna (subtropikalna)

     Oceaniczna (subtropikalna)

     Pustynna (subtropikalna)

     Pustynna (subtropikalna)

     Pół pustynna (subtropikalna)

     Pół pustynna (subtropikalna)

     Śródziemnomorska (subtropikalna)

     Śródziemnomorska (subtropikalna)

Duża rozciągłość południkowa Australii sprawia, że kraj ten leży w trzech strefach klimatycznych. Na północy występuje klimat podrównikowy, gdzie jedynie północny kraniec półwyspu Jork zalicza się do strefy klimatu równikowego, gdzie pora sucha jest słabo zaznaczona. Na przeważającej części lądu panuje klimat zwrotnikowy, a na południu rozciąga się strefa klimatu podzwrotnikowego. Nad południowym wybrzeżem Tasmanii panuje ciepły klimat umiarkowany. Duży obszar lądowy i obecność oceanów sprawia, że w Australii występuje kilka odmian klimatycznych. Większość powierzchni kraju odznacza się suchą i miejscami w głębi lądu, w strefie pustyń – skrajnie suchą odmianą. Wnętrze kraju cechuje dodatkowo klimat kontynentalny. Po wschodniej stronie łańcucha Wielkich Gór Wododziałowych występują klimaty morskie. Północno-wschodnie obszary kraju – przede wszystkim Półwysep Jork, to wilgotna odmiana klimatu podrównikowego, gdzie występują: pora sucha i deszczowa. Zjawisko pory deszczowej i suchej jest obecne nad całą północną Australią, tam gdzie panuje klimat podrównikowy i relatywnie wysokie temperatury. Południowo-zachodnia i południowo-wschodnia część Australii odznacza się śródziemnomorską odmianą klimatu. Wyjątek stanowi region nad Wielką Zatoką Australijską, gdzie klimat jest morski[1][2].

Cechy klimatu i czynniki na niego wpływające[edytuj | edytuj kod]

Na kształtowanie się warunków klimatycznych Australii wywiera wpływ położenie, zawartość lądu i nieznaczne urozmaicenie ukształtowania powierzchni, prądy morskie i układ stałych ośrodków barycznych.

Położenie Australii na półkuli południowej warunkuje odmienny rozkład pór roku niż na półkuli północnej. Styczeń jest najcieplejszym miesiącem w roku, zaś lipiec posiada najniższe temperatury. Słabe rozczłonkowanie linii brzegowej, brak większych zatok sprawia, że przenikanie wpływów oceanicznych do wnętrza kontynentu jest nieznaczne. Wpływy te ogranicza na zachodzie wysoka krawędź Wyżyny Zachodnioaustralijskiej, a na wschodzie bariera Wielkich Gór Wododziałowych. Stąd Australia, mimo oceanicznego położenia, posiada na znacznej przestrzeni suchy klimat kontynentalny.

Suchość klimatu wnętrza Australii warunkują głównie układy mas powietrza, uzależnione od występowania niżów i wyżów barycznych. W porze letniej, od grudnia do marca, w wyniku silnego nagrzania lądu i powietrza, północną część kontynentu obejmuje niż australijski. W związku z tym niżem napływają tu z północnego zachodu wilgotne masy powietrza morskiego, jako monsun letni. Monsun ten powoduje wzrost zachmurzenia, opadów i nieznaczny spadek temperatury powietrza. W ten sposób w części północnej Australii nastaje pora deszczowa. W tym czasie południowa część lądu jest pod wpływem wyżu południowoindyjskiego, rozciągającego się między Afryką i Australią. Z wyżu tego do wnętrza lądu napływają masy powietrza zwrotnikowo-kontynentalnego, w postaci pasatu południowo-wschodniego, który swoją wilgoć pozostawia na wschodnich stokach gór. Na zachodzie Australii i w jej wnętrzu w tym czasie panuje susza.

Od czerwca do września, układ cyrkulacji powietrza przesuwa się na północ, a cały kraj jest pod wpływem wyżu australijskiego. Nad lądem panują wówczas zwrotnikowo-kontynentalne masy powietrza, z wyjątkiem krańców południowych, które są w zasięgu wiatrów zachodnich, związanych z pasem wędrujących niżów. Wiatry te przynoszą opady atmosferyczne. Również stoki Wielkich Gór Wododziałowych mają duże opady atmosferyczne, gdzie w zimie napływa pasat południowo-wschodni[3].

Temperatura powietrza[edytuj | edytuj kod]

Temperatura powietrza Australii wykazuje znaczny związek z szerokością geograficzną i pozornym ruchem Słońca w ciągu roku. Najcieplejszym miesiącem roku jest styczeń. W miesiącu tym najwyższe średnie temperatury powietrza występują w Australii Zachodniej (Marble Bar), gdzie wynoszą one około 33 °C. Cała zachodnia część lądu, aż po okresową rzekę Coopers Creek, objęta jest izotermą 30 °C. Na południe od tej izotermy temperatury są coraz niższe, aż do 15 °C na Tasmanii. Przebieg izoterm zbliżony jest do równoleżnikowego. Odchylenia spowodowane są napływem wilgotnych mas powietrza i pasatami.

W lipcu układ izoterm również zbliżony jest do równoleżnikowego. Najniższe średnie temperatury powietrza występują w południowo-zachodniej części lądu, na wschód od miasta Perth oraz w części południowo-wschodniej, w południowym dorzeczu rzeki Murray. Średnie temperatury powietrza w lipcu spadają tu poniżej 10 °C. W ciągu pięciu miesięcy zimowych w części tej mogą występować temperatury około 0 °C, jednakże pokrywa śniegowa nie utrzymuje się w ciągu zimy. Mniej więcej ze zwrotnikiem Koziorożca pokrywa się przebieg izotermy 15 °C, a przez północne skrawki Ziemi Arnhema i Półwyspu Jork przebiega izoterma 25 °C. Najwyższą średnią wieloletnią temperaturą powietrza na poziomie rzeczywistym (+24 °C) zanotowano w Darwin.

Najniższa temperatura powietrza zanotowana została w stacji Charlotte Pass na wysokości 1830 m n.p.m. w lipcu 1945 roku. Wynosiła ona –22 °C. Rekordowo wysoką temperaturę zanotowano Clouncurry (Queensland) w styczniu 1889 roku. Wynosiła ona 53,1 °C. Roczne amplitudy temperatur powietrza w centrum Australii sięgają 20 °C, a na wybrzeżu nie przekraczają 10 °C. Oznacza to, że Australia cechuje się niedużym kontynentalizmem termicznym.

Północna część Australii (Terytorium Północne), która jest regionem wilgotnym w porównaniu z centralną częścią kraju

Opady[edytuj | edytuj kod]

Przebieg opadów atmosferycznych w ciągu roku jest zróżnicowany. Opady letnie przeważają w północnej części kontynentu, na północ od zwrotnika Koziorożca. Na południu występują opady zimowe. W części wschodniej opady atmosferyczne utrzymują się w ciągu całego roku z przewagą w półroczu ciepłym po wewnętrznej stronie gór i w porze chłodnej na stokach wschodnich. W środkowej części lądu opady są skąpe lub ich brak.

Największa ilość opadów, powyżej 1000 mm rocznie, otrzymują północno-wschodnie krańce lądu, wybrzeża Kimberley, Ziemia Arnhema, półwysep Jork i wschodnie stoki Wielkich Gór Wododziałowych. Maksymalne wartości notowane są w północno-wschodniej części kraju, gdzie opady sięgają 3500 mm. Obfitymi opadami cechuje się Tasmania, gdzie rocznie spada 1800 – 2000 mm. Równoległe do wybrzeży, z wyjątkiem części zachodniej, ciągnie się strefa z roczną ilością opadów w granicach 1000 – 1500 mm. Duże opady występują na wschodnim wybrzeżu, gdzie wartości przekraczają 1000 mm i sięgają 2000 mm. Na zachodnim wybrzeżu ilości rocznych opadów nie przekraczają 1000 mm. Trzecia strefa, bardziej wewnętrzna otrzymuje 250 – 500 mm, natomiast wnętrze lądu poniżej 250 mm opadów rocznie. Ilości opadów zmniejszają się w głąb lądu co wiąże się z kontynentalizmem kraju.

Charakterystyczną cechą opadów atmosferycznych Australii jest ich nieregularny przebieg i występowanie. Często opady są gwałtowne, przekraczające jednorazową średnią sumę opadów, lub występują okresy kilkuletnie z bardzo mała ilością opadów. Australia często nawiedzana jest przez powodzie, a zachodnie i szczególnie wschodnie wybrzeże nawiedzają cyklony tropikalne[4][2].

Ogólne dane klimatyczne[edytuj | edytuj kod]

Dane klimatyczne pięciu australijskich metropolii oraz mniejszych miast:

Średnia temperatura i opady dla Brisbane
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Średnie temperatury w dzień [°C] 29.1 29.0 28.0 26.0 23.6 21.3 20.9 21.9 24.2 25.5 26.8 28.2 25,4
Średnie dobowe temperatury [°C] 25.2 25.2 23.9 21.2 18.3 16.1 15.0 15.9 18.5 20.6 23.5 24.1 20,6
Średnie temperatury w nocy [°C] 21.3 21.2 19.7 16.4 13.0 10.8 9.2 9.8 12.9 15.8 18.3 20.1 15,7
Opady [mm] 132 123 111 74 101 69 28 38 33 72 97 124 1049
Średnia liczba dni z opadami 12.3 12.7 13.5 10.6 9.6 9.0 6.9 5.3 6.1 8.4 10.7 11.7 117
Średnie usłonecznienie (w godzinach) 260 232 236 234 239 198 239 267 270 276 270 260 2980
Źródło: Bureau of Meteorology[5] (liczba dni z opadami dla wartości 0,1 mm, wysokość 5 m n.p.m., nad zatoką, 1994-2018)
Średnia temperatura i opady dla Sydney
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Średnie temperatury w dzień [°C] 26.5 26.5 25.4 23.3 20.6 18.0 17.4 18.9 21.2 22.8 23.8 25.5 22,5
Średnie dobowe temperatury [°C] 23.1 23.1 21.8 19.3 16.6 13.9 13.1 14.3 16.6 18.6 20.1 21.9 18,5
Średnie temperatury w nocy [°C] 19.6 19.7 18.1 15.3 12.5 9.8 8.7 9.7 12.0 14.4 16.3 18.3 14,5
Opady [mm] 96 137 109 137 118 118 81 92 69 82 105 79 1223
Średnia liczba dni z opadami 12.3 12.9 13.3 11.1 12.2 10.5 10.2 8.4 8.8 11.1 12.7 11.2 135
Średnie usłonecznienie (w godzinach) 236 200 211 186 177 183 198 239 234 242 246 239 2598
Źródło: Bureau of Meteorology[6] (liczba dni z opadami dla wartości 0,1 mm, wysokość 39 m n.p.m., 7 km od oceanu, 1981-2010)
Średnia temperatura i opady dla Perth
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Średnie temperatury w dzień [°C] 31.3 31.7 29.6 25.9 22.3 19.4 18.4 19.1 20.4 23.4 26.6 29.1 24,8
Średnie dobowe temperatury [°C] 24.8 25.0 23.2 19.9 16.4 14.0 13.1 13.7 15.0 17.5 20.5 22.8 18,8
Średnie temperatury w nocy [°C] 18.2 18.3 16.7 13.8 10.5 8.6 7.7 8.3 9.6 11.5 14.3 16.4 12,8
Opady [mm] 15.4 8.5 20.3 37.8 91.1 126 145 122 88.0 38.6 23.7 10.1 728
Średnia liczba dni z opadami 2.7 2.1 4.3 7.1 11.5 14.7 17.1 15.7 15.0 8.8 6.0 3.6 109
Średnie usłonecznienie (w godzinach) 357 319 298 249 214 177 189 223 231 298 318 357 3221
Źródło: Bureau of Meteorology[7][8]
Średnia temperatura i opady dla Adelaide
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Średnie temperatury w dzień [°C] 29.2 29.5 26.5 22.7 19.0 16.1 15.3 16.6 19.0 21.8 25.2 26.9 22,3
Średnie dobowe temperatury [°C] 23.3 23.4 20.9 17.6 14.7 12.2 11.4 12.4 14.5 16.8 19.7 21.4 17,4
Średnie temperatury w nocy [°C] 17.1 17.2 15.3 12.5 10.2 8.1 7.5 8.2 9.7 11.4 14.0 15.5 12,2
Opady [mm] 19.7 12.8 26.5 39.3 61.1 79.9 75.7 69.9 59.4 41.5 30.3 30.1 546
Średnia liczba dni z opadami 4.5 3.3 5.7 7.9 11.9 15.0 16.0 16.5 13.4 10.2 8.0 7.0 119
Średnie usłonecznienie (w godzinach) 321 288 267 219 167 138 146 186 204 257 273 295 2782
Źródło: Bureau of Meteorology[9]
Średnia temperatura i opady dla Melbourne
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Średnie temperatury w dzień [°C] 26.3 26.6 24.4 21.0 17.5 14.8 14.2 15.7 17.7 20.1 22.6 24.4 20,4
Średnie dobowe temperatury [°C] 21.0 21.3 19.5 16.4 13.7 11.4 10.7 11.8 13.5 15.4 17.6 19.3 15,9
Średnie temperatury w nocy [°C] 15.6 16.0 14.5 11.8 9.8 7.9 7.1 7.8 9.2 10.6 12.6 14.1 11,4
Opady [mm] 45.1 39.9 40.7 50.2 46.5 46.5 44.7 50.5 52.9 58.5 63.1 64.1 603
Średnia liczba dni z opadami 8.7 6.6 9.3 10.5 12.2 13.5 14.4 15.3 14.0 13.3 11.3 10.0 139
Średnie usłonecznienie (w godzinach) 279 235 211 168 121 108 115 146 171 195 210 233 2191
Źródło: Bureau of Meteorology[10], nasłonecznienie[11]

Temperatura morza[edytuj | edytuj kod]

Temperatura morza największych australijskich metropolii:

Średnia dobowa temperatura morza (°C)
Metropolia Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Rok
Brisbane[20] 26,3 27,2 26,5 25,5 24,1 22,6 21,6 21,4 22,0 22,9 24,5 25,7 24
Sydney[21] 23,3 23,7 23,4 22,7 20,7 19,3 19,1 18,8 18,5 19,2 20,6 21,9 21
Perth[22] 21,9 22,8 23,4 22,8 22,1 21,3 19,9 19,4 19,0 18,9 19,6 20,9 21
Melbourne[23] 18,6 18,8 18,4 18,0 17,0 15,8 15,0 14,7 14,6 15,0 16,5 17,4 17
Adelaide[24] 21 22 21 19 17 15 13 13 14 16 18 20 17

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Encyklopedia Geograficzna Świata: Australia, Oceania, Antarktyda, klimaty Australii str. 30.
  2. a b Encyklopedia PWN, Klimat.
  3. Encyklopedia Geograficzna Świata: Australia, Oceania, Antarktyda, klimaty Australii str. 28-30.
  4. Encyklopedia Geograficzna Świata: Australia, Oceania, Antarktyda, klimaty Australii str 29.
  5. Bureau of Meteorology: Climate statistics for Australian locations. Brisbane Aero.
  6. Bureau of Meteorology: Climate statistics for Australian locations. Sydney (Observatory Hill) 1981-2010.
  7. Bureau of Meteorology: Climate statistics for Australian locations. Perth Metro.
  8. Perth Metro Climatic Averages
  9. Bureau of Meteorology: Climate statistics for Australian locations. Adelaide. Kent Town (1981-2010).
  10. Bureau of Meteorology: Climate statistics for Australian locations. Melbourne Regional Office (1981-2010).
  11. Bureau of Meteorology: Climate statistics for Australian locations. Melbourne Regional Office.
  12. Bureau of Meteorology: Climate statistics for Australian locations. Canberra Airport Comparison (1981-2010).
  13. Bureau of Meteorology: Climate statistics for Australian locations. Alice Springs Airport.
  14. Bureau of Meteorology: Climate statistics for Australian locations. Broome Airport.
  15. Bureau of Meteorology: Climate statistics for Australian locations. Townsville Aero.
  16. Bureau of Meteorology: Climate statistics for Australian locations. Cairns Aero.
  17. Bureau of Meteorology: Climate statistics for Australian locations. Darwin Airport.
  18. Bureau of Meteorology: Climate statistics for Australian locations. Carnarvon Airport.
  19. Bureau of Meteorology: Climate statistics for Australian locations. Carnarvon Airport.
  20. Deception Bay near Brisbane average sea temperature – seatemperature.org
  21. Sydney average sea temperature – seatemperature.org
  22. Perth average sea temperature – seatemperature.org
  23. Melbourne average sea temperature – seatemperature.org
  24. Adelaide climate guide – weather2travel.com.